Truyền thông Mỹ ngày 3/4 đưa tin một tiêm kích F-15E của nước này bị bắn rơi ở tây nam Iran và hai phi công trong buồng lái đã phải phóng dù thoát hiểm. Đây được coi là lần đầu tiên một chiến đấu cơ Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Iran kể từ khi xung đột bùng phát cuối tháng 2.
Quân đội Mỹ sau đó đã phát động chiến dịch tìm kiếm cứu nạn quy mô lớn và lực lượng đặc nhiệm đã giải cứu một phi công. Tuy nhiên, phi công thứ hai ngồi phía sau có vai trò điều khiển vũ khí vẫn mất tích, nhiều khả năng đang lẩn trốn sự truy tìm của các lực lượng Iran để chờ lực lượng giải cứu. Hai phi công thường phóng ghế gần như đồng thời, nhưng có thể bị tách nhau sau khi mở dù do ảnh hưởng từ gió và các yếu tố khác.
Theo giới chuyên gia, các phi công tiêm kích Mỹ thường được huấn luyện kỹ lưỡng về kịch bản xấu nhất là phải thoát ly khỏi máy bay. Họ không chỉ được đào tạo về cách phóng ghế thoát hiểm mà còn cách sinh tồn khi hạ cánh xuống lãnh thổ thù địch.
“Bạn sẽ nghĩ trong đầu kiểu ‘trời ơi, mới hai phút trước mình còn ngồi trong buồng lái tiêm kích, bay với tốc độ hơn 800 km/h, vậy mà một quả tên lửa vừa nổ chỉ cách phi cơ vài mét'”, cựu tướng không quân Mỹ Houston Cantwell, đang làm việc tại Viện Nghiên cứu Hàng không Vũ trụ Mitchell, mô tả.
Theo ông Cantwell, đây là lúc phi hành đoàn gặp nạn sẽ bắt đầu thực hiện quy trình họ được huấn luyện để tăng khả năng sống sót trước khi tiếp đất. Quy trình này gọi là SERE, viết tắt của Sinh tồn, Né tránh, Kháng cự và Thoát hiểm.
“Những thông tin quý giá nhất bạn thu thập được chính là trong lúc đang lơ lửng trên không”, Cantwell cho biết. “Đó là lúc bạn có góc nhìn tốt nhất để quyết định nên đi về đâu, hoặc cần tránh những khu vực nào khi chạm đất”.
Cantwell có khoảng 400 giờ bay chiến đấu, bao gồm các nhiệm vụ tại Iraq và Afghanistan, từng trải qua quá trình huấn luyện kéo dài về kỹ thuật tiếp đất bằng dù trong điều kiện khắc nghiệt. Ông cho biết ngay cả khi phi công có dù, việc tiếp đất vẫn tiềm ẩn nguy cơ chấn thương ở bàn chân, cổ chân và chân.
Khi tiếp đất, việc đầu tiên là tự kiểm tra bản thân đang ở trạng thái nào, còn cử động không, có thể di chuyển hay không. Sau đó, người sống sót cần đánh giá tình hình, xác định vị trí hiện tại, liệu có đang ở sau phòng tuyến đối phương hay không, có thể ẩn náu ở đâu và làm cách nào để liên lạc với đơn vị.
“Cố gắng né tránh lực lượng truy lùng của đối phương càng lâu càng tốt”, ông Cantwell nói. “Và nếu ở trong môi trường sa mạc, tôi sẽ tìm cách kiếm nước”.
Đồng thời, các đội Tìm kiếm và Cứu nạn Chiến đấu (CSAR), gồm những binh sĩ và phi công được huấn luyện chuyên sâu, luôn trong trạng thái sẵn sàng, sẽ xuất kích để tìm kiếm dấu vết phi công.
“Điều đó mang lại cảm giác yên tâm rất lớn, khi bạn biết họ sẽ làm mọi thứ có thể để đến cứu mình”, Cantwell nói. “Nhưng đồng thời, họ cũng sẽ không lao vào một nhiệm vụ tự sát”.
Trong bối cảnh đó, chính phi công gặp nạn cũng có thể góp phần tăng khả năng được giải cứu an toàn. “Khi ở dưới mặt đất, ưu tiên hàng đầu của tôi là ẩn mình, vì tôi không muốn bị bắt”, ông nói. “Tôi sẽ tìm cách di chuyển đến một vị trí dễ sơ tán”.
Đó có thể là mái nhà ở khu vực đô thị hoặc bãi đất trống đủ để trực thăng hạ cánh tại vùng nông thôn. Theo ông, việc di chuyển sẽ an toàn và hiệu quả hơn vào ban đêm.
Lực lượng tìm kiếm có những phương pháp rất tinh vi, không chỉ giúp tìm máy bay mà còn cả phi công gặp nạn, Ravi Chaudhary, cựu trợ lý bộ trưởng quốc phòng Mỹ dưới thời ông Joe Biden, nói. Phi công sau khi tiếp đất cần lập tức tìm chỗ ẩn nấp an toàn và đảm bảo “lực lượng cứu hộ có thể nhận biết vị trí của mình, bằng mắt thường hoặc thông qua liên lạc”.
