Sân bay Long Thành bắt đầu tuyển lao động

Mỗi lần có đề xuất đưa tài xế công nghệ hay người bán hàng online vào diện đóng BHXH bắt buộc, lập luận phản đối quen thuộc lại vang lên rằng: đây là lao động tự do, họ chọn sự linh hoạt thay cho ràng buộc và Nhà nước không nên ép họ vào một nghĩa vụ mà họ không muốn.

Cách gọi tên ấy nghe có vẻ tôn trọng quyền tự do nhưng nó che giấu một thực tế ngược lại. Phần lớn những người này không tự do theo nghĩa của một người làm chủ công việc của mình, mà là người làm công đã bị tước mất "tấm lưới bảo vệ" bằng chính cách thiết kế hợp đồng.

Kiến nghị mới đây của BHXH TP.HCM vì thế không phải là sự mở rộng tay của nhà nước vào khu vực lao động tự do, mà là một nỗ lực "khâu lại phần lưới an sinh đã bị rách". Đề xuất này nằm đúng trong mạch chính sách chứ không phải một sáng kiến đột ngột. Cần nhớ rằng quyền được bảo đảm an sinh xã hội là quyền hiến định, ghi tại điều 34 Hiến pháp năm 2013.

Còn nhớ, Nghị quyết 28-NQ/TW năm 2018 về cải cách chính sách BHXH đặt mục tiêu hướng tới BHXH toàn dân, với khoảng 45% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia vào năm 2025 và 60% vào năm 2030.

Trên tinh thần đó, khoản 1 điều 13 bộ luật Lao động năm 2019 đã đưa phép thử bản chất vào luật, coi mọi thỏa thuận có nội dung trả công và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát là quan hệ lao động dù mang tên gọi gì.

Điểm a khoản 1 điều 2 luật BHXH năm 2024 kế thừa đúng tinh thần ấy. Nhà làm luật đã chọn bản chất làm thước đo và kiến nghị của BHXH TP.HCM chỉ làm một việc là biến lựa chọn đó thành quy tắc vận hành được trên thực tế.

Có ý kiến cho rằng vì điều khoản bản chất đã nằm sẵn trong luật nên không cần thêm đối tượng, việc cần làm chỉ là thực thi cho nghiêm.

Lập luận này đúng một nửa. Một nguyên tắc nằm trên giấy không tự nó bảo vệ ai nếu việc kích hoạt đòi hỏi từng người lao động phải tự đứng ra chứng minh mình là người làm công.

Trong cuộc tranh chấp đó, người yếu thế nhất lại là người phải gánh nghĩa vụ chứng minh nặng nhất. Còn bên nắm hợp đồng, nắm dữ liệu chấm công và nắm dòng tiền là doanh nghiệp hoặc nền tảng.

Một quyền mà phải đi kiện mới có thì trên thực tế chỉ bảo vệ số ít người đủ sức theo đuổi. Việc định danh rõ nhóm đối tượng làm được điều mà nguyên tắc trừu tượng không làm được. Nó đảo chiều mặc định, từ chỗ người lao động bị loại trừ, trừ khi tự chứng minh ngược lại, sang chỗ họ được bao phủ trừ khi có bằng chứng ngược lại.

Sự dịch chuyển gánh nặng chứng minh đó mới là lý do thật sự để luật hóa cụ thể nhóm đối tượng, thay vì phó mặc cho điều khoản bản chất tự xoay xở.

Quy mô của khoảng trống cho thấy vì sao không thể chỉ trông vào việc thực thi rời rạc theo từng vụ. Đến hết năm 2024, cả nước có khoảng 20,11 triệu người tham gia BHXH, tương đương 42,71% lực lượng lao động trong độ tuổi. Con số này vẫn thấp hơn mục tiêu 45% mà Nghị quyết 28 đặt ra cho năm 2025.

Ở chiều còn lại, lao động phi chính thức năm 2024 vào khoảng 33 triệu người, chiếm khoảng 64,6% tổng số lao động. Khoảng cách giữa 2 con số đó không thể khép lại bằng vận động tham gia tự nguyện, bởi phần lớn nhóm chưa được bao phủ không phải lao động tự do thật sự mà là lao động làm công bị giữ ở trạng thái phi chính thức một cách có chủ đích.

Những nhóm mà BHXH TP.HCM nêu tên chính là nơi hiện tượng này tập trung dày nhất. Tài xế công nghệ chịu sự điều phối của thuật toán, bị chấm điểm, bị phạt và bị khóa tài khoản, tức chịu sự quản lý còn chặt chẽ hơn nhiều công việc có hợp đồng chính thức.

