Tháng 6 đánh dấu sự khởi đầu của mùa hè tại Bắc bán cầu, đồng thời mang đến hàng loạt hiện tượng thiên văn đáng chú ý, từ những “màn hội ngộ” của các hành tinh cho tới mưa sao băng.
Đây cũng là thời điểm lý tưởng để quan sát vùng lõi dày đặc sao của Dải ngân hà, đặc biệt tại những khu vực có bầu trời tối, ít ô nhiễm ánh sáng. Trong suốt tháng 6, trung tâm sáng rực của thiên hà sẽ xuất hiện trên bầu trời phía nam gần như suốt đêm, tạo điều kiện thuận lợi cho những ai muốn thử sức với nhiếp ảnh thiên văn.
Theo National Geographic, dưới đây là một số hiện tượng thiên văn nổi bật nhất trong tháng cùng những gợi ý về thời gian và vị trí quan sát để không bỏ lỡ các khoảnh khắc ấn tượng trên bầu trời đêm.
Ngày 9/6: Sao Mộc “gặp” Sao Kim
Trong tháng 6, Sao Mộc tiến đến gần Sao Kim trên bầu trời, tạo nên hiện tượng giao hội giữa hai hành tinh.
Hai hành tinh sẽ ở gần nhau nhất vào ngày 9/6. Ngay sau khi Mặt Trời lặn, người quan sát có thể nhìn thấy Sao Mộc và Sao Kim xuất hiện gần nhau phía trên đường chân trời tây bắc.
Gần khu vực này còn có hai ngôi sao Castor và Pollux, nằm hơi chếch về bên phải hai hành tinh. Việc quan sát hai ngôi sao này có thể cần ống nhòm, nhưng Sao Mộc và Sao Kim nhiều khả năng có thể nhìn thấy bằng mắt thường.
Ngày 11/6: Sao Hỏa, Mặt Trăng, Sao Thổ thẳng hàng
Khoảng một giờ trước khi Mặt Trời mọc vào ngày 11 tháng 6, Sao Hỏa, Mặt Trăng lưỡi liềm và Sao Thổ sẽ tạo thành một đường chéo hẹp phía trên đường chân trời phía đông. Người quan sát sẽ cần tầm nhìn rõ ràng về phía đông để phát hiện ra ba hành tinh này đang thẳng hàng.
Ngày 15/6: Trăng non
Mùa hè là một trong những thời điểm lý tưởng nhất để chiêm ngưỡng vùng trung tâm rực rỡ của Ngân Hà, và kỳ trăng non – thời điểm khởi đầu của một chu kỳ Mặt Trăng mới – chính là cơ hội tốt nhất để quan sát hiện tượng này.
Trong pha trăng non, Mặt Trăng nằm giữa Trái Đất và Mặt Trời nên gần như không thể nhìn thấy từ Trái Đất. Việc thiếu ánh trăng giúp vùng lõi của Ngân Hà, nơi tập trung hàng triệu ngôi sao, hiện lên rõ nét hơn trên bầu trời đêm, thậm chí có thể quan sát bằng mắt thường trong điều kiện thuận lợi.
Tháng này, trăng non sẽ diễn ra vào ngày 15/6. Những đêm trước và sau thời điểm này cũng có rất ít ánh trăng, tạo điều kiện lý tưởng cho hoạt động ngắm sao.
Để có trải nghiệm tốt nhất, người quan sát nên tìm đến những nơi có mức độ ô nhiễm ánh sáng thấp hoặc những địa điểm xa khu dân cư, nơi quang đãng có thể chiêm ngưỡng bầu trời đêm.
Ngày 21/6: Hạ chí
Ngày dài nhất năm 2026 ở Bắc bán cầu rơi vào 21/6 – hay còn được gọi là ngày hạ chí. Hạ chí thường được xem là thời điểm bắt đầu mùa hè, nhưng về bản chất, hiện tượng này liên quan đến trục quay của Trái Đất.
