Hình ảnh mà một binh sĩ Ukraine cho các phóng viên CNN xem thoạt nhìn không có gì ấn tượng. Hai người lính giơ cao tay đầu hàng, cẩn trọng tuân theo mệnh lệnh từ phía bên kia.
Tuy nhiên, điều gây bất ngờ là ở phía bên kia không có bóng dáng con người nào. Thay vào đó, hai binh sĩ Nga đang đầu hàng trước các robot mặt đất và thiết bị bay không người lái (drone) của Ukraine, vốn được điều khiển bởi một phi công từ vị trí an toàn cách tiền tuyến nhiều km.
Đây là tương lai của các cuộc xung đột và nó đã bắt đầu ở Ukraine. “Vị trí này đã được kiểm soát mà không cần tốn một viên đạn”, Mykola Zinkevych, chỉ huy đơn vị “NC13” thuộc Lữ đoàn Xung kích Độc lập số 3 của Ukraine, chuyên trách các hệ thống tấn công robot mặt đất, nói.
Zinkevych cho biết cảnh tượng trên diễn ra trong một chiến dịch hồi năm ngoái và là lần đầu tiên Ukraine chiếm một vị trí của đối phương mà không có bất kỳ lính bộ binh nào tham gia. Kể từ đó, những nhiệm vụ sử dụng robot thay thế con người đã trở thành công việc hằng ngày của đơn vị NC13.
Bầu trời khu vực tiền tuyến tại Ukraine đã tràn ngập drone trong nhiều năm qua, tạo ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với bộ binh. Vì thế, Ukraine bắt đầu thử nghiệm các robot mặt đất, loại phương tiện điều khiển từ xa chạy bằng bánh lốp hoặc bánh xích, cùng những hệ thống robot trên cạn khác.
Ban đầu, chúng chủ yếu tham gia các nhiệm vụ sơ tán thương binh hay tiếp tế, nhưng theo thời gian, những robot này ngày càng được sử dụng nhiều hơn để thực hiện các cuộc tấn công trực diện.
Robot mặt đất khó bị phát hiện và đánh chặn hơn nhiều so với các phương tiện quân sự cỡ lớn. So với drone, chúng có thể hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết và mang theo tải trọng lớn hơn nhiều. Chúng cũng bền bỉ hơn và có thời lượng pin dài hơn.
Cuối năm ngoái, Quân đoàn 3 Ukraine cho hay một robot mặt đất trang bị súng máy đã cầm chân lực lượng xung kích của Nga suốt 45 ngày. Robot này chỉ cần bảo dưỡng nhẹ và sạc lại pin hai ngày một lần.
“Chúng tôi phải hiểu rằng mình sẽ không bao giờ có thêm nhân lực và cũng không bao giờ có ưu thế về quân số trước đối phương”, Zinkevych nói. “Vì vậy, chúng tôi cần đạt được ưu thế thông qua công nghệ”.
Zinkevych cho hay mục tiêu hiện tại của quân đội Ukraine là thay thế 1/3 bộ binh bằng robot và drone trong năm nay. Ukraine không công bố dữ liệu về lực lượng bộ binh, nhưng Tổng thống Volodymyr Zelensky hồi tháng 1/2025 cho biết nước này có khoảng 880.000 binh sĩ trong biên chế, chủ yếu là bộ binh.
Ông Zelensky hồi đầu tuần cho hay robot và drone của nước này đã thực hiện hơn 22.000 nhiệm vụ chỉ trong ba tháng qua. “Hơn 22.000 sinh mạng đã được cứu khi robot tiến vào những khu vực nguy hiểm nhất thay cho người lính”, ông nói.
Robert Tollast, chuyên gia về tác chiến trên bộ tại Viện Nghiên cứu Quốc phòng và An ninh Hoàng gia Anh (RUSI), nhận định những tiến bộ mới tại Ukraine “sẽ thổi bùng một cuộc tranh luận gay gắt về việc liệu những robot này có phải là tương lai của xung đột vũ trang hay không”.
Ông cho rằng các robot mặt đất có thể sẽ gặp khó khăn trong việc giữ vững trận địa, ví việc này giống như sử dụng xe tăng mà không có bộ binh hỗ trợ.
