Ngáp là hành vi quen thuộc ở con người và nhiều loài động vật, nhưng chức năng thực sự của nó vẫn là một bí ẩn khoa học. Nghiên cứu mới từ Đại học New South Wales (Úc) đã cung cấp thêm manh mối đáng chú ý khi lần đầu quan sát trực tiếp tác động của ngáp lên não bằng chụp cộng hưởng từ, theo Sciencealert.
Nhóm nghiên cứu theo dõi 22 người trưởng thành khỏe mạnh trong khi họ được yêu cầu thực hiện các hành động khác nhau như ngáp, hít thở sâu, kìm nén ngáp và thở bình thường. Do ngáp và hít sâu có cơ chế khá giống nhau, các nhà khoa học ban đầu kỳ vọng hai hành vi này sẽ tạo ra hiệu ứng tương tự trong não.
Tuy nhiên kết quả lại cho thấy một khác biệt rõ rệt. Khi ngáp, dịch não tủy, chất lỏng bao quanh não và tủy sống, được đẩy ra khỏi não theo hướng ngược lại so với khi hít thở sâu. Đây là phát hiện bất ngờ, bởi trước đó chưa có bằng chứng trực tiếp nào về sự thay đổi này.
Dịch não tủy đóng vai trò thiết yếu trong việc nuôi dưỡng tế bào thần kinh và loại bỏ các chất thải chuyển hóa. Vì vậy sự dịch chuyển của dòng dịch này khi ngáp làm dấy lên giả thuyết rằng ngáp có thể góp phần “làm sạch” não hoặc hỗ trợ điều hòa môi trường nội sọ.
Ngoài ra cả ngáp và hít sâu đều làm tăng lưu lượng máu rời khỏi não, từ đó tạo điều kiện để máu mới giàu oxy được bơm vào.
Đáng chú ý, trong giai đoạn đầu của một cái ngáp, lưu lượng máu động mạch cảnh vào não có thể tăng khoảng 30%, cho thấy đây có thể là một cơ chế giúp tăng cường cung cấp oxy tạm thời cho não bộ.
Nghiên cứu cũng ghi nhận mỗi người có “kiểu ngáp” riêng biệt, với chuyển động lưỡi và cơ mặt lặp lại khá ổn định theo thời gian. Điều này gợi ý rằng ngáp được điều khiển bởi một cơ chế thần kinh trung ương mang tính cá nhân hóa, gần giống như “dấu vân tay sinh học”.
Dù vậy các nhà khoa học nhấn mạnh rằng chưa thể kết luận chính xác vai trò sinh lý của ngáp. Một số giả thuyết được đưa ra bao gồm chức năng làm mát não, điều hòa hoạt động thần kinh hoặc hỗ trợ loại bỏ chất thải, những yếu tố đều liên quan đến các bệnh thoái hóa thần kinh khi bị rối loạn.
Trong những năm gần đây, việc nghiên cứu hệ thống làm sạch của não, đặc biệt là vai trò của dịch não tủy, ngày càng được quan tâm do liên quan đến các bệnh như Alzheimer. Phát hiện mới về ngáp có thể bổ sung thêm một “mảnh ghép” vào bức tranh này, dù cần thêm nhiều nghiên cứu để xác nhận.
Nhìn chung, dù là hành động rất quen thuộc, ngáp có thể không hề “vô nghĩa” như nhiều người vẫn nghĩ. Ngược lại, đây có thể là một phản xạ sinh học tinh vi, góp phần duy trì cân bằng và hoạt động ổn định của hệ thần kinh trung ương.
Sau một đêm dài không ăn, cơ thể cần được “nạp lại nhiên liệu” theo cách thông minh. Theo chuyên trang sức khỏe WebMD, bữa sáng đóng vai trò quan trọng trong việc khởi động quá trình trao đổi chất, đồng thời cải thiện khả năng tập trung và trí nhớ. Nhưng điều quan trọng hơn là thành phần dinh dưỡng của bữa ăn.
Tiến sĩ Vijaya Surampudi, chuyên gia dinh dưỡng tại UCLA Health (Mỹ), cho biết một bữa sáng lý tưởng cần kết hợp protein và chất xơ để giữ năng lượng ổn định. Và bát yến mạch với sữa chua Hy Lạp chính là ví dụ điển hình cho sự kết hợp này.
Yến mạch cung cấp carbohydrate phức và beta-glucan - một loại chất xơ hòa tan giúp làm chậm quá trình tiêu hóa. Nhờ đó, năng lượng được giải phóng từ từ thay vì tăng vọt rồi tụt nhanh như khi ăn bánh ngọt hay thực phẩm nhiều đường. Điều này giúp bạn tránh cảm giác mệt mỏi, uể oải vào giữa buổi sáng.
Trong khi đó, sữa chua Hy Lạp giàu protein chất lượng cao, giúp kéo dài cảm giác no và hỗ trợ duy trì sự tỉnh táo. Một số nghiên cứu được đăng tải trên các tạp chí dinh dưỡng cho thấy bữa sáng giàu protein có thể cải thiện khả năng tập trung và giảm cảm giác đói vặt trong ngày.
