Tại phiên thảo luận tổ của Quốc hội ngày 25-11-2025, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh vấn đề an toàn thực phẩm là gốc rễ của sức khỏe Nhân dân: “Nếu không bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm thì xây bao nhiêu bệnh viện cũng không thể đủ được, đào tạo bao nhiêu bác sĩ cũng không thể giải quyết được việc này”.
Đây là vấn đề cấp bách đang được nêu trong dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi dự kiến trình Quốc hội vào tháng 10-2026.
Hạn chế thực phẩm bẩn không chỉ giảm gánh nặng cho hệ thống y tế mà còn giúp người dân yên tâm tiêu dùng, xóa bỏ tâm lý “ăn gì cũng sợ”, đồng thời tạo động lực cho doanh nghiệp và nông dân chuyển sang sản xuất, chế biến sạch, góp phần bảo vệ môi trường.
Số vụ ngộ độc thực phẩm và số tổ chức, cá nhân vi phạm về an toàn thực phẩm cùng tăng so với cùng kỳ năm ngoái đang gióng lên hồi chuông báo động về công tác bảo đảm an toàn thực phẩm.
Ghi nhận của Tuổi Trẻ cho thấy tại nhiều chợ truyền thống ở TP.HCM, các loại thực phẩm như thịt, cá, nội tạng động vật, chả, giò, xúc xích, rau củ… được bày bán la liệt, theo dạng thủ công, không ghi thông tin về cơ sở sản xuất hay ngày chế biến.
Khi được hỏi, nhiều tiểu thương khẳng định đây là hàng “lấy từ mối quen”, “làm trong ngày”. Việc mua bán chủ yếu dựa trên sự quen biết và lời cam kết của người bán, trong khi người tiêu dùng hầu như không có cách nào để xác định sản phẩm có bảo đảm an toàn hay không.
Chị N.T.H. (35 tuổi, phường Thủ Đức, TP.HCM) cho biết từ khi có con nhỏ, việc lựa chọn thực phẩm cho gia đình luôn được chị đặt lên hàng đầu. Gia đình sẵn sàng chi thêm tiền để mua thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng, nhưng giá cao không đồng nghĩa với việc chắc chắn an toàn.
“Điều tôi mong nhất là cơ quan chức năng kiểm soát chặt từ khâu sản xuất đến phân phối, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm để người dân không còn phải sống trong tâm lý ‘ăn gì cũng sợ’. Chỉ khi thị trường minh bạch hơn, người tiêu dùng mới thực sự yên tâm mỗi khi đi chợ hay vào siêu thị”, chị nói.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Viện Công nghệ sinh học và Công nghệ thực phẩm, Trường đại học Bách khoa Hà Nội, cho biết nguyên nhân gây mất an toàn thực phẩm rất đa dạng và có thể chia thành hai nhóm chính: khách quan và chủ quan.
Theo ông, nhóm nguyên nhân khách quan xuất phát từ môi trường cũng như quá trình sản xuất, vận chuyển và chế biến thực phẩm.
Trong khi đó nhóm nguyên nhân chủ quan chủ yếu bắt nguồn từ hành vi cố ý vi phạm các quy định về an toàn thực phẩm nhằm trục lợi như dùng hóa chất để kéo dài thời gian bảo quản, tạo màu, tạo độ tươi cho thực phẩm; “phù phép” thực phẩm ôi thiu thành thực phẩm tươi….
“Đây là nhóm nguyên nhân đặc biệt nguy hiểm vì xuất phát từ hành vi có chủ đích, tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với sức khỏe cộng đồng và cần được kiểm soát, xử lý nghiêm”, ông Thịnh chỉ rõ.
TS Ngô Thị Kim Oanh, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM – cơ sở 3, dẫn thông tin Tổ chức Y tế thế giới (WHO) xác định thực phẩm không an toàn là nguyên nhân của hơn 200 loại bệnh, từ nhiễm trùng đường tiêu hóa đến các bệnh mạn tính và ung thư.
Mỗi năm, thế giới ghi nhận khoảng 600 triệu ca bệnh liên quan thực phẩm không an toàn, trong đó hơn 420.000 ca tử vong.
Điều đáng lo ngại là phần lớn các trường hợp bệnh không biểu hiện rõ ràng ngay sau khi dùng thực phẩm không an toàn, mà hình thành do phơi nhiễm lặp đi lặp lại trong thời gian dài.
Các hóa chất tồn dư, kim loại nặng, vi sinh vật hoặc độc tố sinh học xâm nhập cơ thể mỗi ngày với liều nhỏ, tích lũy dần và gây tổn thương mạn tính.