“Quan trọng nhất là làm điều đó mà không để lộ vị trí của mình trước lực lượng thù địch”, ông nhấn mạnh.
Các phi công Mỹ thường được trang bị bộ dụng cụ nhỏ đặt dưới ghế phóng hoặc gắn trên bộ đồ bay để hỗ trợ sinh tồn trong thời gian chờ được giải cứu.
“Trong đó sẽ có những nhu yếu phẩm cơ bản, nước uống và một số trang bị sinh tồn”, ông nói. “Ngoài ra còn có thiết bị liên lạc, radio, những thứ giúp họ phát tín hiệu và tăng khả năng được giải cứu nhanh nhất có thể”.
Cantwell cho biết khi lái tiêm kích F-16, ông còn mang theo một khẩu súng ngắn.
Hãng thông tấn bán chính thức Tasnim của Iran cho hay Mỹ đang tiến hành chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn với sự tham gia của trực thăng Black Hawk và máy bay C-130 Hercules. Truyền thông nước này cho hay các quan chức cảnh sát và quân đội đã treo thưởng 10 tỷ toman (gần 60.000 USD) cho bất cứ ai tìm thấy phi công Mỹ và giao nộp cho giới chức.
"Sẽ là chính xác nếu nói rằng chúng tôi đã đạt được kết luận đối với phần lớn các vấn đề đang được thảo luận. Tuy nhiên, nếu bảo rằng điều này đồng nghĩa với việc việc ký kết một thỏa thuận đã cận kề, thì không ai có thể đưa ra lời khẳng định như vậy", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 25/5 cho biết.
Ông Baghaei nói thêm, Iran đang đàm phán về việc chấm dứt xung đột chứ không thảo luận về các vấn đề hạt nhân ở thời điểm hiện tại. Ông cũng nhắc lại rằng những thay đổi trong lập trường của các quan chức Mỹ đang gây ra nhiều trở ngại cho bất kỳ thỏa thuận nào.
Đây là bình luận chính thức đầu tiên của Iran sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump cuối ngày 23/5 thông báo thỏa thuận hòa bình tiềm năng với Iran “phần lớn đã đàm phán xong”.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm 24/5 cho biết, một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột với Iran có thể sẽ thành hình "ngay hôm nay”. Tuy nhiên, không lâu sau đó, Tổng thống Trump cho biết, ông đã chỉ đạo đoàn đàm phán của Mỹ không vội ký thỏa thuận với Iran vì “thời gian đang đứng về phía chúng ta”.
Các nguồn tin cho hay, theo dự thảo thỏa thuận đình chiến giữa Mỹ và Iran, 2 bên sẽ gia hạn ngừng bắn 60 ngày. Trong thời gian này, eo biển Hormuz sẽ được mở cửa trở lại, Iran sẽ có thể tự do bán dầu và các cuộc đàm phán sẽ được tiến hành nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Iran.
Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran và ban hành một số lệnh miễn trừ trừng phạt để cho phép Iran tự do bán dầu.
Bản dự thảo thỏa thuận cũng bao gồm các cam kết từ phía Iran về việc không bao giờ theo đuổi vũ khí hạt nhân, đồng thời tiến hành đàm phán về việc đình chỉ chương trình làm giàu uranium và loại bỏ kho dự trữ uranium đã được làm giàu ở cấp độ cao của nước này.
Thế tiến thoái lưỡng nan của ông Trump
Khi có thêm nhiều chi tiết của một thỏa thuận tiềm năng được tiết lộ, ông Trump sẽ phải đối mặt với một vài câu hỏi quan trọng. Thứ nhất, liệu thỏa thuận cuối cùng của ông có chặt chẽ hơn thỏa thuận với Iran năm 2015 dưới thời cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama không? Thứ hai, liệu việc ông Trump hủy bỏ thỏa thuận đó có đưa Mỹ vào một vị thế tốt hơn đối với Iran hay không?
Tổng thống Donald Trump đã nhiều lần tuyên bố rằng một thỏa thuận nhằm chấm dứt cuộc xung đột do chính ông lựa chọn để chống lại Iran đang đến rất gần. Tuy nhiên, mỗi lần như vậy, những dự đoán của ông đều hóa ra chỉ là hy vọng.
Những chi tiết đang dần lộ diện về một thỏa thuận tiềm năng với Iran cho thấy các điều khoản của một thỏa thuận hòa bình có thể nằm ngoài khả năng của ông Trump trong việc biến nó thành một chiến thắng vang dội.
Cuối cùng, Mỹ có thể giải băng một số tài sản của Iran và từng bước dỡ bỏ lệnh phong tỏa để thuyết phục Iran mở cửa lại eo biển Hormuz.