“Tuy nhiên, chúng đang cứu sống ngày càng nhiều binh sĩ trong các nhiệm vụ sơ tán, tiếp tế nguy hiểm, rà phá bom mìn và tham gia thường xuyên hơn vào các cuộc giao tranh”, Tollast nói. “Điều này cực kỳ quan trọng trong một cuộc chiến mà khả năng giám sát của drone khiến mọi chuyển động gần tiền tuyến, dù là nhỏ nhất, đều khiến bạn bị đe dọa tính mạng”.
Ưu thế của robot
Hơn 4 năm xung đột đã khiến Ukraine trở thành quốc gia dẫn đầu toàn cầu về drone và các hệ thống robot trên chiến trường. Nỗ lực giành ưu thế trong lĩnh vực này càng được thúc đẩy mạnh mẽ sau khi ông Mykhailo Fedorov được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine hồi tháng một.
Ông Fedorov trước đây là Bộ trưởng Chuyển đổi số, giám sát dự án phát triển drone tác chiến của Ukraine. Sau khi tiếp quản Bộ Quốc phòng, ông đã công bố một kế hoạch cải tổ nhằm “ép Nga phải tiến tới hòa bình”.
Chiến lược tập trung trọng tâm vào công nghệ và dữ liệu, với sự góp mặt của hàng trăm doanh nghiệp trong hàng chục dự án phát triển và sản xuất thiết bị tự hành do chính phủ điều hành.
Fedorov hôm 19/4 cho biết ông muốn các hệ thống robot mặt đất trong tương lai sẽ đảm nhận toàn bộ công tác hậu cần tại tiền tuyến của Ukraine.
Kế hoạch do Bộ trưởng Fedorov đề ra tập trung vào cả phòng thủ và tấn công. Mục tiêu là sử dụng dữ liệu và công nghệ để nhận diện mọi mối đe dọa từ trên không theo thời gian thực và đánh chặn ít nhất 95% tên lửa cũng như drone, đồng thời thiết lập một “vùng hủy diệt” rộng 15-20 km dọc tiền tuyến, nơi drone và robot hoạt động liên tục. Bộ Quốc phòng Ukraine cuối tuần trước cho biết khoảng 1.000 kíp điều khiển đã bắt đầu hoạt động trong chương trình mới này.
Zinkevych, chỉ huy lực lượng robot mặt đất của Ukraine, cho hay khả năng mở rộng quy mô lực lượng là yếu tố then chốt quyết định thành bại. Theo ông, Nga đang bị tụt lại phía sau trong cuộc đua nhưng cũng đang đạt được những tiến bộ nhất định. “Trên chiến trường, yếu tố quyết định không phải là ai đã phát minh ra công nghệ hay cách áp dụng nó mà là ai có thể tăng quy mô sử dụng trong dài hạn”.
Những tiến bộ công nghệ mới nhất đã mang lại cho Ukraine lợi thế rõ rệt. Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW), cơ quan giám sát xung đột có trụ sở tại Mỹ, gần đây đánh giá ưu thế về drone “có thể đang góp phần làm chững đà tiến công của Nga và hỗ trợ cho các cuộc phản công gần đây của Ukraine”.
“Mặc dù chưa bên nào đạt được lợi thế giúp định đoạt cuộc chơi, những chiến dịch tấn công bằng drone tầm trung của Ukraine đã giúp Kiev giành lại thế chủ động”, các chuyên gia ISW viết trong một báo cáo, thêm rằng “thách thức hiện nay đối với Ukraine là phải luôn đi trước một bước khi Nga có những động thái đáp trả”.
Đổi chuyên môn lấy tên lửa
Dù lợi thế trên chiến trường nhờ drone có thể không mang tính then chốt đối với toàn bộ cuộc chiến, vị thế dẫn đầu rõ rệt của Ukraine trong lĩnh vực này đang ngày càng nhận được nhiều chú ý bên ngoài châu Âu.
Một ví dụ điển hình là tại Trung Đông, nơi nhiều quốc gia từng chi những khoản tiền khổng lồ để xây dựng năng lực quân sự truyền thống, đã rơi vào tình cảnh phải sử dụng những quả tên lửa trị giá 4 triệu USD chỉ để bắn hạ một drone có chi phí sản xuất vỏn vẹn 50.000 USD được Iran phóng ra.
Trong khi đó, Ukraine đã phát triển những phương thức rẻ hơn và hiệu quả hơn nhiều để đối phó với drone Nga. Điều đó đã thuyết phục được nhiều nước Trung Đông.
