Theo China Times, TS.BS Zhang Jiaming, Trưởng khoa Di truyền, Bệnh viện Đa khoa Cựu chiến binh Đài Bắc (Đài Loan, Trung Quốc), uống cà phê hoặc các loại đồ uống nóng bằng cốc giấy có lớp phủ nhựa bên trong có thể làm tăng nguy cơ cơ thể tiếp xúc với hạt vi nhựa.
Cốc giấy không hoàn toàn chỉ làm từ giấy. Để giữ chất lỏng, mặt trong của nhiều loại cốc thường được phủ một lớp vật liệu chống thấm, phổ biến là polyethylene. Lớp phủ này giúp cốc không bị mềm, rò rỉ khi chứa nước, cà phê hoặc trà nóng.
Tuy nhiên, theo chuyên gia này, khi tiếp xúc với nhiệt độ cao, lớp vật liệu bên trong có thể bị ảnh hưởng. Một số nghiên cứu cho thấy nước nóng có thể làm lớp phủ nhựa trong cốc dùng một lần giải phóng các hạt nhựa rất nhỏ và một số chất khác vào đồ uống.
Điều này đồng nghĩa người dùng không chỉ uống cà phê. Nếu thường xuyên dùng cốc giấy hoặc vật dụng nhựa với đồ nóng, họ có thể vô tình đưa thêm các hạt vi nhựa vào cơ thể.
Vi nhựa là các mảnh nhựa có kích thước rất nhỏ, thường được tạo ra từ sự phân rã của sản phẩm nhựa lớn hơn hoặc phát sinh trong quá trình sử dụng vật liệu nhựa. Chúng có thể xuất hiện trong nước uống, thực phẩm, bụi không khí, mỹ phẩm, đồ dùng sinh hoạt và bao bì thực phẩm.
Theo TS Zhang, hạt vi nhựa có kích thước nhỏ, có thể đi qua một số hàng rào bảo vệ của cơ thể và xâm nhập vào tuần hoàn máu. Khi vào cơ thể, chúng có thể mang theo chất hóa dẻo hoặc hấp phụ thêm các chất ô nhiễm khác từ môi trường.
Cơ thể có xu hướng nhận diện các hạt lạ này như vật chất bất thường. Từ đó, hệ miễn dịch có thể kích hoạt phản ứng phòng vệ. Nếu sự tiếp xúc diễn ra thường xuyên và kéo dài, một số chuyên gia lo ngại tình trạng viêm âm ỉ có thể hình thành.
Đáng chú ý, một nghiên cứu công bố trên Nature Medicine năm 2025 ghi nhận vi nhựa trong mô não người sau tử vong. Trong nghiên cứu này, các mẫu não của người mắc sa sút trí tuệ có lượng vi nhựa cao hơn so với một số nhóm khác.
Dù vậy, các nhà khoa học cũng thận trọng nhấn mạnh phát hiện này chưa đủ để kết luận vi nhựa trực tiếp gây mất trí nhớ hay sa sút trí tuệ. Đây là mối liên quan đáng quan tâm, cần tiếp tục được nghiên cứu để làm rõ cơ chế và mức độ ảnh hưởng.
Với tim mạch, một nghiên cứu đăng trên New England Journal of Medicine năm 2024 phát hiện vi nhựa và nhựa nano trong mảng xơ vữa động mạch cảnh của một số bệnh nhân.
Những người có hạt nhựa trong mảng xơ vữa được ghi nhận có nguy cơ gặp biến cố như nhồi máu cơ tim, đột quỵ hoặc tử vong cao hơn trong thời gian theo dõi.
Không chỉ cốc cà phê mang đi
Theo TS Zhang, cốc giấy đựng cà phê nóng chỉ là một ví dụ. Trong sinh hoạt hằng ngày, nhiều người còn có thói quen đựng canh nóng, cháo nóng, thức ăn nhiều dầu mỡ trong hộp nhựa dùng một lần. Một số người hâm nóng thức ăn trực tiếp trong hộp nhựa không rõ chất lượng bằng lò vi sóng.
Đây là những thói quen nên được nhìn lại. Nhiệt độ cao, dầu mỡ và thời gian tiếp xúc có thể làm tăng nguy cơ thôi nhiễm một số chất từ vật liệu đựng thực phẩm, đặc biệt với sản phẩm kém chất lượng hoặc không được thiết kế để chịu nhiệt.
