Cà phê từ lâu được xem là một phần quen thuộc trong cuộc sống hằng ngày nhờ hương thơm, cảm giác ấm áp và tác dụng giúp tỉnh táo. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học cho thấy danh sách các lợi ích của cà phê ngày càng dài. Nghiên cứu mới được công bố gần đây trên tạp chí khoa học Nature Communications đã phát hiện một tác dụng khá lạ của đồ uống thơm ngon này.
Để tìm hiểu ảnh hưởng của cà phê đối với hệ vi sinh vật đường ruột cũng như sức khỏe não bộ và miễn dịch, các nhà khoa học từ Đại học College Cork thuộc Đại học Quốc gia Ireland, đã thực hiện một nghiên cứu trên 62 người tham gia khỏe mạnh trong độ tuổi từ 30 đến 50. Khoảng một nửa là những người không uống cà phê, trong khi nửa còn lại là những người uống cà phê ở mức độ vừa phải, thường từ 3 – 5 tách mỗi ngày.
Nghiên cứu được chia thành 3 giai đoạn:
Giai đoạn 1, những người tham gia duy trì thói quen thường ngày, bao gồm cả việc uống cà phê. Các nhà nghiên cứu thu thập mẫu phân và nước tiểu để phân tích hệ vi sinh vật đường ruột và các chất chuyển hóa, đồng thời đánh giá tâm trạng, căng thẳng, hiệu suất nhận thức và chế độ ăn uống.
Giai đoạn 2: Những người uống cà phê được yêu cầu ngừng uống trong 2 tuần để đánh giá tác động của việc loại bỏ cà phê đối với hệ vi sinh vật đường ruột và các chỉ dấu sức khỏe liên quan.
Giai đoạn 3, cà phê được đưa vào chế độ ăn uống trở lại. Một số người được sử dụng cà phê chứa caffeine, trong khi những người khác sử dụng cà phê khử caffeine nhằm xác định liệu các tác dụng là do caffeine hay từ các hợp chất khác như polyphenol.
Kết quả nghiên cứu phát hiện một tác dụng khá bất ngờ của cà phê. Thức uống này có thể ảnh hưởng đến “trục ruột – não” thông qua việc làm thay đổi hệ vi sinh vật đường ruột và các chất chuyển hóa do chúng tạo ra. Những thay đổi này được cho là có liên quan đến tâm trạng, khả năng nhận thức, phản ứng miễn dịch và các quá trình chống viêm trong cơ thể. Điều đó cho thấy lợi ích của cà phê có thể vượt xa tác dụng giúp tỉnh táo vốn đã quen thuộc với nhiều người, theo Nature.
Những người uống cà phê có hệ vi sinh vật đường ruột khác biệt rõ rệt so với người không uống. Khi ngừng sử dụng cà phê, một số đặc điểm này biến mất và xuất hiện trở lại khi cà phê được đưa vào chế độ ăn.
Các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận những thay đổi ở các chỉ dấu viêm và các chất chuyển hóa liên quan đến cơ chế chống viêm. Đáng chú ý, tác động này đến từ cả caffeine lẫn polyphenol – nhóm hợp chất chống ô xy hóa có nhiều trong cà phê.
Theo các tác giả nghiên cứu, hệ vi sinh vật đường ruột tạo ra các chất chuyển hóa có vai trò kết nối giữa cà phê, hệ miễn dịch và “trục ruột – não”. Vì vậy, thói quen uống cà phê mỗi sáng có thể góp phần tạo ra những thay đổi có lợi cho sức khỏe đường ruột và hoạt động của não bộ theo thời gian.
Chiều nay 3.4, Bệnh viện Vinmec Đà Nẵng tổ chức lễ công bố ca phẫu thuật thay khớp gối bằng robot tích hợp AI đầu tiên tại khu vực miền Trung, đánh dấu bước tiến mới trong ứng dụng công nghệ cao vào điều trị các bệnh lý cơ xương khớp.
Bệnh nhân được phẫu thuật là bà P.T.N (63 tuổi, ở thành phố Đà Nẵng), bị thoái hóa khớp gối độ 4 - giai đoạn nặng nhất khi sụn khớp gần như mất hoàn toàn, khớp biến dạng rõ rệt.
Trước đó, bà đã điều trị bằng nhiều phương pháp như nội khoa, vật lý trị liệu và phục hồi chức năng nhưng không cải thiện.
Theo thạc sĩ - bác sĩ chuyên khoa 2 Lê Quang Minh, Trưởng khoa Ngoại, Bệnh viện Vinmec Đà Nẵng, đây là ca bệnh phức tạp do khớp gối biến dạng lâu năm, trục chi lệch nhiều, đòi hỏi phẫu thuật phải tái lập chính xác trục cơ học chi dưới và cân bằng hệ thống dây chằng để đảm bảo vận động ổn định sau mổ.
Công nghệ được sử dụng là robot CORI - hệ thống phẫu thuật chỉnh hình tiên tiến từ Mỹ, tích hợp trí tuệ nhân tạo, giúp bác sĩ lập kế hoạch và kiểm soát phẫu thuật với sai số dưới 1 mm.