Trong thực tế lâm sàng, nhiều bệnh nhân mắc các rối loạn tiêu hóa kéo dài, gan nhiễm mỡ, tăng men gan, suy thận mạn sớm, rối loạn nội tiết hoặc ung thư đường tiêu hóa… Song, các trường hợp này rất khó truy ngược nguyên nhân từ thực phẩm bẩn, do bệnh diễn tiến âm thầm, triệu chứng ban đầu không điển hình.
“Cơ thể con người có khả năng bù trừ tốt, nên ở giai đoạn đầu gần như không có biểu hiện rõ ràng. Khi các triệu chứng lâm sàng xuất hiện, tổn thương ở mức tế bào thường diễn ra trong thời gian dài, thậm chí đã hình thành xơ gan, xơ thận hoặc biến đổi ADN.
Đây là lý do y học gọi thực phẩm bẩn là yếu tố nguy cơ “thầm lặng”. Nhiều nghiên cứu về độc chất học môi trường cũng chỉ ra rằng phơi nhiễm liều thấp kéo dài có thể gây tác động sinh học nghiêm trọng, đặc biệt với trẻ em và thai nhi”, bác sĩ Oanh giải thích.
Theo bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên – Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, có 3 nguyên nhân chính gây ngộ độc thực phẩm đó là do hóa chất, vi sinh vật (vi khuẩn, vi rút, ký sinh trùng) và độc tố tự nhiên (do người dân thiếu hiểu biết hoặc thích của độc, lạ, hiếm).
Ông Nguyên cho hay thực tế hiện nay năng lực kiểm nghiệm vẫn chưa theo kịp tốc độ xuất hiện của các loại hóa chất và chất độc mới. Đáng lo ngại, ngộ độc thực phẩm không còn biểu hiện cấp tính dễ nhận biết, mà âm thầm gây nên các bệnh mạn tính khiến việc xác định nguyên nhân trở nên vô cùng khó khăn.
Theo bác sĩ Nguyên, việc truy xuất nguồn gốc thực phẩm đang là điểm nghẽn lớn. Thực tế khảo sát tại các chợ đầu mối cho thấy nhiều loại thực phẩm không xác định được nơi sản xuất hay hồ sơ theo dõi sức khỏe vật nuôi.
Ngay cả các bệnh viện lớn cũng gặp khó khăn và tốn kém khi xét nghiệm chất lượng thực phẩm. Trong khi đó chế tài xử lý đối với nhiều hành vi vi phạm vẫn chưa đủ sức răn đe, trách nhiệm quản lý giữa các cơ quan còn chồng chéo, chưa có cơ chế phân định rõ trách nhiệm khi xảy ra sự cố mất an toàn thực phẩm.
Phòng thực phẩm bẩn hay xây thêm bệnh viện?, Kỳ 2: Bệnh viện gánh thêm áp lực vì ngộ độc thực phẩm
Bộ Y tế vừa có công văn về việc tăng cường công tác quản lý, kiểm soát thuốc có chứa hoạt chất fentanyl.
Thời gian qua, Cục Quản lý Dược (Bộ Y tế) nhận được một số văn bản của Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy (Bộ Công an) trao đổi về tình hình diễn biến phức tạp của tội phạm ma túy liên quan đến fentanyl.
Theo công văn mới nhất, ngày 8/4, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy thông báo về việc Tổng thống Mỹ Donald Trump đã ban hành Sắc lệnh quy định fentanyl là “vũ khí hủy diệt hàng loạt”, coi fentanyl là mối đe dọa an ninh quốc gia cấp bách.
Tại khu vực châu Á và Đông Nam Á cũng đã phát hiện tội phạm sử dụng fentanyl và các dẫn chất để pha trộn vào ma túy và một số sản phẩm nhằm tăng cảm giác “phê” cho người sử dụng, đe dọa đến tính mạng người dùng.
Đặc biệt tại Việt Nam, tháng 11/2025, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về ma túy đã đấu tranh, triệt phá thành công vụ án liên quan đến fentanyl tại Hà Nội, thu giữ 6 ống thuốc fentanyl (50mcg/10ml).
Để chủ động phòng ngừa, ngăn chặn nguy cơ thất thoát nguyên liệu làm thuốc là dược chất gây nghiện, dược chất hướng thần, tiền chất dùng làm thuốc; thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, thuốc tiền chất nói chung, đặc biệt là fentanyl và thuốc chứa fentanyl nói riêng vào mục đích bất hợp pháp, Bộ Y tế có ý kiến như sau.