Trục quay là đường tưởng tượng đi qua cực Bắc và cực Nam, quanh đó Trái Đất tự quay. Trục này không vuông góc hoàn toàn với mặt phẳng quỹ đạo mà nghiêng khoảng 23,44 độ. Độ nghiêng đó gần như giữ nguyên khi Trái Đất quay quanh Mặt Trời, khiến góc chiếu sáng của Mặt Trời lên từng bán cầu thay đổi theo thời gian.
Hạ chí là thời điểm Bắc bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời nhiều nhất. Khi đó, khu vực này nhận được thời gian chiếu sáng dài nhất trong năm. Ngược lại, vào đông chí, Bắc bán cầu nghiêng xa Mặt Trời hơn, còn Nam bán cầu nghiêng về phía Mặt Trời. Xen giữa hai thời điểm này là xuân phân và thu phân, khi hai bán cầu nhận được lượng ánh sáng tương đối cân bằng hơn.
Ngày 21/6 cũng đánh dấu sự khởi đầu của mùa đông ở Nam bán cầu, nơi mùa cực quang Úc hiện đang diễn ra, đặc biệt là ở Tasmania và miền nam New Zealand.
Ngày 27/6: Mưa sao băng Bootids đạt cực điểm
Mưa sao băng Bootids tháng 6 hình thành từ những mảnh vụn còn sót lại trên quỹ đạo của một sao chổi. Đây là một trận mưa sao băng khá khiêm tốn, với số lượng thông thường chỉ vài vệt sao băng mỗi giờ.
Tuy nhiên, vào thời điểm cực đại ngày 27/6, hiện tượng này đôi khi có thể xuất hiện những đợt bùng phát bất ngờ, với khoảng 100 sao băng trong một giờ.
Mưa sao băng Bootids tương đối khó quan sát, đặc biệt khi đêm cực đại diễn ra gần thời điểm trăng tròn do ánh trăng sáng có thể làm lu mờ các sao băng. Người quan sát có thể tìm kiếm những vệt sao băng vụt qua gần chòm sao Mục Phu (Boötes) trên bầu trời phía bắc.
Ngày 29/6: Trăng Dâu
Kỳ trăng tròn chính thức đầu tiên của mùa hè, thường được gọi là Trăng Dâu (Strawberry Moon).
Tuy nhiên, Trăng Dâu chỉ là một tên gọi mang tính văn hóa. Mặt Trăng trong đêm này sẽ không có màu đỏ hơn so với những tháng khác. Dẫu vậy, nếu quan sát đúng thời điểm, người xem vẫn có thể bắt gặp những sắc màu ấm áp hơn thường lệ.
Khi Mặt Trăng vừa mọc lên gần lúc hoàng hôn hoặc sắp lặn vào thời điểm bình minh, bề mặt của vệ tinh tự nhiên này thường chuyển sang màu cam rực rỡ. Hiện tượng này xảy ra do ánh sáng Mặt Trăng phải đi qua lớp khí quyển dày hơn của Trái Đất khi ở gần đường chân trời, làm các bước sóng màu xanh bị tán xạ mạnh hơn và để lại những gam màu vàng, cam hoặc đỏ nổi bật hơn.
Từ lâu, các chất tạo ngọt nhân tạo được quảng cáo giúp cơ thể kiểm soát đường huyết tốt hơn do chứa rất ít hoặc không chứa calo, lựa chọn lành mạnh hơn đường. Do đó chúng thường được xem là phù hợp với những người muốn kiểm soát cân nặng hoặc giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường.
Tuy nhiên, một nghiên cứu mới được công bố trên tạp chí Current Atherosclerosis Reports đã đặt ra câu hỏi về việc các chất tạo ngọt này có tác động đến quá trình chuyển hóa của cơ thể hay không.