Công nhân xây dựng bị ký hợp đồng dưới một tháng nối tiếp nhau cho một công trình kéo dài nhiều tháng.

Đây không phải sự linh hoạt do người lao động lựa chọn mà là kỹ thuật né nghĩa vụ do bên sử dụng lao động thiết kế.

Điểm thông minh của kiến nghị nằm ở cơ chế thu. Theo hướng đề xuất, khoản đóng được thu qua tổ chức vận hành ứng dụng, qua nhà quản lý sàn thương mại điện tử và nền tảng có chức năng thanh toán.

Nghĩa là nghĩa vụ được đặt lên đúng bên đang nắm dòng tiền và dữ liệu, thay vì đặt lên vai người lao động vốn không có công cụ để tự thực hiện.

Hai kiến nghị đi kèm còn quan trọng hơn cả việc gọi tên đối tượng. Đề xuất không cho doanh nghiệp khấu trừ chi phí tiền lương khi tính thu nhập chịu thuế nếu không đóng bảo hiểm cho người lao động đã biến việc tuân thủ thành lựa chọn có lợi hơn về kinh tế so với trốn đóng.

Đề xuất buộc người sử dụng lao động cung cấp dữ liệu lao động và tiền lương khép lại khoảng cách giữa số người khai và số người thực đóng.

Khi dữ liệu thuế, đăng ký kinh doanh và bảo hiểm được đối chiếu với nhau, điều đã có khung từ quy chế chia sẻ dữ liệu giữa ngành bảo hiểm và ngành thuế ký năm 2021 và Nghị định 278/2025/NĐ-CP, hành vi khai thiếu sẽ khó ẩn mình. Định danh đối tượng và siết thực thi không phải 2 lựa chọn loại trừ nhau mà là 2 vế của cùng một giải pháp.

Nỗi lo chính đáng nhất với đề xuất này là gánh nặng tài chính cho nhóm thu nhập thấp và bấp bênh. Nhưng đây là chỗ cần thiết kế kỹ chứ không phải lý do để khước từ bao phủ. Căn cứ đóng nên gắn với thu nhập thực tế mà nền tảng chi trả, vốn là dữ liệu nền tảng nắm rõ tới từng chuyến xe, từng đơn hàng, thay vì áp một mức sàn cứng nhắc.

Phần đóng của bên sử dụng lao động cần được xác định rõ để người lao động không phải gánh toàn bộ, đúng tinh thần một quan hệ làm công có chia sẻ trách nhiệm.

Với thu nhập biến động, có thể tính tới lộ trình và phương thức đóng linh hoạt theo tháng, 3 tháng hoặc 6 tháng như luật BHXH đã mở đường.

Một chính sách bao phủ được thiết kế tốt sẽ khiến người lao động thấy mình được bảo vệ, chứ không thấy mình bị tận thu.

Cuối cùng, tranh luận này buộc chúng ta định nghĩa lại 2 chữ tự do trong thị trường lao động mới. Một người lái xe mười giờ mỗi ngày dưới sự điều phối của thuật toán, không có chế độ ốm đau, thai sản, không tích lũy gì cho tuổi già thì sự linh hoạt họ có được liệu có đáng gọi là tự do, hay chỉ là sự phơi mình trước rủi ro mà người làm công có hợp đồng đã được luật che chắn?

Câu hỏi cho lần sửa luật này không phải là có nên để yên cho lao động nền tảng tự lo liệu hay không, mà là chúng ta có chấp nhận một thị trường lao động nơi sự linh hoạt được trả giá bằng việc tước đi "tấm lưới" an sinh của chính người yếu thế nhất hay không?

Kiến nghị của BHXH TP.HCM, dù vẫn cần hoàn thiện về kỹ thuật, đang đi đúng hướng của câu trả lời.

Tin Gốc: Thanh Niên

Ngày 20.5, Công an xã Bình Hưng (TP.HCM) tiếp tục củng cố hồ sơ xử lý về hành vi gây rối trật tự công cộng đối với Lâm Đào Hiếu (22 tuổi) và Phạm Thế An (57 tuổi, cùng ở TP.HCM). Trước đó, cả hai có hành vi đánh nhau gây náo loạn giữa đường tại TP.HCM.