Thứ nhất, UBND các tỉnh, thành có trách nhiệm chỉ đạo các đơn vị thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật về phòng, chống ma túy liên quan đến các hoạt động hợp pháp trong lĩnh vực dược, đặc biệt là quản lý, kiểm soát chặt chẽ việc kinh doanh, sử dụng các nhóm thuốc phải kiểm soát đặc biệt nêu trên. Tuyệt đối không để thất thoát, sử dụng vào mục đích bất hợp pháp.
Đồng thời, tăng cường các hoạt động kiểm tra, giám sát việc thực hiện các quy định của pháp luật liên quan đến các nhóm thuốc này.
Thứ hai, Sở Y tế các tỉnh, thành chỉ đạo các cơ sở y tế, cơ sở có hoạt động dược nâng cao trách nhiệm trong việc quản lý, kê đơn, cấp phát thuốc có chứa fentanyl; nghiêm túc thực hiện các quy định, quy trình có liên quan đến thuốc có chứa fentanyl.
Trong đó có việc bắt buộc thu hồi 100% vỏ ống thuốc fentanyl sau khi sử dụng và thực hiện nghiêm ngặt quy trình tiêu hủy thuốc, vỏ ống để ngăn ngừa tình trạng thất thoát hoặc sử dụng sai mục đích.
Bên cạnh đó, các sở cũng cần chủ động rà soát, thống kê các đơn vị có sử dụng, kinh doanh thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, thuốc tiền chất, nguyên liệu làm thuốc là dược chất gây nghiện, dược chất hướng thần, tiền chất dùng làm thuốc; tập trung kiểm tra các đơn vị có sử dụng, kinh doanh với số lượng lớn, đặc biệt là thuốc có chứa fentanyl.
Thứ ba, Bộ cũng đề nghị các cơ sở khám, chữa bệnh, các cơ sở có hoạt động dược rà soát hoạt động có liên quan đến thuốc có chứa fentanyl tại đơn vị, đảm bảo kiểm soát chặt chẽ tại mỗi giai đoạn của quy trình, không để tình trạng thất thoát thuốc xảy ra.
Trường hợp phát hiện tình trạng thất thoát thuốc, cơ sở phải chủ động báo cáo UBND tỉnh, thành phố trên địa bàn, cơ quan chuyên môn về y tế cấp tỉnh và cơ quan chức năng (trong trường hợp cần thiết) để kịp thời giải quyết.
Thứ tư, các cơ sở kinh doanh dược cũng cần nghiêm túc triển khai quy định hiện hành về quản lý thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần, thuốc tiền chất, nguyên liệu làm thuốc là dược chất gây nghiện, dược chất hướng thần, tiền chất dùng làm thuốc.
Đồng thời, rà soát hoạt động kinh doanh, đặc biệt là kinh doanh thuốc có chứa fentanyl; nghiêm cấm mua bán thuốc không đúng đối tượng nhằm tránh việc sử dụng thuốc vào mục đích bất hợp pháp.
Fentanyl là thuốc giảm đau thuộc nhóm opioid, thường được sử dụng phổ biến sau phẫu thuật.
Ngày 12-6, tại buổi làm việc với Thành ủy TP.HCM về bố trí trụ sở dôi dư sau sáp nhập cho các cơ sở y tế TP.HCM, bác sĩ Nguyễn Hoài Nam - Phó giám đốc Sở Y tế - cho hay trước đây thành phố định hướng phát triển ba cụm y tế chuyên sâu gồm: cụm y tế Tân Kiên, cụm y tế trung tâm và cụm y tế Thủ Đức.
Tuy nhiên sau khi mở rộng địa giới hành chính, TP.HCM cũng đang nghiên cứu hình thành thêm các cụm y tế chuyên sâu tại khu vực Bà Rịa - Vũng Tàu và Bình Dương.
Riêng tại Bà Rịa - Vũng Tàu, TP.HCM định hướng phát triển một cụm y tế chuyên sâu đặt tại Bà Rịa.
Lý do vì khu vực này có nhiều điều kiện thuận lợi để hình thành một cụm y tế quy mô lớn, hiện gồm các bệnh viện như:
Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa, Bệnh viện Phổi Phạm Hữu Chí, Bệnh viện Y học cổ truyền, Trường cao đẳng Y tế gần đó.
Và theo định hướng có thể có thêm Trường đại học Y Dược TP.HCM cùng Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM tại khu vực này.
Mục tiêu là hình thành cụm y tế chuyên sâu đủ năng lực cung cấp các dịch vụ kỹ thuật cao cho người dân khu vực phía Đông Nam Bộ, góp phần giảm áp lực cho các bệnh viện tại khu vực trung tâm TP.HCM.