Với đồ uống nóng, chuyên gia khuyến nghị người dùng có thể mang theo cốc cá nhân bằng thủy tinh, inox hoặc vật liệu an toàn cho thực phẩm. Với thức ăn cần hâm nóng, nên chuyển sang hộp thủy tinh hoặc vật dụng có ghi rõ khả năng dùng trong lò vi sóng.
Thầy giáo và các bạn đưa V. đến trạm y tế gần đó. V. được chẩn đoán rối loạn tri giác chưa rõ nguyên nhân, xử trí thở oxy, dịch truyền, chuyển Bệnh viện Nhi đồng Thành phố.
Ngày 26.5, bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Minh Tiến, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM) cho biết, trẻ lơ mơ sốt cao 40 độ C, môi khô mắt trũng, thở nhanh 38 lần/phút, đầu chi tím, mạch nhẹ khó bắt, huyết áp khó đo... Trẻ được xử trí đặt nội khí quản giúp thở, truyền dịch chống sốc, đo huyết áp động mạch xâm lấn, áp lực tĩnh mạch trung tâm, điều chỉnh đường huyết, điện giải, chườm lạnh trẻ.
Xét nghiệm máu trẻ có biểu hiện toan chuyển hóa nặng, lactate máu tăng cao 5,5 mmol/mL tổn thương gan, thận. Bác sĩ chẩn đoán sốc nhiệt nặng. Trẻ cần truyền đến 12 lít dung dịch điện giải mới cải thiện được huyết động, kèm thuốc vận mạch adrenalin liều thấp, lọc máu liên tục, điều trị kháng sinh, truyền máu...
Kết quả sau gần 3 tuần điều trị, tình trạng của V. cải thiện dần, được cai máy thở, tỉnh táo, chức năng gan, thận, tụy đều trở về bình thường. Đây là trường hợp sốc nhiệt nặng biến chứng ly giải cơ và tổn thương đa cơ quan, được điều trị tích cực, phối hợp các chuyên khoa hồi sức, tiêu hóa gan mật, thận nội tiết, đặc biệt vai trò lọc máu liên tục sớm giúp cứu sống trẻ.
Qua trường hợp này, bác sĩ Tiến lưu ý đến quý phụ huynh, thầy cô giáo biết cách đề phòng trẻ để không bị sốc nhiệt - say nắng trong mùa hè:
Vui chơi hay tập luyện trong môi trường thoáng mát. Khi cần phải cho trẻ tập luyện ngoài trời nắng thì trước đó vài ngày nên có thời gian cho trẻ ra nắng để cơ thể trẻ quen dần với tác động của nắng nóng.
Cho trẻ mặc quần áo nhẹ, mỏng, rộng, ngắn tay, màu sáng, đội nón rộng vành sẽ giúp trẻ bớt nóng, có thể bôi kem chống nắng loại dùng an toàn cho trẻ em.
Cho trẻ uống thêm nhiều nước khi trẻ học và luyện tập trong môi trường nóng bức. Tránh cho trẻ tập luyện quá sức ở ngoài trời nắng nóng. Nếu trẻ cảm thấy khó chịu, cho trẻ ngừng ngay việc tập luyện và vào chỗ có bóng mát nghỉ ngơi.
Nếu trẻ phải thường xuyên tập luyện, học tập ngoài nắng thì giới hạn mỗi lần tập 20 - 25 phút, tối đa 45 - 60 phút/ngày và nên cho trẻ giải lao sau một khoảng thời gian, cho trẻ vào chỗ có bóng mát nghỉ ngơi và uống nước.
Nhà trường thiết kế sân chơi, tập luyện thể thao thoáng mát có mái che. Khi đi chơi picnic vào mùa hè nắng nóng cần chuẩn bị: nước uống, nón rộng vành, kính mát, kem chống nắng, quần áo thoáng mát, đồ ăn an toàn (trái cây), quạt mini, khăn mát, túi y tế… Không để con trên xe hơi một mình đóng kín không máy lạnh.
Trong dự phòng sỏi thận, yếu tố cốt lõi cần lưu tâm không chỉ là lượng nước nạp vào, mà chính là thể tích nước tiểu bài tiết mỗi ngày. Theo Hiệp hội Tiết niệu Mỹ, người trưởng thành cần duy trì thể tích nước tiểu đạt ít nhất 2,5 lít một ngày để phòng ngừa sỏi hiệu quả. Để đạt được cột mốc này, lượng chất lỏng tiêu thụ từ các nguồn thường phải dao động 2,5-3 lít.