Robot có khả năng tái tạo mô hình khớp gối 3D ngay trong quá trình mổ, cho phép cá thể hóa điều trị theo đặc điểm giải phẫu của từng bệnh nhân mà không cần chụp CT trước phẫu thuật.
Nhờ sự hỗ trợ của robot, ca phẫu thuật diễn ra trong khoảng 1 giờ. Đáng chú ý, ngay sau mổ, bệnh nhân đã có thể đứng dậy và tập đi với sự hỗ trợ của nhân viên y tế.
Theo Giáo sư - tiến sĩ - bác sĩ Trần Trung Dũng, Tổng giám đốc Hệ thống Y tế Vinmec, việc triển khai phẫu thuật thay khớp gối bằng robot tại Vinmec Đà Nẵng giúp người dân miền Trung tiếp cận các kỹ thuật y học tiên tiến ngay tại địa phương, giảm nhu cầu chuyển tuyến ra các bệnh viện lớn.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Trương Văn Trình, Phó giám đốc Sở Y tế thành phố Đà Nẵng, nhận định việc triển khai các công nghệ như phẫu thuật robot không chỉ nâng cao độ chính xác và an toàn trong điều trị mà còn cải thiện quá trình phục hồi, góp phần nâng cao chất lượng sống cho người bệnh.
Bác sĩ Jeremy London, chuyên gia phẫu thuật tim mạch với hơn 25 năm kinh nghiệm lâm sàng, mới đây đã công bố danh sách 4 loại thực phẩm "đã được chứng minh là làm giảm tuổi thọ". Những chia sẻ của ông trên mạng xã hội và các cuộc phỏng vấn đang thu hút sự chú ý lớn từ cộng đồng y khoa cũng như công chúng quan tâm đến sức khỏe.
Cụ thể, danh sách "đen" được bác sĩ London xác định bao gồm:
Đồ uống có đường
Phân tích sâu hơn về đồ uống có đường (bao gồm nước ngọt và đồ uống có ga), bác sĩ London gọi đây là những "calo rỗng" - loại năng lượng không bao giờ mang lại cảm giác no. Ông thậm chí dùng thuật ngữ cực đoan "cái chết dạng lỏng" (liquid death) để mô tả nhóm này.
"Đừng uống chúng nữa. Chấm hết. Vậy là xong", ông khẳng định quyết liệt. Giải thích thêm trên chương trình Today, bác sĩ London cho rằng nước ngọt là một "tai ương" của xã hội hiện đại. Việc nạp một lượng lớn calo từ đường mà người uống không hề hay biết chính là sai lầm nghiêm trọng nhất trong ăn uống.
Đồng quan điểm, bác sĩ William Li chia sẻ trên podcast Zoe Science and Nutrition: "Các bằng chứng lâm sàng cho thấy tiêu thụ nhiều nước ngọt có liên quan đến mọi thứ, từ bệnh chuyển hóa, bệnh tim mạch đến nguy cơ ung thư".
Rượu bia và thịt chế biến sẵn
Đối với rượu và thịt chế biến sẵn, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp cả hai vào nhóm tác nhân gây ung thư loại một. Điều này đồng nghĩa với việc có đủ bằng chứng thuyết phục cho thấy chúng gây ung thư ở người (tương đương với mức độ nguy hại của thuốc lá).
Tổ chức Nghiên cứu Ung thư Vương quốc Anh (Cancer Research UK) nhấn mạnh: "Chúng tôi khẳng định chắc chắn rằng thịt chế biến sẵn là nguyên nhân gây ung thư. Mối liên hệ này rõ ràng như cách chúng ta biết về tác hại của thuốc lá hay rượu".
Theo định nghĩa của WHO, thịt chế biến sẵn bao gồm các loại thịt đã qua xử lý bằng cách ướp muối, lên men, xông khói hoặc các quy trình khác để tăng hương vị và bảo quản. Danh sách này bao gồm:
Chất béo bão hòa
Bác sĩ London làm rõ rằng "chất béo bão hòa dư thừa" bao gồm các loại thịt mỡ, bơ và các sản phẩm sữa béo. Tuy nhiên, đây là điểm gây tranh cãi trong giới khoa học.
Giáo sư Sarah Berry, chuyên gia dinh dưỡng tại King's College London, cho rằng: "Ngộ nhận lớn nhất khiến tôi thất vọng là quan niệm sữa chứa nhiều chất béo bão hòa nên làm tăng nguy cơ bệnh tim. Thực tế không phải vậy".
Dù vậy, các chuyên gia đều thống nhất rằng thực phẩm siêu chế biến (UPF) thường chứa lượng lớn chất béo bão hòa kèm theo đường và muối. Bác sĩ William Li lưu ý rằng ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy tiêu thụ thực phẩm siêu chế biến có liên quan đến gánh nặng bệnh tật cao hơn, bao gồm cả ung thư.
Dù đưa ra những cảnh báo nghiêm khắc, bác sĩ London cho rằng mục tiêu không nhất thiết phải là loại bỏ hoàn toàn các thực phẩm này một cách tiêu cực. Ông gợi ý quy tắc 80/20: Nếu bạn duy trì chế độ ăn lành mạnh được 80% thời gian, đó đã là một chiến thắng.