Phát hiện nguy cơ mắc tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch
Trong nhiều thập kỷ, các nghiên cứu về chất tạo ngọt thay thế đường chủ yếu so sánh chúng với đường thông thường. Cách so sánh này vốn có lợi cho chất tạo ngọt bởi khi cắt giảm đường cũng đồng nghĩa với việc giảm lượng calo nạp vào, mà bản thân việc giảm calo đã giúp cải thiện kiểm soát đường huyết.
Để loại bỏ yếu tố gây nhiễu này, Giáo sư Meng Wang, Trường Khoa học Dinh dưỡng và Chính sách Friedman, Đại học Tufts cùng các cộng sự đã tổng hợp dữ liệu từ 21 thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên, trong đó các chất tạo ngọt được so sánh với nước hoặc giả dược không chứa calo.
Kết quả cho thấy những người sử dụng chất tạo ngọt có nồng độ insulin lúc đói cao hơn và chỉ số HbA1c (chỉ dấu phản ánh mức đường huyết trung bình trong thời gian dài) cũng cao hơn so với nhóm đối chứng.
Cả hai chỉ số đều cho thấy khả năng kiểm soát đường huyết suy giảm. Độ nhạy insulin - khả năng cơ thể đưa đường từ máu vào tế bào - cũng có xu hướng giảm dù bằng chứng chưa mạnh bằng. Khi tổng hợp toàn bộ dữ liệu, xu hướng chung vẫn khiến nhóm nghiên cứu lo ngại.
"Sau khi tổng hợp kết quả từ các thử nghiệm riêng lẻ, chúng tôi nhận thấy những tín hiệu cho thấy các chất tạo ngọt này có thể gây ra một số tác động bất lợi đến quá trình chuyển hóa", GS Wang cho biết.
Một giả thuyết được các nhà khoa học đưa ra liên quan đến hệ vi sinh vật đường ruột. Không giống đường, nhiều chất tạo ngọt nhân tạo không được hấp thu hoàn toàn ở phần trên của đường tiêu hóa. Chúng tiếp tục đi xuống ruột già, nơi tồn tại hàng nghìn tỷ vi khuẩn tạo nên hệ vi sinh vật đường ruột.
Một thử nghiệm được công bố năm 2022 được đưa vào tổng quan nghiên cứu này đã kiểm tra trực tiếp giả thuyết trên.
Các nhà nghiên cứu đã cho 120 người trưởng thành khỏe mạnh sử dụng các chất tạo ngọt phổ biến trong hai tuần, đồng thời phân tích chi tiết hệ vi sinh vật đường ruột của họ. Kết quả cho thấy saccharin và sucralose làm suy giảm đáng kể khả năng xử lý đường của cơ thể sau khi người tham gia uống một lượng đường tiêu chuẩn.
Để kiểm tra vai trò của hệ vi sinh vật đường ruột, các nhà khoa học đã cấy vi khuẩn đường ruột của những người tham gia vào các con chuột được nuôi trong môi trường vô trùng, không có sẵn hệ vi sinh. Kết quả là những con chuột này xuất hiện các thay đổi về đường huyết tương tự như người hiến vi khuẩn.
Tuy nhiên, nghiên cứu vẫn chưa thể khẳng định cơ chế tương tự xảy ra trong điều kiện sinh hoạt hằng ngày của con người. Vì vậy, nhóm tác giả chỉ xem hệ vi sinh vật đường ruột là một cơ chế có nhiều khả năng thay vì đưa ra kết luận chắc chắn.
Ngoài các thử nghiệm lâm sàng, nhóm nghiên cứu còn xem xét nhiều nghiên cứu quan sát quy mô lớn theo dõi chế độ ăn uống của người dân trong nhiều năm.
Phần lớn các nghiên cứu này đều ghi nhận những người thường xuyên sử dụng chất tạo ngọt thay thế đường có nguy cơ mắc tiểu đường type 2 và bệnh tim mạch cao hơn so với những người không sử dụng.
