TS.BS.CK2. Trà Anh Duy, Trung tâm Sức khỏe Nam giới Men’s Health, cho biết khi quyết định “thả”, nhiều cặp đôi dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, người thì canh ngày quá kỹ, người lại lo quan hệ nhiều sẽ làm “yếu” tinh trùng. Thực tế, điều quan trọng không phải dồn vào một thời điểm, mà là duy trì tần suất phù hợp, đều đặn và đúng nhịp sinh học.
Theo bác sĩ Duy, cơ hội có thai phụ thuộc lớn vào việc quan hệ có rơi vào “cửa sổ thụ thai” hay không. Khoảng thời gian này kéo dài khoảng 6 ngày, kết thúc vào ngày rụng trứng.
Tinh trùng có thể sống trong cơ thể người nữ 3-5 ngày, trong khi trứng chỉ tồn tại 12-24 giờ sau khi rụng. Vì vậy, quan hệ trước rụng trứng vài ngày vẫn có thể dẫn đến thụ thai. Chiến lược hiệu quả là đảm bảo luôn có tinh trùng “chờ sẵn” trong những ngày này, thay vì chỉ tập trung vào một thời điểm.
Về tần suất, các khuyến cáo y khoa cho thấy tối ưu là quan hệ mỗi ngày hoặc cách ngày trong cửa sổ thụ thai. Thực tế, việc quan hệ đều 2-3 lần mỗi tuần vẫn cho hiệu quả gần tương đương với nhiều cặp đôi. Điểm mấu chốt là chọn nhịp độ có thể duy trì lâu dài, không tạo áp lực.
Trong thực hành, có hai cách tiếp cận đơn giản, dễ áp dụng mà vẫn bám sát khuyến cáo chuyên môn. Cách thứ nhất là quan hệ đều 2-3 lần mỗi tuần, phù hợp với người bận rộn hoặc chu kỳ không đều. Cách hai là gần ngày rụng trứng, tăng lên mỗi ngày hoặc cách ngày trong 5-6 ngày. Cả hai cách đều giúp “phủ” được giai đoạn dễ thụ thai mà không cần canh quá chi li.
Một số người có tâm lý kiêng để “tinh trùng dày” rồi mới quan hệ. Đây là hiểu lầm rất phổ biến. Kiêng vài ngày có thể làm tăng lượng tinh dịch, nhưng không đồng nghĩa tăng khả năng có thai. Ngược lại, việc “kiêng dài rồi dồn một lần” dễ khiến lệch thời điểm rụng trứng, tăng áp lực tâm lý, giảm cơ hội nếu lỡ nhịp.
Khi quan hệ trở thành “nhiệm vụ”, áp lực dễ khiến nam giới lo lắng, ảnh hưởng khả năng cương; nữ giới căng thẳng, khó chịu khi quan hệ. Hệ quả là tần suất giảm hoặc chất lượng quan hệ không tốt. Do đó, duy trì sự thoải mái và tự nhiên mới là yếu tố giúp duy trì đều đặn.
Trên thực tế, nhiều cặp đôi có thói quen kiêng dài ngày, chỉ quan hệ khi que thử rụng trứng báo đậm. Điều này vô tình tạo áp lực lớn và dễ “trượt” cơ hội nếu lệch thời điểm. Bác sĩ thường khuyên chuyển sang nhịp ổn định hơn, duy trì 2-3 lần mỗi tuần, tăng tần suất nhẹ vào giai đoạn nghi ngờ rụng trứng, đồng thời điều chỉnh lối sống.
Nếu hai vợ chồng quan hệ đều, không tránh thai mà sau 12 tháng chưa có thai, nên đi khám. Người vợ trên 35 tuổi hoặc chu kỳ không đều, thường nên đi sớm hơn. Ngoài ra, nếu nam giới có rối loạn cương, xuất tinh kéo dài, đau nặng bìu, tiền sử quai bị biến chứng tinh hoàn, tinh hoàn ẩn… thì việc “tối ưu tần suất” chỉ là một phần; cần kiểm tra nguyên nhân để không mất thời gian.