Cụ thể, chiều 17.5, trước địa chỉ C7/23 đường Phạm Hùng, ấp 41, xã Bình Hưng, TP.HCM có xảy ra mâu thuẫn dẫn đến đánh nhau giữa 2 người đàn ông chưa rõ thông tin lai lịch gây mất trật tự trên địa bàn. Đoạn clip vụ đánh nhau lan truyền trên mạng xã hội.

Phòng Cảnh sát hình sự Công an TP.HCM phối hợp Công an xã Bình Hưng và các đơn vị liên quan tiến hành truy xét, mời người có liên quan về trụ sở làm rõ gồm: Lâm Đào Hiếu cùng với người bạn gái đi cùng và Phạm Thế An.

Qua xác minh ban đầu, Lâm Đào Hiếu thừa nhận đã điều khiển xe máy trực tiếp đánh người trong đoạn clip. Được biết, mâu thuẫn xuất phát từ việc người mặc áo trắng trong clip (ông An) điều khiển xe máy có hành động dùng tay níu vào vai bạn gái của Hiếu kéo lại trong lúc xe đang chạy, dẫn đến Hiếu điều khiển xe máy đuổi theo dùng tay đánh vào đầu người đàn ông này. Sau đó, cả hai dừng xe máy giữa đường và đánh nhau gây mất trật tự công cộng. Công an cũng tạm giữ tang vật là 2 xe máy liên quan.

Công an xã Bình Hưng tiếp tục củng cố hồ sơ xử lý theo quy định về hành vi gây rối trật tự công cộng đối với 2 người trên.

Cơ quan công an khuyến cáo người dân tham gia giao thông cần tuyệt đối kiềm chế, không manh động khi xảy ra va chạm; đồng thời chủ động trình báo cơ quan công an để được giải quyết theo đúng quy định. Mọi hành vi côn đồ, coi thường pháp luật sẽ bị xử lý nghiêm.

Tin Gốc: Thanh Niên

Ngày 16-5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm dự lễ kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội (16-5-1906 - 16-5-2026) và trao tặng Huân chương Lao động hạng nhất.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nêu rõ nhìn lại lịch sử Đại học Đông Dương từ khởi đầu năm 1906, càng hiểu sâu sắc ý nghĩa của ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội hôm nay.

Đây là dấu mốc khai sinh nền giáo dục đại học hiện đại trên đất Việt Nam, đồng thời là một trong những mô hình đại học đa ngành, đa lĩnh vực ra đời sớm nhất ở Đông Nam Á.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhắc lại cuối tháng 9-1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ thị "sớm mở cửa lại trường đại học" và quyết định thành lập Đại học Quốc gia Việt Nam trên cơ sở kế thừa và phát triển từ Đại học Đông Dương.

Cũng chính tại ngôi trường này, ngày 15-11-1945, Bác Hồ đã tham dự và chủ trì lễ khai giảng đầu tiên của Đại học Quốc gia Việt Nam, trực tiếp trao bằng tốt nghiệp cho sinh viên Y khoa, đồng thời cùng Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Đại tướng Võ Văn Nguyên, ông Vũ Đình Hòe… tham gia giảng dạy một số môn quan trọng như Hiến pháp, Luật và Kinh tế.

Hình ảnh ấy thể hiện sự quan tâm đặc biệt của Nhà nước cách mạng non trẻ đối với giáo dục đại học, đồng thời gửi đi thông điệp mạnh mẽ về vai trò của tri thức và nhân tài trong sự nghiệp dựng nước, giữ nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh nhìn lại chặng đường qua, Đại học Quốc gia Hà Nội đã nỗ lực rất lớn, đạt nhiều thành tựu quan trọng, rất đáng trân trọng.

Nhưng bước vào kỷ nguyên mới, yêu cầu phát triển nhanh và bền vững của đất nước, đòi hỏi Đại học này phải nỗ lực cao hơn, hành động mạnh mẽ hơn, bứt phá rõ rệt hơn để thực sự xứng đáng với tầm vóc và sứ mệnh của một đại học quốc gia.

Đảng đã nhiều lần cảnh báo, tụt hậu là nguy cơ bao trùm, đe dọa vận mệnh và tương lai dân tộc.

"Tụt hậu về trình độ phát triển bắt nguồn từ tụt hậu về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, về hàm lượng tri thức trong sản xuất, dịch vụ và quản trị quốc gia. Trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ phát triển như vũ bão, tụt hậu đồng nghĩa với lệ thuộc, suy yếu và đánh mất cơ hội vươn lên" - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nêu.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị Đại học Quốc gia Hà Nội tập trung thực hiện tốt 7 nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, phải luôn tự soi mình trong trách nhiệm quốc gia và trong khát vọng vươn lên của dân tộc.