Ông Zelensky đã thực hiện chuyến công du tới Arab Saudi, Qatar và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) trước khi lên đường sang Thổ Nhĩ Kỳ và Syria, nhằm đề xuất chia sẻ những kinh nghiệm thực chiến quý báu của Ukraine về phòng thủ drone để đổi lấy hỗ trợ về tài chính hoặc vũ khí.
Kiev có nhiều “bài học” cho các quốc gia vùng Vịnh, những nước vốn sở hữu nguồn lực mà Ukraine đang rất cần, như tên lửa cho hệ thống phòng không. Ngoài ra, ông Zelensky cũng đã ký kết một loạt thỏa thuận mới với nhiều quốc gia châu Âu.
Điều quan trọng tiếp theo đối với Ukraine và bất kỳ lực lượng quân sự nào trên thế giới chắc chắn là AI. Ukraine đang đạt được những bước tiến dài trong việc phát triển và huấn luyện các mô hình AI cho những hệ thống không người lái bằng cách sử dụng dữ liệu thực tế từ chiến trường.
Tuy nhiên, nhiều người vẫn tỏ ra thận trọng về việc áp dụng AI vào các loại robot mặt đất. Zinkevych cho biết ông có thể hình dung ra việc tự động hóa một số quy trình nhất định, nhưng không chắc rằng những công nghệ tự hành hoàn toàn sẽ có chỗ đứng trên chiến trường.
“Quyết định cuối cùng luôn phải do con người đưa ra”, ông nói. “Liệu bạn có dám giao phó vũ khí cho AI không? Làm sao chúng ta chắc chắn được rằng nó có thể phân biệt giữa đồng đội và kẻ thù? Làm sao đảm bảo sẽ không xảy ra sự cố hay sai sót nào?”.
Song với tư cách một cựu lính bộ binh và từng chỉ huy các nhóm đột kích, Zinkevych cho biết ông liên tục cảm thấy kinh ngạc trước những tiến bộ công nghệ mà mình đã chứng kiến trong suốt 4 năm qua.
“Nếu nghe chính mình nói những điều này vào năm 2022, tôi sẽ bảo rằng đó là lời của kẻ điên, tất cả chỉ là khoa học viễn tưởng”, ông cho hay.
Nhưng giờ đây ông hoàn toàn tin tưởng vào hướng đi này. “Sinh mạng con người là vô giá, trong khi robot lại không đổ máu. Chính vì vậy, quan điểm của tôi là cần phải đẩy nhanh hơn nữa việc phát triển các hệ thống robot mặt đất với quy mô lớn hơn, đồng thời triển khai chúng như một hệ thống tổng thể trên chiến trường”.
Theo TASS, đêm ngày 24, rạng sáng ngày 25/5, quân đội Nga đã tiến hành một trong những cuộc tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) lớn nhất kể từ đầu năm 2026. Theo Bộ Quốc phòng Nga, chiến dịch sử dụng đồng thời tên lửa đạn đạo tầm trung Oreshnik, Iskander-M, tên lửa siêu thanh Kinzhal, Zircon, Kalibr, Kh-101 cùng hàng trăm UAV nhằm vào các “mục tiêu quân sự và công nghiệp quốc phòng” của Ukraine. Phía Ukraine cho biết Nga phóng khoảng 90 tên lửa và gần 600 UAV, trong đó có nhiều loại vũ khí mà hệ thống phòng không hiện tại rất khó đánh chặn.
Các vụ nổ liên tiếp xuất hiện tại thủ đô Kiev, Bila Tserkva, Starokostiantyniv và nhiều địa phương khác gây thiệt hại lớn đối với cơ sở hạ tầng dân sự và quân sự. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky xác nhận nhiều khu dân cư, trường học, cơ sở cấp nước và công trình dân sinh bị hư hại, khiến nhiều người thiệt mạng và bị thương. Trong khi đó, Nga khẳng định đây là đòn đáp trả trực tiếp sau vụ tấn công vào khu ký túc xá trường cao đẳng ở Starobilsk (Lugansk) ngày 22/5, nơi phía Nga cáo buộc Ukraine sử dụng UAV tấn công làm ít nhất 21 người thiệt mạng.
Vụ việc cho thấy cuộc chiến đang bước vào giai đoạn mà mỗi đòn đánh đều kéo theo phản ứng quân sự mạnh hơn từ phía đối phương. Điều nguy hiểm không chỉ nằm ở quy mô hỏa lực ngày càng lớn, mà còn ở tâm lý trả đũa đã trở thành một phần của chiến lược chiến tranh. Khi cả Moscow lẫn Kiev đều cho rằng mình hành động vì “tự vệ chính đáng”, nguy cơ leo thang gần như không còn giới hạn rõ ràng.