Thạc sĩ - bác sĩ nội trú Ngô Thanh Hùng, Trường đại học Khoa học Sức khỏe, Đại học Quốc gia TP.HCM, cho biết mỡ dưới da nằm ngay dưới da, có thể sờ, véo được ở bụng, hông, đùi, cánh tay... Về sinh học, mỡ dưới da không hoàn toàn "vô hại", nhưng nó thường đóng vai trò như kho dự trữ năng lượng tương đối an toàn.
Mỡ nội tạng nằm sâu trong ổ bụng, bao quanh ruột, gan, tụy và các cơ quan nội tạng. Không thể đánh giá chính xác bằng cách véo da bụng. Người có bụng căng, eo lớn nhưng lớp mỡ dưới da không quá dày vẫn có thể có nhiều mỡ nội tạng. Mỡ nội tạng hoạt động như một "cơ quan nội tiết - miễn dịch" bất lợi: nó thúc đẩy đề kháng insulin, tăng sản xuất triglyceride, rối loạn lipid máu, tăng tình trạng viêm mức độ thấp.
Đây là lý do "người gầy nhưng bụng to" không nên tự trấn an bằng cân nặng. Y học gọi tình trạng này là người cân nặng bình thường nhưng tỷ lệ mỡ cao hoặc rối loạn chuyển hóa với kiểu hình đặc trưng là BMI bình thường nhưng tỷ lệ mỡ cao, cơ thấp, vòng eo lớn hoặc có mỡ nội tạng. Nhóm này có thể có huyết áp, đường huyết, triglyceride, men gan và nguy cơ tim mạch xấu hơn người cùng BMI nhưng nhiều cơ, ít mỡ bụng.
Theo bác sĩ Hùng, nhiều người chỉ chú trọng mục tiêu giảm cân, tuy nhiên điều quan trọng là giảm vòng eo, giảm mỡ nội tạng, tăng khối cơ và cải thiện chỉ số chuyển hóa. Những người làm việc có xu hướng tĩnh tại (công việc văn phòng, công việc ít vận động) nên tự đo vòng eo mỗi tháng, đo huyết áp để kiểm tra tình trạng sức khỏe. Trong đó vòng eo nên nhỏ hơn một nửa chiều cao; nếu vòng eo/chiều cao ≥ 0,5 thì nguy cơ chuyển hóa tăng. Nếu có tiền sử gia đình tiểu đường, tăng huyết áp hoặc bệnh mạch vành có thể là một yếu tố nguy cơ cho mắc các bệnh tim mạch sớm.
Về vận động, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến cáo người trưởng thành nên đạt 150 - 300 phút hoạt động thể lực cường độ vừa mỗi tuần, hoặc 75 - 150 phút cường độ mạnh, kèm tập tăng sức mạnh cơ ít nhất 2 ngày mỗi tuần. Với người ngồi nhiều, không nên chờ đến cuối tuần mới tập bù. Các khuyến cáo đái tháo đường cũng nhấn mạnh việc ngắt quãng thời gian ngồi ít nhất mỗi 30 phút để có lợi cho kiểm soát đường huyết. Cũng cần lưu ý việc giảm mỡ bụng cần sự phối hợp vận động toàn thân, tập sức bền cơ và kiểm soát ăn uống, thay vì chỉ tập trung vào các bài tập đơn lẻ ở vùng bụng.
Về ăn uống, nguyên tắc nền tảng là giảm năng lượng dư thừa nhưng không ăn kiêng cực đoan. Mô hình phù hợp gồm: 1/2 đĩa là rau; 1/4 là đạm tốt như cá, trứng, đậu, thịt nạc, sữa chua không đường; 1/4 là tinh bột nguyên hạt hoặc ít tinh chế như gạo lứt, khoai, yến mạch. Hạn chế nước ngọt, trà sữa, bánh ngọt, rượu bia, thịt chế biến, thức ăn chiên và thực phẩm siêu chế biến.