Trong kỷ nguyên mà vận mệnh quốc gia ngày càng được quyết định bởi tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chất lượng con người, đơn vị này càng phải vươn lên mạnh mẽ hơn nữa, trở thành trụ cột học thuật hàng đầu, trung tâm sáng tạo lớn, lực lượng tiên phong của giáo dục đại học Việt Nam. Đồng thời là một gương mặt tiêu biểu, có uy tín của trí tuệ Việt Nam trên trường quốc tế.

Thứ hai, phải vươn lên thành một đại học tinh hoa hiện đại, đa ngành, đa lĩnh vực, vận hành theo mô hình đại học đổi mới sáng tạo và có năng lực dẫn dắt quốc gia.

Đồng ý với mục tiêu mà Đại học Quốc gia Hà Nội đặt ra đến 2030 nằm trong nhóm 100 đại học hàng đầu châu Á và đến 2035 thuộc nhóm 300 đại học hàng đầu thế giới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề nghị một số ngành mũi nhọn sẽ đứng vào nhóm 100 toàn cầu.

Để hiện thực hóa tầm nhìn ấy, đơn vị cần có triết lý giáo dục hiện đại, quản trị tiên tiến và môi trường học thuật khai phóng.

Khẩn trương hoàn thiện Khu đô thị đại học Hòa Lạc theo hướng xanh, thông minh, hiện đại, kết nối hữu cơ với Khu Công nghệ cao Hòa Lạc, hình thành hệ sinh thái đào tạo, nghiên cứu, công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu cả nước.

Cùng với đó, có lộ trình cụ thể, phân giao mục tiêu, nhiệm vụ cho từng thành viên, từng đơn vị, nhóm nghiên cứu, định hướng quản lý theo kết quả, đầu tư cho Đại học Quốc gia Hà Nội để xây dựng hạ tầng khoa học hiện đại, thu hút, trọng dụng nhân tài trong nước, quốc tế.

Thứ ba, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng yêu cầu Đại học Quốc gia Hà Nội phải là nơi dám đi trước, dám thử nghiệm, mở đường cho những mô hình mới về giáo dục, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Qua đó cung cấp cơ sở thực tiễn để Đảng, Nhà nước tiếp tục hoàn thiện các chính sách phát triển trong kỷ nguyên mới.

Thứ tư, Đại học Quốc gia Hà Nội phải đi tiên phong trong thực hiện các nghị quyết chiến lược của Đảng, trở thành nơi hội tụ trí tuệ quốc gia để nghiên cứu, làm chủ và phát triển các công nghệ nền tảng.

Các chương trình hành động phải được triển khai quyết liệt, làm đến cùng, đo được kết quả, rõ được hiệu quả, đưa thành tựu đào tạo, nghiên cứu trực tiếp phục vụ đất nước, thủ đô Hà Nội và các địa phương.

Qua đó khẳng định vai trò tiên phong trong xây dựng kinh tế tri thức, đổi mới sáng tạo và năng lực tự cường quốc gia.

Thứ năm, Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành trung tâm kết nối tri thức với phát triển, gắn chặt hơn nữa nhà trường với Nhà nước, doanh nghiệp, địa phương và xã hội...

"Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành "túi khôn" để Nhà nước tìm đến khi cần luận cứ khoa học cho những quyết sách chiến lược. Là địa chỉ doanh nghiệp tìm đến để cùng phát triển công nghệ, nhân lực và mô hình kinh doanh mới, là nơi xã hội tìm thấy niềm tin vào sức mạnh của tri thức, khoa học và giáo dục Việt Nam" - Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ.

Thứ sáu, với truyền thống lâu đời và vị thế đại học hàng đầu của đất nước, Đại học Quốc gia Hà Nội phải trở thành một địa chỉ tiêu biểu của ngoại giao học thuật Việt Nam.

Trong đó, bằng tri thức đỉnh cao, phong thái văn minh, bản lĩnh hội nhập và bản sắc dân tộc, Đại học Quốc gia Hà Nội phải góp phần lan tỏa mạnh mẽ sức mạnh mềm Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Thứ bảy, Đại học Quốc gia Hà Nội phải tổ chức thật tốt việc giáo dục chính trị - tư tưởng sâu rộng trong toàn thể cán bộ và sinh viên về truyền thống đáng tự hào, về vai trò, trách nhiệm và sứ mệnh của người trí thức trong kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