Khi kết hợp thêm trái cây tươi như chuối, việt quất hoặc táo - những món ăn này còn cung cấp vitamin, chất chống oxy hóa và một lượng đường tự nhiên vừa phải. Các loại hạt như hạnh nhân hoặc óc chó nếu thêm vào sẽ bổ sung chất béo lành mạnh, giúp não bộ hoạt động hiệu quả hơn.
Điểm đáng chú ý là sự kết hợp yến mạch và sữa chua không chỉ tốt cho năng lượng mà còn có lợi cho kiểm soát cân nặng và đường huyết. Nhờ chỉ số đường huyết thấp, giàu chất xơ, yến mạch giúp hạn chế tình trạng tăng - giảm đường huyết đột ngột, vốn là nguyên nhân khiến nhiều người nhanh đói và mệt.
Ngược lại, nếu bữa sáng chỉ gồm cà phê ngọt, bánh mì trắng hoặc ngũ cốc nhiều đường, cơ thể có thể rơi vào trạng thái “tụt năng lượng” chỉ sau 1 - 2 giờ. Đây là lý do nhiều người dù đã ăn sáng vẫn cảm thấy buồn ngủ, thiếu tập trung khi làm việc.
Các chuyên gia khuyến nghị, nếu không có nhiều thời gian, bạn hoàn toàn có thể chuẩn bị món này từ tối hôm trước dưới dạng “overnight oats”. Chỉ cần trộn yến mạch với sữa chua, thêm trái cây, để trong tủ lạnh qua đêm là có ngay bữa sáng tiện lợi.
Dưới đây là khuyến nghị của các chuyên gia dinh dưỡng về số lượng chuối nên ăn mỗi ngày để tốt cho sức khỏe, theo trang Verywell Health.
Cô Alexandra Rosenstock, chuyên gia dinh dưỡng đang làm việc tại Hệ thống Bệnh viện Weill Cornell Medicine và NewYork-Presbyterian (Mỹ), cho biết: Chuối là nguồn năng lượng tốt và chứa chất xơ đặc biệt có lợi cho đường ruột. Nhưng điều quan trọng là phải ăn chuối một cách điều độ, đặc biệt là những người có một số vấn đề sức khỏe nhất định.
Quá nhiều kali. Chuyên gia Rosenstock cho biết một quả chuối chứa khoảng 400 mg kali. Người bị suy giảm chức năng thận có nguy cơ bị tăng kali máu nếu ăn quá nhiều chuối. Tăng kali máu có thể gây ra các triệu chứng nghiêm trọng, một số trong đó có thể đe dọa đến tính mạng, bao gồm rối loạn nhịp tim, tê liệt và yếu cơ.
Tăng đường huyết đột biến. Cô Rosenstock khuyên người bệnh tiểu đường có thể cần ăn chuối kèm với nguồn đạm hoặc chất béo tốt. Nếu không, carbohydrate và đường trong chuối có thể dẫn đến tăng đường huyết đột biến.
Khó chịu đường tiêu hóa. Tiến sĩ dinh dưỡng lâm sàng Samantha Dieras, Giám đốc dịch vụ dinh dưỡng ngoại trú tại Hệ thống Bệnh viện Mount Sinai (Mỹ), khuyến cáo: Ăn quá nhiều chuối có thể dẫn đến các vấn đề về đường tiêu hóa, như đầy hơi, chướng bụng và tiêu chảy.
Chuối có thể gây ra các triệu chứng khó chịu về đường tiêu hóa vì giàu chất xơ, lại chứa hàm lượng cao các loại đường khó tiêu hóa FODMAP và polyol có thể lên men. Một số người không thể tiêu hóa hiệu quả các FODMAP này, có thể gây ra các vấn đề về đường tiêu hóa.
Hàm lượng chất xơ cao trong chuối có thể không an toàn cho người có vấn đề về đường tiêu hóa như hội chứng ruột kích thích hoặc những người theo chế độ ăn ít chất xơ.
Chuối chứa kali, có thể giúp kiểm soát huyết áp, chất chống oxy hóa và chất xơ, những chất bạn nên tiêu thụ hàng ngày với lượng vừa phải.
Chuyên gia Rosenstock cho biết: Không chỉ chất xơ tốt cho đường ruột, chuối chưa chín còn chứa tinh bột kháng giúp nuôi dưỡng lợi khuẩn đường ruột.
Chuyên gia Rosenstock khuyên:
Người khỏe mạnh không có vấn đề về thận có thể ăn tối đa 2 - 3 quả chuối mỗi ngày một cách an toàn, theo Verywell Health.
Người mắc bệnh thận nên hạn chế ăn chuối để ngăn ngừa nồng độ kali cao.
Người mắc bệnh tiểu đường nên ăn chuối cùng với protein hoặc chất béo để tránh tăng đột biến lượng đường trong máu.