Một nghiên cứu khác tại Pháp theo dõi hơn 100.000 người trưởng thành cũng phát hiện việc tiêu thụ nhiều chất tạo ngọt có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh tiểu đường cao hơn.
Tuy nhiên, các tác giả lưu ý một điểm quan trọng: những người vốn đã lo ngại về cân nặng hoặc đường huyết cũng chính là nhóm có xu hướng chuyển sang sử dụng các sản phẩm thay thế đường. Điều này khiến việc xác định quan hệ nhân quả trở nên khó khăn.
Một trở ngại lớn trong nghiên cứu là các nhà khoa học khó xác định chính xác lượng chất tạo ngọt mà mỗi người tiêu thụ do nhãn thực phẩm chỉ ghi "có sử dụng chất tạo ngọt" mà không ghi rõ hàm lượng cụ thể.
Theo các nhà khoa học, việc gộp tất cả chất tạo ngọt vào cùng một nhóm có thể gây khó khăn trong việc tìm ra sự khác biệt giữa từng hợp chất.
Theo Giáo sư Dariush Mozaffarian, bác sĩ tim mạch thuộc Viện Food is Medicine của Đại học Tufts, khoảng trống về dữ liệu này là lý do để các nghiên cứu sau thận trọng hơn chứ chưa đủ để kết luận chắc chắn.
"Việc sử dụng các chất tạo ngọt này đang tăng rất nhanh, trong khi hiểu biết của chúng ta về ảnh hưởng lâu dài đối với sức khỏe vẫn còn hạn chế", ông nói.
Nhóm nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng những kết quả này không đồng nghĩa với việc đường trở nên an toàn hơn; đồng thời đưa ra chỉ dẫn cần nghe theo các bác sĩ và chuyên gia dinh dưỡng.
"Chúng ta không thể đơn giản mặc định rằng các chất tạo ngọt này hoàn toàn vô hại. Trong lúc chờ thêm bằng chứng từ các nhà nghiên cứu, cần hạn chế sử dụng chúng khi có thể", GS Mozaffarian nhận định.
Vào ngày Chủ nhật vừa qua (29/3), SpaceX - công ty hàng không vũ trụ do tỷ phú Elon Musk làm chủ - thông báo mất liên lạc với vệ tinh mang số hiệu 34343. Đây là vệ tinh nằm trong dự án Starlink, dịch vụ cung cấp kết nối Internet thông qua vệ tinh.
Mới đây, công ty này xác nhận vệ tinh đã gặp “sự cố bất thường” khi đang bay ở quỹ đạo thấp (độ cao khoảng 560km so với mặt đất) và đã phát nổ.
Sự cố đã tạo ra hàng chục mảnh vỡ khác nhau, nhưng Starlink trấn an rằng các mảnh vỡ sẽ không gây ra rủi ro đối với hàng nghìn vệ tinh và vật thể bay nhân tạo khác ở cùng độ cao, trong đó có Trạm vũ trụ Quốc tế (ISS).
SpaceX cũng khẳng định các mảnh vỡ của vệ tinh sẽ không ảnh hưởng đến vụ phóng tàu sứ mệnh Artemis II của NASA để đưa người lên Mặt Trăng, diễn ra vào chiều nay (rạng sáng 2/4 theo giờ Việt Nam).
“Phân tích mới nhất cho thấy sự cố này không gây ra rủi ro mới nào cho Trạm Vũ trụ Quốc tế, phi hành đoàn của nó hoặc cho vụ phóng sắp tới của sứ mệnh Artemis II của NASA”, SpaceX cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội X.
SpaceX cho biết các mảnh vỡ của vệ tinh sẽ bốc cháy hoàn toàn trên khí quyển trong vòng vài tuần tới. Công ty cho biết đang tiến hành điều tra nguyên nhân của sự cố.
Mặc dù SpaceX chỉ gọi vụ việc là “sự cố bất thường”, nhưng theo LeoLabs - công ty công nghệ vũ trụ chuyên cung cấp dịch vụ theo dõi vệ tinh và cảnh báo về rác vũ trụ trong quỹ đạo Trái Đất thấp - nhận định vệ tinh của SpaceX đã phát nổ.