Cuộc chiến chuyển từ giằng co chiến tuyến sang hủy diệt hậu phương
Điểm đáng chú ý nhất của các diễn biến gần đây là chiến trường Nga - Ukraine đang thay đổi về bản chất. Nếu giai đoạn đầu của cuộc chiến chủ yếu xoay quanh việc giành kiểm soát lãnh thổ tại Donetsk, Lugansk, Zaporozhzhia hay Kherson, thì hiện nay, hai bên ngày càng tập trung vào việc tấn công sâu vào hậu phương chiến lược của nhau nhằm gây sức ép tâm lý, kinh tế và quân sự.
Nga cho rằng các cuộc tấn công sâu vào lãnh thổ nước này bằng UAV và tên lửa tầm xa do phương Tây hỗ trợ đã vượt qua “lằn ranh đỏ”. Nhiều tháng qua, Ukraine liên tục thực hiện các vụ tập kích vào kho nhiên liệu, căn cứ quân sự, cơ sở dầu khí tại Belgorod, Kursk, Bryansk, Rostov và thậm chí vùng ngoại vi Moscow. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia quân sự Nga, mục tiêu của Kiev là làm suy yếu năng lực hậu cần và tạo áp lực tâm lý đối với công chúng Nga.
Ở chiều ngược lại, Nga đang sử dụng ưu thế về tên lửa chiến lược và năng lực sản xuất quân sự để mở rộng các chiến dịch không kích quy mô lớn. Điều đáng chú ý là Nga hiện không chỉ dựa vào các loại tên lửa hành trình truyền thống, mà còn gia tăng sử dụng vũ khí siêu thanh và tên lửa đạn đạo tầm trung có khả năng xuyên thủng hệ thống phòng không hiện đại.
Tên lửa Oreshnik được xem là ví dụ điển hình cho xu hướng này. Theo nhiều nguồn phân tích quân sự quốc tế, đây là loại tên lửa đạn đạo tầm trung thế hệ mới có tốc độ trên Mach 10, đủ khả năng mang đầu đạn hạt nhân hoặc đầu đạn thông thường. Việc Nga triển khai tên lửa Oreshnik gần Kiev mang ý nghĩa vượt xa giá trị quân sự đơn thuần. Nó không chỉ nhằm gây thiệt hại thực tế mà còn là thông điệp răn đe chiến lược gửi tới Ukraine và phương Tây.
Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) nhận định Nga có thể đang tận dụng chiến trường Ukraine để kiểm nghiệm thực tế các hệ thống vũ khí mới, nhất là công nghệ đầu đạn phân hướng độc lập (MIRV) và khả năng xuyên phá phòng không đa tầng. Một số chuyên gia phương Tây cho rằng Nga đang cố gắng chứng minh rằng họ vẫn duy trì ưu thế công nghệ trong cuộc chiến tiêu hao kéo dài.
Tuy nhiên, điều khiến cộng đồng quốc tế lo ngại hơn cả là sự kết hợp giữa vũ khí siêu thanh với chiến thuật “bão hòa phòng không”. Nga hiện sử dụng hàng trăm UAV giá rẻ để tiêu hao radar và tên lửa đánh chặn trước khi tung đòn tấn công bằng tên lửa tốc độ cao. Chiến thuật này đang đặt ra thách thức lớn đối với hệ thống Patriot và các tổ hợp phòng không do phương Tây cung cấp cho Ukraine.
Dù Ukraine tuyên bố đánh chặn được phần lớn mục tiêu, thực tế cho thấy thiệt hại vẫn gia tăng đáng kể. Điều này phản ánh giới hạn của phòng không Ukraine trong bối cảnh Nga liên tục mở rộng quy mô tập kích. Theo nhiều chuyên gia NATO, ngay cả các hệ thống phòng không hiện đại nhất cũng khó có thể chống đỡ hoàn toàn trước các cuộc tấn công kết hợp quy mô lớn kéo dài nhiều giờ liên tục.
Trong khi đó, Ukraine cũng đang thay đổi chiến lược quân sự. Thay vì đối đầu trực diện với ưu thế hỏa lực của Nga, Kiev tập trung phát triển chiến tranh bất đối xứng bằng UAV và các loại vũ khí tầm xa giá rẻ nhưng đạt hiệu quả cao.