Riêng về vấn đề rượu bia, các báo cáo y khoa mới nhất đang trở nên khắt khe hơn. Một báo cáo gần đây từ Tổng y sĩ Mỹ cảnh báo rượu liên quan trực tiếp đến ít nhất 7 loại ung thư. Ngay cả việc uống ở mức độ nhẹ hoặc trung bình cũng làm tăng nguy cơ.
Bác sĩ Ernest Hawk, Phó Chủ tịch Trung tâm Ung thư MD Anderson (Đại học Texas), khẳng định trên tờ New York Times: "Không có ngưỡng uống rượu nào là an toàn khi xét đến nguy cơ ung thư".
Thạc sĩ - bác sĩ nội trú Ngô Thanh Hùng, Trường đại học Khoa học Sức khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM, cho biết mỡ dưới da nằm ngay dưới da, có thể sờ, véo được ở bụng, hông, đùi, cánh tay... Về sinh học, mỡ dưới da không hoàn toàn "vô hại", nhưng nó thường đóng vai trò như kho dự trữ năng lượng tương đối an toàn.
Mỡ nội tạng nằm sâu trong ổ bụng, bao quanh ruột, gan, tụy và các cơ quan nội tạng. Không thể đánh giá chính xác bằng cách véo da bụng. Người có bụng căng, eo lớn nhưng lớp mỡ dưới da không quá dày vẫn có thể có nhiều mỡ nội tạng. Mỡ nội tạng hoạt động như một "cơ quan nội tiết - miễn dịch" bất lợi: nó thúc đẩy đề kháng insulin, tăng sản xuất triglyceride, rối loạn lipid máu, tăng tình trạng viêm mức độ thấp.
Đây là lý do "người gầy nhưng bụng to" không nên tự trấn an bằng cân nặng. Y học gọi tình trạng này là người cân nặng bình thường nhưng tỷ lệ mỡ cao hoặc rối loạn chuyển hóa với kiểu hình đặc trưng là BMI bình thường nhưng tỷ lệ mỡ cao, cơ thấp, vòng eo lớn hoặc có mỡ nội tạng. Nhóm này có thể có huyết áp, đường huyết, triglyceride, men gan và nguy cơ tim mạch xấu hơn người cùng BMI nhưng nhiều cơ, ít mỡ bụng.
Theo bác sĩ Hùng, nhiều người chỉ chú trọng mục tiêu giảm cân, tuy nhiên điều quan trọng là giảm vòng eo, giảm mỡ nội tạng, tăng khối cơ và cải thiện chỉ số chuyển hóa. Những người làm việc có xu hướng tĩnh tại (công việc văn phòng, công việc ít vận động) nên tự đo vòng eo mỗi tháng, đo huyết áp để kiểm tra tình trạng sức khỏe. Trong đó vòng eo nên nhỏ hơn một nửa chiều cao; nếu vòng eo/chiều cao ≥ 0,5 thì nguy cơ chuyển hóa tăng. Nếu có tiền sử gia đình tiểu đường, tăng huyết áp hoặc bệnh mạch vành có thể là một yếu tố nguy cơ cho mắc các bệnh tim mạch sớm.
Về vận động, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo người trưởng thành nên đạt 150 - 300 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, hoặc 75 - 150 phút cường độ mạnh, kèm tập tăng sức mạnh cơ ít nhất 2 ngày mỗi tuần. Với người ngồi nhiều, không nên chờ đến cuối tuần mới tập bù. Các khuyến cáo đái tháo đường cũng nhấn mạnh việc ngắt quãng thời gian ngồi ít nhất mỗi 30 phút để có lợi cho kiểm soát đường huyết. Cũng cần lưu ý việc giảm mỡ bụng cần sự phối hợp vận động toàn thân, tập sức bền cơ và kiểm soát ăn uống, thay vì chỉ tập trung vào các bài tập đơn lẻ ở vùng bụng.
Về ăn uống, nguyên tắc nền tảng là giảm năng lượng dư thừa nhưng không ăn kiêng cực đoan. Mô hình phù hợp gồm: 1/2 đĩa là rau; 1/4 là đạm tốt như cá, trứng, đậu, thịt nạc, sữa chua không đường; 1/4 là tinh bột nguyên hạt hoặc ít tinh chế như gạo lứt, khoai, yến mạch. Hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh ngọt, rượu bia, thịt chế biến, thức ăn chiên và thực phẩm siêu chế biến.
"Nghiên cứu cho thấy can thiệp lối sống với mục tiêu giảm khoảng 7% cân nặng và vận động ít nhất 150 phút/tuần làm giảm 58% nguy cơ tiến triển tiểu đường loại 2 ở người nguy cơ cao. Giảm mỡ nội tạng không cần phương pháp cầu kỳ nhưng cần chú ý giảm ngồi lâu, tăng cơ, ăn đúng và duy trì các thói quen trên đủ lâu", bác sĩ Hùng khuyến cáo.