Các nghiên cứu cho thấy ngay cả với một cá nhân khỏe mạnh bình thường, nếu lượng nước tiểu trong ngày giảm xuống mức 900 ml do thiếu hụt dịch, nguy cơ hình thành sỏi thận sẽ tăng cao. Đặc biệt, ở những trường hợp có cơ địa dễ tạo sỏi, nguy cơ này đã bắt đầu xuất hiện ngay khi thể tích nước tiểu dưới mức 1,6 lít một ngày.
Tuy nhiên, định mức này cần được điều chỉnh linh hoạt theo thời tiết, cường độ vận động và tình trạng sức khỏe. Trong trường hợp chưa thể đo lường định lượng, chuyên gia dinh dưỡng Jessica Clancy-Strawn ở Houston, Mỹ, khuyên người dân có thể quan sát màu sắc để đánh giá sơ bộ. Cụ thể, nước tiểu màu vàng nhạt hoặc trong chứng tỏ cơ thể đã đủ nước; ngược lại, nếu có màu vàng sẫm hoặc đục thì cần phải bổ sung dịch ngay.
Thể tích nước tiểu thấp có thể dẫn đến tình trạng "quá bão hòa" (supersaturation). Đây là trạng thái môi trường nước tiểu không còn khả năng giữ các khoáng chất đã hòa tan ở nồng độ cao, khiến chúng bị lắng đọng và kết tinh thành các hạt tinh thể. Một khi các khoáng chất này đã kết tinh, chúng sẽ bắt đầu liên kết với nhau để hình thành nên sỏi thận.
Ngược lại, khi nạp đủ chất lỏng, thể tích nước tiểu tăng lên sẽ làm loãng nồng độ các khoáng chất này. Dòng nước tiểu nhiều và mạnh khi ấy hoạt động như một dòng nước xối, nhanh chóng cuốn trôi các cặn khoáng ra khỏi thận trước khi chúng kịp kết tụ thành những viên sỏi lớn gây đau đớn.
Bên cạnh thể tích dòng chảy, độ pH (tính axit - kiềm) của nước tiểu cũng là yếu tố môi trường quyết định sự hình thành sỏi. Thạc sĩ Khoa học về Thực phẩm và Dinh dưỡng Whitney Stuart cho biết việc bổ sung đủ nước giúp dòng lưu thông liên tục qua thận, giữ độ pH ổn định, từ đó giảm đáng kể nguy cơ tạo sỏi. Theo chuyên gia về dinh dưỡng thận tại Dallas, sử dụng nước lọc là giải pháp an toàn nhất để giữ nước tiểu ở trạng thái cân bằng lý tưởng, ngăn môi trường nước tiểu trở nên quá axit, tình trạng không chỉ gây kích ứng niêm mạc đường tiết niệu mà còn thúc đẩy tạo sỏi.
Tuy nhiên, không phải loại thức uống nào cũng có tác động giống nhau lên cơ thể. Ví dụ nước ép nam việt quất (cranberry) có thể làm tăng tính axit trong nước tiểu, dễ hình thành sỏi canxi oxalat và sỏi axit uric. Ngược lại, các loại nước ép từ cam, táo, bưởi, nước thể thao như Gatorade hay một số loại nước khoáng lại làm tăng tính kiềm.
Điều này vô tình tạo điều kiện cho các loại sỏi khác phát triển như sỏi canxi photphat, sỏi struvite và sỏi brushite. Vì vậy, nếu có cơ địa dễ mắc một loại sỏi nhất định, người bệnh cần được bác sĩ tư vấn riêng về việc nên bổ sung loại nước có tính kiềm hay tính axit để chủ động phòng ngừa.
Chuyên gia khuyên nên tập thói quen bổ sung 1-2 cốc nước ngay sau khi thức dậy nhằm làm loãng lượng nước tiểu bị cô đặc sau một đêm dài, trước khi dùng trà hoặc cà phê. Việc chủ động theo dõi lượng nước nạp vào bằng bình chia vạch dung tích hoặc các ứng dụng công nghệ giúp kiểm soát mục tiêu trực quan hơn.
Đồng thời, hãy luôn mang theo đồ uống bên mình bằng cách đặt bình nước ở các vị trí dễ thấy như túi xách, ôtô, bàn làm việc hay đầu giường. Để thay đổi khẩu vị, bà Campbell gợi ý thêm chanh, dâu tây, bạc hà hoặc sử dụng các loại trà thảo mộc nhằm tăng trải nghiệm thưởng thức và hỗ trợ điều hòa thân nhiệt theo thời tiết.