Một số chuyên gia châu Âu nhận định chiến trường Ukraine hiện là nơi chứng kiến tốc độ đổi mới công nghệ quân sự nhanh nhất kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Sự phát triển của chiến tranh thông minh, nhất là UAV đang làm thay đổi toàn bộ logic tác chiến truyền thống. Những thiết bị có giá vài nghìn USD giờ đây có thể phá hủy mục tiêu trị giá hàng chục hoặc hàng trăm triệu USD. Điều này khiến cuộc chiến ngày càng khó kiểm soát hơn, bởi năng lực tấn công đã trở nên phân tán và linh hoạt hơn rất nhiều so với trước đây.
Ranh giới giữa răn đe chiến lược và nguy cơ leo thang
Một trong những yếu tố khiến giới quan sát quốc tế đặc biệt lo ngại là việc Nga thường xuyên sử dụng các loại vũ khí có khả năng mang đầu đạn hạt nhân. Dù Nga khẳng định chỉ triển khai đầu đạn thông thường, nhưng việc sử dụng Oreshnik, Kinzhal hay các hệ thống đạn đạo tầm trung vẫn bị xem là hình thức “tín hiệu hạt nhân” đối với phương Tây.
Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, bất kỳ động thái nào liên quan đến vũ khí hạt nhân đều được coi là cực kỳ nhạy cảm, bởi nguy cơ hiểu nhầm chiến lược có thể dẫn đến leo thang ngoài ý muốn. Hiện khi các kênh đối thoại quân sự giữa Nga và NATO suy giảm nghiêm trọng, nguy cơ tính toán sai lầm càng trở nên đáng báo động.
Cao ủy Chính sách Đối ngoại Liên minh châu Âu Kaja Kallas cho rằng việc sử dụng Oreshnik là “hành động nguy hiểm”, bởi nó làm mờ ranh giới giữa chiến tranh thông thường và răn đe hạt nhân. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhận định Nga đang cố gắng tạo sức ép tâm lý chiến lược trong bối cảnh cuộc chiến chưa đạt được đột phá trên thực địa.
Một số nhà phân tích Nga cho rằng Moscow buộc phải gia tăng sức ép quân sự nhằm ngăn phương Tây tiếp tục mở rộng hỗ trợ quân sự cho Ukraine. Theo quan điểm này, Nga muốn chứng minh rằng bất kỳ nỗ lực nào nhằm “đánh bại chiến lược” Moscow đều sẽ khiến chi phí an ninh của châu Âu tăng cao hơn nữa.
Tuy nhiên, chính logic đó lại làm cho vòng xoáy trả đũa trở nên nguy hiểm hơn. Khi mỗi bên đều coi hành động của mình là “phòng vệ cần thiết”, còn đối phương là bên leo thang trước, khả năng kiểm soát khủng hoảng sẽ suy giảm nghiêm trọng.
Điều đáng lưu ý là xung đột hiện nay không chỉ còn mang tính quân sự. Đây còn là cuộc chiến về “ý chí chính trị” và sức chịu đựng xã hội. Nga muốn chứng minh rằng nước này có khả năng duy trì chiến tranh dài hạn bất chấp trừng phạt và áp lực quốc tế. Ukraine cũng muốn cho thấy họ không bị khuất phục trước các cuộc tập kích quy mô lớn. Khi không bên nào sẵn sàng nhượng bộ, chiến tranh sẽ có xu hướng kéo dài theo logic tiêu hao. Và trong những cuộc chiến kiểu này, dân thường luôn là đối tượng chịu hậu quả nặng nề nhất.
Cái giá nhân đạo và nguy cơ bất ổn toàn cầu
Dù Nga hay Ukraine đều tuyên bố chỉ nhắm vào mục tiêu quân sự, thực tế chiến trường cho thấy thương vong dân sự đang ngày càng gia tăng. Các thành phố lớn như Kiev, Kharkov, Odessa, Belgorod hay Donetsk liên tục phải sống trong tình trạng báo động không kích kéo dài.
Hàng triệu người dân đang phải thích nghi với một cuộc sống bất an thường trực. Theo phía Ukraine, các đợt tập kích mới nhất từ Nga đã gây hư hại cho một số khu dân cư, trường học, cơ sở y tế và hệ thống cấp nước. Trong khi đó, phía Nga tiếp tục nhấn mạnh thương vong dân sự tại Starobilsk như bằng chứng cho thấy hậu phương của họ cũng đang trở thành mục tiêu.