"Nghiên cứu cho thấy can thiệp lối sống với mục tiêu giảm khoảng 7% cân nặng và vận động ít nhất 150 phút/tuần làm giảm 58% nguy cơ tiến triển tiểu đường loại 2 ở người nguy cơ cao. Giảm mỡ nội tạng không cần phương pháp cầu kỳ nhưng cần chú ý giảm ngồi lâu, tăng cơ, ăn đúng và duy trì các thói quen trên đủ lâu", bác sĩ Hùng khuyến cáo.
Nam bệnh nhân 32 tuổi vừa được PGS-TS Nguyễn Mạnh Khánh, Trưởng khoa Phẫu thuật chi trên và Y học thể thao, Phó giám đốc Bệnh viện hữu nghị Việt Đức, cùng ê kíp thực hiện thay khớp vai toàn phần theo giải phẫu.
Về ca bệnh này, PGS Nguyễn Mạnh Khánh cho biết, nam bệnh nhân đã đau khớp vai suốt 3 năm, sau khi bị chấn thương tay do chơi thể thao. Trong thời gian này, triệu chứng đau và mức độ hạn chế vận động sau chấn thương tiến triển tăng dần. Bệnh nhân đã điều trị nội khoa, tập phục hồi chức năng và các biện pháp điều trị không phẫu thuật nhưng các triệu chứng không cải thiện.
Trên phim chụp chẩn đoán X-quang và cắt lớp vi tính, hình ảnh cho thấy, chỏm xương vai bị tiêu hết. Toàn bộ viền sụn vai đã mòn khuyết gây ra tổn thương thoái hóa khớp vai rất nặng. Khớp vai bị biến dạng, tiêu hết chỏm xương cánh tay, có chỉ định thay khớp vai.
Qua kết quả chụp, các bác sĩ nghĩ nhiều đến việc bệnh nhân bị hoại tử vô khuẩn chỏm xương cánh tay sau chấn thương thể thao rất nhiều năm dẫn đến thoái hóa khớp vai. Bệnh nhân đau nhiều, đã qua thời gian rất dài dùng thuốc không đáp ứng. Các bác sĩ quyết định thay khớp vai toàn phần theo giải phẫu.
PGS Khánh chia sẻ, thay khớp vai có chỉ định chặt chẽ. Với người trẻ, ưu điểm lớn của thay khớp vai toàn phần theo giải phẫu là việc phục hồi sửa khớp vai sẽ đạt tối ưu theo giải phẫu của người bệnh, phù hợp với sinh lý, giải phẫu chức năng và đặc biệt ít gây tác động tới hệ thống gân cơ.
Khi khớp thay phù hợp với chính giải phẫu tự nhiên của người bệnh thì vận động cơ sẽ rất ít bị ảnh hưởng, khớp không bị quá căng, cấu trúc xương đó giúp duy trì tuổi thọ của khớp lâu hơn.
Thay khớp vai toàn phần theo giải phẫu, góp phần giúp bệnh nhân nêu trên lấy lại chức năng như cũ, phục hồi nguyên trạng giải phẫu.
PGS Khánh cho biết, so với nhiều năm trước, hiện vật liệu khớp vai nhân tạo đã có nhiều tiến bộ. Chất liệu rất bền, tuổi thọ của khớp thay thế kéo dài 40 - 50 năm. Thành phần xi măng giữ cho khớp vững cũng ưu điểm hơn rất nhiều so với thế hệ trước. Các cấu phần khớp là các cấu phần rời, rất linh hoạt. Đó là các ưu điểm lớn với các trường hợp thay khớp vai toàn phần theo giải phẫu.
PGS Khánh lưu ý, các bệnh nhân bị thoái hóa khớp vai hiện không chỉ ghi nhận ở người lớn tuổi, các ca thoái hóa khớp vai ở người trẻ có xu hướng tăng. Một trong những lý do gây tiêu chỏm hoặc thoái hóa khớp vai ở người trẻ là chấn thương thể thao hoặc tai nạn.
Nhưng hay gặp nhất là chấn thương thể thao do vận động quá nặng, sai tư thế khiến tải trọng khớp vai quá lớn. Tình trạng này kéo dài đến thiếu hụt cấp máu và tiến triển từ từ gây hoại tử vô khuẩn hoặc tiêu chỏm khớp vai, dần dẫn đến thoái hóa khớp vai. Đó là các nguyên nhân rất hay gặp ở bệnh nhân trẻ (dưới 45 - 50 tuổi) bị thoái hóa khớp vai.