Hệ thống radar của LeoLabs đã lập tức phát hiện hàng chục vật thể ở khu vực xung quanh vệ tinh sau sự cố xảy ra, cho thấy đây là một vụ nổ và LeoLabs gọi là “sự kiện tạo ra mảnh vỡ”. LeoLabs nhận định sự cố xảy ra từ bên trong vệ tinh, không phải do va chạm với mảnh vỡ không gian hoặc một vệ tinh khác.
LeoLabs không nêu bật cảnh báo nguy hiểm nào từ các mảnh vỡ vệ tinh. Công ty nhận định các mảnh vỡ này nhiều khả năng sẽ rơi vào khí quyển và cháy rụi trong vài tuần tới.
SpaceX đã gặp một sự cố tương tự vào tháng 12 năm ngoái, khi công ty này đột ngột mất liên lạc với một vệ tinh khác và sau đó dường như cũng đã phát nổ. Sự cố xảy ra chỉ một tuần sau khi vệ tinh này suýt va chạm với một vệ tinh của Trung Quốc.
Sự cố mới nhất xảy ra ở độ cao khoảng 560km so với Trái Đất, là khu vực ngày càng trở nên chật chội với nhiều vệ tinh mới được phóng lên. Ước tính hiện có khoảng hơn 24.000 vật thể đang bay ở độ cao này, trong đó có khoảng 10.000 vệ tinh Starlink của SpaceX.
Vào đầu tháng 2 vừa qua, SpaceX còn gửi hồ sơ đề xuất lên Ủy ban Truyền thông Liên bang (FCC) để xin cấp phép phóng 1 triệu vệ tinh lên quỹ đạo Trái Đất tầm thấp để tạo ra một mạng lưới các trung tâm dữ liệu trên không gian.
Theo các nhà phân tích độc lập, SpaceX đã không sử dụng đến từ “vụ nổ” mà chỉ gọi là “sự cố bất thường” cho vụ việc mới xảy ra với vệ tinh của mình nhằm tránh ảnh hưởng đến kế hoạch lên sàn của công ty này.
SpaceX đang chuẩn bị cho đợt phát hành cổ phiếu ra công chúng được kỳ vọng là lớn nhất mọi thời đại. Theo nhiều thông tin, SpaceX đang muốn huy động khoảng 75 tỷ USD trong đợt chào bán đầu tiên, giúp công ty được định giá ở mức 1,75 nghìn tỷ USD.
Nếu có bất kỳ sự cố nào xảy ra với vệ tinh của SpaceX trước thời điểm lên sàn cũng sẽ ảnh hưởng đến mức giá chào bán cổ phiếu của công ty.
Nhắc đến bảo tồn thiên nhiên, nhiều người thường nghĩ đến việc bảo vệ các quần thể động vật hoang dã. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, việc loại bỏ loài ngoại lai xâm lấn lại là biện pháp cần thiết để bảo vệ hệ sinh thái bản địa.
Ủy ban Bảo tồn Cá và Động vật hoang dã bang Florida (Mỹ) đã phát động cuộc thi Florida Python Challenge (Thử thách săn trăn Florida), bắt đầu từ 10/7 tới đây và sẽ kéo dài trong 10 ngày.
Những người tham dự cuộc thi sẽ tìm cách bắt và tiêu diệt trăn Miến Điện tại Everglades, vùng đất ngập nước rộng lớn ở miền nam bang Florida, nơi có hệ sinh thái đa dạng nhưng đang bị loài trăn Miến Điện đe dọa.
Tổng giá trị giải thưởng của cuộc thi lên đến 25.000 USD, trong đó cá nhân hoặc nhóm người nào tiêu diệt được số lượng trăn Miến Điện nhiều nhất sẽ giành được giải đặc biệt trị giá 10.000 USD. Giải thưởng cũng được trao cho các hạng mục tân binh, chuyên nghiệp và quân sự.