Bác sĩ Hoài Nam cũng cho hay theo quy hoạch, cơ sở cũ Bệnh viện Lê Lợi với diện tích khoảng 4,2ha đã được định hướng giao cho Bệnh viện Từ Dũ phát triển cơ sở 3. Bệnh viện Từ Dũ hiện đã chuẩn bị nguồn vốn khoảng 2.200 tỉ đồng từ quỹ phát triển sự nghiệp để đầu tư, mà không sử dụng vốn ngân sách nhà nước.
Bên cạnh đó cơ sở cũ của Bệnh viện Bà Rịa (tại số 13 Phạm Ngọc Thạch) đề xuất giao Bệnh viện Ung bướu TP.HCM phát triển cơ sở 3.
TP.HCM cũng đang làm việc với các địa phương để nghiên cứu quỹ đất phát triển du lịch y tế cho các bệnh viện như: Mắt, Tai Mũi Họng, Răng Hàm Mặt, Da liễu; đồng thời đề xuất quỹ đất cho Bệnh viện Thống Nhất xây dựng trung tâm chăm sóc người cao tuổi chuyên sâu.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, Sở Y tế TP.HCM đã huy động 7 bệnh viện tuyến cuối hỗ trợ toàn diện cho Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa (TP.HCM), xây dựng bệnh viện thành cửa ngõ phía đông nam của TP.HCM gồm các bệnh viện như: Bệnh viện Bình Dân, Bệnh viện Từ Dũ, Bệnh viện Nhân dân 115, Bệnh viện Tai Mũi Họng…
Trong mô hình này, các bệnh viện chuyên sâu giữ vai trò hạt nhân chuyên môn, hỗ trợ nâng cao năng lực cho các bệnh viện cửa ngõ, tạo nên mạng lưới liên kết vùng chặt chẽ, hiệu quả và bền vững.
Về lâu dài, việc phát triển Bệnh viện Đa khoa Bà Rịa thành bệnh viện cửa ngõ sẽ tạo nền tảng hình thành một cực y tế mới, gắn với khu vực cảng biển, logistics, công nghiệp và đô thị đang phát triển mạnh của thành phố.
Bác sĩ Hoài Nam cũng cho biết thêm đối với khu vực Bình Dương, hiện có các cơ sở y tế lớn như Bệnh viện Đa khoa Bình Dương, Bệnh viện Y học cổ truyền và Bệnh viện Phục hồi chức năng. TP.HCM đang nghiên cứu bổ sung thêm bệnh viện sản và bệnh viện nhi để hoàn thiện mạng lưới y tế khu vực.
Theo quy hoạch, sau khi Bệnh viện Đa khoa Bình Dương chuyển sang cơ sở mới, khu đất hiện hữu rộng khoảng 6,8ha sẽ được nghiên cứu phát triển thành bệnh viện sản - nhi quy mô lớn. Đồng thời khu đất khoảng 10ha nằm cạnh bệnh viện mới cũng được định hướng xây dựng thêm các bệnh viện chuyên khoa như mắt và răng hàm mặt.
Nam thanh niên ngoài 30 tuổi được đưa vào cấp cứu tại Bệnh viện Quân y 175 trong tình trạng hôn mê, liệt nửa người. Huyết áp lúc nhập viện lên tới 190/110 mmHg. Người nhà không tin nổi bởi trước đó anh vẫn đi làm bình thường, chưa từng than đau đầu hay chóng mặt, cũng chưa bao giờ khám sức khỏe.
TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Chủ nhiệm Khoa Nội thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, cho biết đây không phải trường hợp hiếm gặp. Nhiều bệnh nhân trẻ chỉ phát hiện mình bị tăng huyết áp sau khi đã xảy ra đột quỵ. Nguyên nhân là bệnh diễn tiến âm thầm, hầu như không gây triệu chứng, khiến nhiều người chủ quan vì nghĩ mình còn trẻ, còn khỏe.
Mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 200.000 ca đột quỵ và xu hướng đang ngày càng trẻ hóa. Tại nhiều trung tâm đột quỵ lớn, bệnh nhân dưới 45 tuổi chiếm khoảng 10-15% tổng số ca và tỷ lệ này tiếp tục tăng qua từng năm. Tuổi trung bình người bệnh ở Việt Nam khoảng 62, trẻ hơn gần 10 tuổi so với nhiều nước. Đáng lo là phần lớn bệnh nhân trẻ đang ở độ tuổi lao động, là trụ cột gia đình. Nếu sống sót, nhiều người phải chịu di chứng như liệt, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm trí nhớ, thậm chí mất khả năng làm việc.