"Bệnh lý khớp vai ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt là ở nhóm bệnh nhân vận động mạnh như lao động nặng hoặc chơi thể thao không đúng cách. Do đó, việc chẩn đoán và điều trị đúng có ý nghĩa rất quan trọng trong việc hạn chế các biến chứng sau này và cải thiện chất lượng cuộc sống cho người bệnh, cũng như giúp người bệnh sớm trở lại lao động hoặc tập luyện", PGS Khánh chia sẻ.
Ung thư gan là tình trạng các tế bào gan tăng sinh không kiểm soát, tạo thành các khối u ác tính phá hủy cơ quan này. Đây là một trong những loại ung thư phổ biến, gây tử vong hàng đầu, thường tiến triển âm thầm. Chế độ ăn uống lành mạnh, nghỉ ngơi khoa học có thể giúp phòng bệnh.
Chọn ngũ cốc giàu chất xơ thay vì tinh bột chế biến sẵn
Tinh bột tinh chế từ bánh mì trắng, bánh ngọt có thể nhanh chóng chuyển hóa thành đường, khiến gan tăng tích tụ mỡ. Thay vào đó, mỗi người nên ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, lúa mạch, gạo lứt để hỗ trợ ổn định đường huyết, cải thiện hệ vi khuẩn đường ruột và giảm viêm - những yếu tố góp phần giảm nguy cơ ung thư gan. Chế độ ăn giàu chất xơ cũng giúp giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ không do rượu, một trong các tác nhân dẫn đến ung thư gan.
Bổ sung rau họ cải, quả mọng
Bông cải xanh, cải bẹ xanh... giàu vitamin, chứa sulforaphane và indole-3-carbinol. Các hợp chất tự nhiên này kích hoạt các enzyme giải độc giúp gan trung hòa chất độc hại, bao gồm cả chất gây ung thư. Mỗi người nên ăn rau họ cải khoảng ba lần một tuần để cải thiện khả năng phục hồi của gan.
Việt quất, mâm xôi, anh đào, dâu tây giàu polyphenol và anthocyanin - các chất chống oxy hóa mạnh giúp bảo vệ tế bào gan khỏi stress oxy hóa, một trong những nguyên nhân thúc đẩy ung thư.
Thường xuyên uống trà xanh
Trong khi đồ uống có đường và nước ngọt thúc đẩy sự tích tụ chất béo trong gan, trà xanh chứa catechin, nhiều chất chống oxy hóa thực vật cải thiện quá trình chuyển hóa chất béo trong gan, giảm viêm. Những người thường xuyên uống trà xanh có nguy cơ mắc ung thư gan thấp hơn.
Nên uống trà xanh vào buổi sáng hoặc sau bữa ăn khoảng 1-2 tiếng để không ảnh hưởng đến hấp thụ sắt. Dừng uống trước khi ngủ 2-3 tiếng (hoặc 6 tiếng nếu nhạy cảm với caffeine) để tránh mất ngủ.
Ưu tiên chất béo omega-3
Chất béo chuyển hóa và thực phẩm chiên rán gây viêm nhiễm âm thầm trong cơ thể. Mỗi người nên thay thế chúng bằng các nguồn omega-3 như hạt lanh, quả óc chó, cá béo... Omega-3 làm giảm triglyceride có hại, cải thiện độ nhạy insulin và giảm nguy cơ sẹo gan, một tình trạng thường dẫn đến ung thư.
Ăn tỏi, hành tây
Tỏi và hành tây chứa các hợp chất lưu huỳnh giúp tăng cường quá trình giải độc của gan. Thường xuyên ăn tỏi hỗ trợ gan giảm tích mỡ, chống oxy hóa, cân bằng enzyme nhờ hợp chất allicin. Những thực phẩm này còn góp phần bảo vệ DNA khỏi bị tổn thương, làm giảm nguy cơ ung thư về lâu dài.