Những người tham dự cuộc thi sẽ phải trải qua khóa huấn luyện trước khi bắt đầu, bao gồm phương pháp an toàn khi tiếp cận trăn Miến Điện và cách giết trăn nhân đạo.
Các thí sinh tham dự cuộc thi không được phép sử dụng súng, bẫy, thiết bị bay không người lái hoặc chó săn để tiêu diệt trăn, mà chỉ được phép bắt giữ trăn bằng tay hoặc các dụng cụ bắt rắn chuyên dụng.
Sau khi bị bắt, trăn phải được xử lý theo quy trình nhân đạo do ban tổ chức quy định, bao gồm làm mất ý thức rồi tiêu hủy bằng phương pháp được cơ quan quản lý động vật hoang dã bang Florida cho phép.
Thợ săn không được phép vận chuyển trăn sống ra khỏi phạm vi của cuộc thi, tránh trường hợp trăn bị sổng và trở thành loài xâm lấn ở một khu vực khác. Sau khi trăn bị giết chết, thợ săn có thể sử dụng thịt và da trăn cho mục đích cá nhân.
Đây là lần thứ 9 cuộc thi săn trăn Miến Điện được chính quyền bang Florida tổ chức. Tổng số trăn đã bị loại bỏ qua các cuộc thi là hơn 1.400 con, trong đó cuộc thi năm 2025 đã lập kỷ lục với 294 con trăn bị tiêu diệt.
Cuộc chiến chống lại trăn Miến Điện tại Florida
Mặc dù một cuộc thi tiêu diệt động vật hoang dã nghe có vẻ tàn bạo và ảnh hưởng đến môi trường, có những lý do chính đáng đằng sau cuộc thi này.
Trăn Miến Điện (còn gọi là trăn mốc) là loài trăn có nguồn gốc từ Đông Nam Á và là loài xâm lấn gây hại tại bang Florida. Đây là một trong những loài rắn lớn nhất thế giới, với chiều dài trung bình 5,5m và cân nặng từ 90 lên đến 190kg (trong điều kiện nuôi nhốt).
Dù có kích thước to lớn, trăn Miến Điện lại rất khó bị phát hiện, khiến các nhà sinh vật học không thể xác định số lượng cụ thể loài trăn này tại Florida. Một báo cáo của Cơ quan khảo sát địa chất Hoa Kỳ công bố vào năm 2023 cho biết đã có hơn 10.000 con trăn Miến Điện bị bắt tại bang Florida trong vòng 5 năm.
Các nhà khoa học không thể xác định được nguồn gốc xuất xứ của trăn Miến Điện tại bang Florida, nhưng vào những năm 70 của thế kỷ trước, loài trăn này được nuôi phổ biến tại Florida để làm thú cưng. Nhiều khả năng những người nuôi đã thả trăn ra ngoài môi trường, khiến nó trở thành loài xâm lấn.
Trăn Miến Điện sinh sôi rất nhanh, mỗi lần có thể đẻ được 80 trứng, là loài ăn tạp và đứng đầu chuỗi thức ăn, khiến chúng nhanh chóng trở thành mối đe dọa cho động vật hoang dã bản địa.
Trăn Miến Điện khiến nhiều loài động vật bản địa tại bang Florida đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng. Chúng thậm chí còn có thể săn đuổi và ăn thịt cả cá sấu dưới đầm lầy.
“Việc loại bỏ trăn Miến Điện khỏi hệ sinh thái này là rất quan trọng đối với sự sống còn của các loài bản địa. Do đó tôi muốn cảm ơn tất cả những người tham gia vào cuộc thi săn trăn của Florida”, Ron Bergeron, thành viên Ban Quản trị Ủy ban Bảo tồn Cá và Động vật hoang dã phía nam bang Florida, bình luận.