Theo bác sĩ Nghĩa, trong các yếu tố nguy cơ, tăng huyết áp đứng đầu. Khoảng 78% ca đột quỵ liên quan đến tăng huyết áp. Riêng xuất huyết não - thể đột quỵ nặng có tỷ lệ tử vong cao - tăng huyết áp là nguyên nhân của 80-85% trường hợp. Điều nguy hiểm là bệnh gần như không có dấu hiệu báo trước. Nhiều người nghĩ huyết áp cao phải đau đầu, chóng mặt, đỏ mặt. Thực tế, có người huyết áp trên 180, thậm chí hơn 200 mmHg nhưng vẫn sinh hoạt bình thường. Vì vậy, tăng huyết áp được gọi là "kẻ giết người thầm lặng".
Áp lực máu tăng kéo dài làm thành mạch xơ cứng, hẹp lại, tăng nguy cơ nhồi máu não; đồng thời khiến thành mạch yếu đi, có thể vỡ bất ngờ gây xuất huyết não. Ở Việt Nam, người trẻ bị xuất huyết não do tăng huyết áp không kiểm soát vẫn chiếm tỷ lệ khá cao và thường diễn biến nặng.
Theo Hội Tim mạch Việt Nam, cứ bốn người 25-49 tuổi thì có một người bị tăng huyết áp, cho thấy căn bệnh đã hiện diện phổ biến ngay trong nhóm tuổi nhiều người vẫn cho là "không thể mắc bệnh".
Nguyên nhân đầu tiên khiến nhiều người trẻ không biết mình tăng huyết áp là tâm lý chủ quan. Không ít người cho rằng bệnh tim mạch chỉ gặp ở người lớn tuổi nên không bao giờ đo huyết áp hay khám sức khỏe định kỳ. Trong khi đó, thức khuya, căng thẳng, ăn nhiều muối, uống nhiều rượu bia, hút thuốc, lạm dụng cà phê và nước tăng lực, ít vận động, thừa cân... đều góp phần làm huyết áp tăng sớm. Ngay cả khi đã được chẩn đoán, nhiều người trẻ cũng tự ý ngừng thuốc vì thấy cơ thể bình thường.
"Thuốc điều trị tăng huyết áp giúp kiểm soát huyết áp chứ không chữa khỏi bệnh. Nếu tự ý bỏ thuốc, huyết áp sẽ tăng trở lại và nguy cơ đột quỵ vẫn còn nguyên", bác sĩ nói.
Do tăng huyết áp không thể nhận biết bằng cảm giác, cách duy nhất để phát hiện là đo huyết áp. Việc này chỉ mất khoảng hai phút và có thể thực hiện tại nhà, nhà thuốc hoặc trạm y tế. Huyết áp dưới 120/80 mmHg là tối ưu; từ 120-139/80-89 mmHg cần điều chỉnh lối sống và theo dõi; từ 140/90 mmHg trở lên (qua nhiều lần đo) nên đi khám để được chẩn đoán và điều trị.
Người trưởng thành nên đo huyết áp ít nhất mỗi năm một lần. Người có tiền sử gia đình bị tăng huyết áp hoặc đột quỵ, thừa cân, hút thuốc, uống nhiều rượu bia cần kiểm tra thường xuyên hơn. Một số trường hợp có thể được chỉ định đo huyết áp liên tục 24 giờ để loại trừ hiện tượng "tăng huyết áp áo choàng trắng".
Mỗi người cũng cần ghi nhớ dấu hiệu đột quỵ theo quy tắc F.A.S.T, gồm F (mặt méo), A (yếu hoặc tê một bên tay chân), S (nói khó, nói đớ), T (gọi 115 và đưa người bệnh đến cơ sở điều trị đột quỵ càng sớm càng tốt). Một số hướng dẫn bổ sung quy tắc BE FAST, thêm dấu hiệu mất thăng bằng và giảm thị lực đột ngột. Đột quỵ có "giờ vàng" để điều trị, càng đến viện sớm cơ hội phục hồi càng cao. Tuyệt đối không cạo gió, chích máu đầu ngón tay hay chờ người bệnh tự tỉnh.
Khoảng 90% ca đột quỵ liên quan các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát được, trong đó tăng huyết áp là quan trọng nhất. Bác sĩ khuyến cáo duy trì đo huyết áp định kỳ, kiểm soát đường huyết và mỡ máu, giảm muối, ăn nhiều rau quả, tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần, bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, ngủ đủ giấc và kiểm soát căng thẳng. Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp cần uống thuốc đều đặn theo chỉ định và tái khám đúng hẹn, không tự ý ngừng thuốc.