Bổ sung nước là chiến lược quan trọng nhưng cần kết hợp đồng bộ với các can thiệp dinh dưỡng khác. Chế độ ăn giàu rau củ quả có khả năng giảm tới 45% nguy cơ mắc sỏi thận nhờ cung cấp hàm lượng kali dồi dào. Tỷ lệ natri trên kali cao trong khẩu phần ăn liên quan trực tiếp đến việc gia tăng nguy cơ hình thành sỏi, do natri kích thích thận tăng bài tiết canxi vào nước tiểu, trong khi kali lại hỗ trợ tăng tái hấp thu khoáng chất này.
Do đó, các chuyên gia khuyến nghị cần giảm lượng natri nạp vào mức 1.500 đến 2.300 mg một ngày, đồng thời tăng cường thực phẩm giàu canxi trong bữa ăn để giảm thiểu sỏi canxi oxalat. Nguyên nhân là do canxi từ thực phẩm sẽ chủ động liên kết với oxalat ngay tại đường tiêu hóa, từ đó làm giảm tỷ lệ oxalat hấp thụ vào máu và bài tiết qua nước tiểu.
Do các loại sỏi có đặc tính khác nhau, người bệnh được khuyến nghị nên thực hiện xét nghiệm nước tiểu 24 giờ bằng dụng cụ bô đo chuyên dụng. Kết quả này sẽ giúp xác định chính xác các loại khoáng chất cấu thành sỏi, từ đó hợp tác cùng một chuyên gia dinh dưỡng chuyên sâu về sỏi thận để xây dựng một phác đồ ăn uống, bổ sung dưỡng chất được cá nhân hóa tối ưu nhất.
Thói quen vừa ăn vừa xem điện thoại sẽ gây ra những tác động sau đến cơ thể:
Khi vừa ăn vừa dùng điện thoại, chúng ta thường không để ý mình đã ăn bao nhiêu. Điều này vô tình khiến ăn nhiều hơn mức cần thiết. Một nghiên cứu đăng trên chuyên san Physiology & Behavior cho thấy việc sử dụng điện thoại trong lúc ăn có thể làm tăng khoảng 15% lượng calo tiêu thụ, theo theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Nguyên nhân chính là do khi xem điện thoại, não sẽ không ghi nhớ rõ bữa ăn. Bình thường, ký ức về việc đã ăn bao nhiêu sẽ giúp điều chỉnh lượng ăn ở các lần tiếp theo. Nhưng khi bị phân tâm, quá trình này bị suy giảm, khiến bạn dễ ăn thêm mà không nhận ra mình đã đủ.
Cơ thể có cơ chế rất tinh vi để báo hiệu khi nào đói và khi nào đã no. Tuy nhiên, khi ăn trong trạng thái mất tập trung, những tín hiệu này sẽ kém rõ ràng. Nhìn vào liên tục vào điện thoại làm khó nhận ra cảm giác no, từ đó dễ ăn quá mức.
Đồng thời, chúng ta cũng dễ nhầm lẫn giữa đói thật và ăn theo thói quen hoặc cảm xúc. Một số nghiên cứu cho thấy khi tập trung vào bữa ăn, mọi người sẽ kiểm soát lượng thức ăn tốt hơn và ít có nguy cơ ăn quá mức.
Khi chú ý bị dồn vào màn hình điện thoại, mọi người thường ăn nhanh hơn và nhai ít hơn. Hệ quả là làm giảm hiệu quả tiêu hóa ngay từ giai đoạn thức ăn còn ở miệng.
Khi tập trung ăn, cơ thể sẽ tự động kích hoạt quá trình tiêu hóa. Dạ dày bắt đầu tiết enzyme và dịch vị, các cơ quan tiêu hóa phối hợp để xử lý thức ăn hiệu quả hơn. Nhưng nếu vừa ăn vừa xem điện thoại, sự mất tập trung sẽ làm gián đoạn quá trình này, khiến dạ dày tiết ít enzyme và dịch vị hơn, từ đó giảm hiệu quả tiêu hóa và dễ gây đầy bụng, khó tiêu.
Khi kết hợp tất cả các yếu tố trên, chúng ta sẽ có xu hướng ăn nhiều hơn, khó nhận biết no, tiêu hóa kém và ăn uống thiếu kiểm soát, từ đó tăng nguy cơ tăng cân.
Nhiều nghiên cứu cho thấy ăn trong trạng thái bị phân tâm không chỉ làm tăng lượng thức ăn trong bữa đó mà còn khiến ăn nhiều hơn ở các bữa sau. Điều này khiến tổng lượng calo trong ngày tăng lên, cuối cùng dẫn đến tăng cân, theo Eating Well.