Trong khi đó, khoảng thời gian đề xuất 60 ngày để đàm phán nhằm giải quyết các rào cản còn lại đối với việc làm giàu uranium của Iran dường như cũng khá gấp rút nếu xét đến tính chất phức tạp của vấn đề. Lịch sử cho thấy Iran muốn kéo Mỹ vào một giai đoạn ngoại giao kéo dài và không đi đến kết quả nào trong nhiều tháng hoặc nhiều năm.
Mỹ và Israel đã coi việc loại bỏ các kho chứa uranium làm giàu ở mức độ cao của Iran là một mục tiêu then chốt. Tuy nhiên, những thương vong có thể xảy ra từ một nỗ lực nhằm thu giữ số vật liệu đó bằng vũ lực là quá lớn, trong khi những nhượng bộ mà Iran sẽ yêu cầu để bàn giao số vật liệu đó thông qua con đường ngoại giao có khả năng sẽ rất cao.
Trong chuyến thăm cấp nhà nước tới Trung Quốc ngày 13-15/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump lưu trú tại khách sạn 5 sao Four Seasons ở khu đông bắc thủ đô Bắc Kinh. Phái đoàn tháp tùng ông ở khách sạn 5 sao Kempinski Hotel Beijing Yansha Centre.
Hai quan chức Mỹ nói rằng nhóm tiền trạm của họ đã tới Four Seasons hôm 11/5, hai bên bắt đầu trao đổi công tác chuẩn bị ngay trong sáng hôm sau. Cả hai khách sạn cũng không nhận đặt phòng ngày 12-14/5.
Four Seasons khánh thành năm 2012 và nằm cách đại sứ quán Mỹ khoảng 700 m. Trong chuyến thăm Trung Quốc năm 2017, ông Trump lưu trú tại The St. Regis Beijing, khách sạn được khánh thành năm 1997.
Trong khi đó, Kempinski Hotel Beijing Yansha Centre là nơi tiếp đón Tổng thống Pháp Emmanuel Macron khi ông thăm Trung Quốc năm 2023.
Một nhân viên tại Four Seasons cho biết các nhà hàng và cửa hàng bánh ngọt của khách sạn ngừng phục vụ công chúng từ sau trưa 12/5, đồng thời nhiều nhân sự sẽ được nghỉ ba ngày.
Four Seasons cũng lắp đặt thêm thiết bị kiểm tra an ninh và dựng màn chắn bảo mật tại lối vào chính. Đến giữa trưa 12/5, biện pháp kiểm soát giao thông được áp dụng bên ngoài cả hai khách sạn, hạn chế phương tiện và người đi bộ qua lại. Lực lượng vũ cảnh được bố trí trước cổng chính của cả hai địa điểm.
Tuyến đường gom phía tây Four Seasons cũng bị phong tỏa. Xe cảnh sát, xe khách, cùng nhiều xe tải được cho là thuộc phái đoàn Mỹ, xếp dọc tuyến đường này. Cảnh sát cùng chó nghiệp vụ tiến hành kiểm tra an ninh đối với các phương tiện.
Biện pháp an ninh vẫn chủ yếu tập trung quanh khu vực khách sạn, nhưng không loại trừ khả năng mở rộng hoặc siết chặt hơn trong những ngày tới.
Ga tàu điện ngầm Lượng Mã Kiều, gần nhất với hai khách sạn, vẫn hoạt động bình thường. Tuy nhiên, vũ cảnh đã xuất hiện tại nhiều lối vào ga để kiểm tra giấy tờ tùy thân của hành khách, biện pháp thường thấy ở Bắc Kinh trong các sự kiện lớn.
Theo lịch trình do Nhà Trắng công bố, Tổng thống Trump sẽ cùng Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tới thăm Thiên Đàn vào chiều 14/5. Đây từng là nơi các hoàng đế triều Minh và triều Thanh thực hiện nghi lễ tế trời. Ban quản lý Thiên Đàn thông báo địa điểm này sẽ đóng cửa với công chúng trong ngày 12-14/5.
Từ đầu tháng này, nhiều vận tải cơ C-17 Mỹ đã hạ cánh xuống sân bay quốc tế thủ đô Bắc Kinh để vận chuyển vật tư, bao gồm thiết bị an ninh, thiết bị của Sở Mật vụ và các hệ thống liên lạc.
Hôm 11/5, một video được cho là ghi lại cảnh chuyên xa "Quái thú" của Tổng thống Mỹ di chuyển gần khu Lượng Mã Kiều ở Bắc Kinh đã được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội Trung Quốc.
Đây là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên ông Trump trong nhiệm kỳ thứ hai, cũng là lần đầu một tổng thống Mỹ đến Bắc Kinh kể từ năm 2017. Phó chủ tịch Trung Quốc, Hàn Chính, người dự lễ nhậm chức của Tổng thống Trump hồi tháng 1/2025, ra sân bay đón lãnh đạo Mỹ tối 13/5.