Các tổ chức quốc tế như Liên hợp quốc, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) nhiều lần cảnh báo cả hai bên cần tuân thủ nghiêm ngặt luật nhân đạo quốc tế. Tuy nhiên, trong bối cảnh chiến tranh công nghệ cao và chiến tranh đô thị hiện đại, việc phân biệt tuyệt đối giữa mục tiêu quân sự và dân sự ngày càng khó khăn hơn.
Điều đáng lo ngại hơn là cuộc chiến đang tạo ra hiệu ứng bất ổn dây chuyền đối với kinh tế và an ninh toàn cầu. Thị trường năng lượng châu Âu tiếp tục biến động mạnh mỗi khi xuất hiện các cuộc tấn công vào cơ sở dầu khí hoặc hạ tầng vận tải chiến lược. Chuỗi cung ứng lương thực toàn cầu vẫn chịu ảnh hưởng nặng nề từ sự gián đoạn xuất khẩu ngũ cốc qua Biển Đen.
NATO và Liên minh châu Âu cũng đang đối mặt với bài toán chiến lược khó khăn. Một mặt, phương Tây muốn tiếp tục hỗ trợ Ukraine nhằm ngăn Nga đạt được lợi thế quyết định. Mặt khác, các nước châu Âu ngày càng lo ngại nguy cơ xung đột lan rộng hoặc vượt khỏi tầm kiểm soát. Nhiều chuyên gia cảnh báo mối nguy lớn nhất hiện nay không phải là một quyết định cố ý dẫn tới “chiến tranh hạt nhân”, mà là chuỗi sai lầm chiến lược tích tụ qua thời gian. Chỉ cần một vụ phóng nhầm, một tên lửa rơi vào lãnh thổ NATO hoặc một hành động bị hiểu sai, khủng hoảng có thể leo thang ngoài dự tính.
Lịch sử Chiến tranh Lạnh từng nhiều lần chứng kiến thế giới đứng sát bờ vực bởi những sự cố tương tự. Vì vậy, giới quan sát quốc tế đang thúc giục các bên khôi phục các kênh liên lạc quân sự nhằm tránh hiểu nhầm chiến lược. Trong bối cảnh hiện nay, triển vọng hòa đàm vẫn còn rất mong manh. Nga và Ukraine đều tin rằng họ chưa tới giới hạn chịu đựng cuối cùng. Nhưng càng kéo dài chiến tranh, cái giá mà cả hai nước và thế giới phải trả sẽ càng lớn hơn.
Cuộc xung đột Nga - Ukraine giờ đây không còn đơn thuần là tranh chấp lãnh thổ. Nó đã trở thành phép thử đối với cấu trúc an ninh toàn cầu, khả năng kiểm soát leo thang của các cường quốc và giới hạn của chiến tranh công nghệ hiện đại. Điều nguy hiểm nhất nằm ở chỗ: khi các bên dần quen với nhịp độ leo thang hiện nay, những giới hạn từng được xem là không thể vượt qua có thể sẽ tiếp tục bị đẩy lùi. Và trong những cuộc chiến như vậy, hòa bình thường là thứ đến muộn nhất.
Hãng thông tấn Reuters dẫn lời hai quan chức Mỹ am hiểu tình hình hôm 30/3 cho biết lực lượng của Sư đoàn Dù 82 triển khai ở Trung Đông sẽ gồm một lữ đoàn chiến đấu, một phần bộ chỉ huy sư đoàn cùng các đơn vị hậu cần và hỗ trợ. Không rõ địa điểm đóng quân của lực lượng này.
Một trong hai quan chức thêm rằng Mỹ chưa ra quyết định về đổ quân vào Iran, song động thái triển khai một phần Sư đoàn Dù 82 sẽ giúp tăng cường lực lượng cho những chiến dịch ở khu vực trong tương lai.
Bộ Quốc phòng Mỹ chưa bình luận về thông tin.
Báo New York Times hôm 23/3 dẫn lời các quan chức quốc phòng Mỹ giấu tên cho biết lữ đoàn được xem xét điều tới Trung Đông là "Lực lượng Phản ứng Tức thời", gồm khoảng 3.000 quân nhân và có khả năng sẵn sàng lên đường đến mọi nơi trên thế giới trong vòng 18 giờ kể từ khi nhận lệnh.
Hãng thông tấn AP sau đó dẫn ba nguồn thạo tin cho biết quân đội Mỹ đang chuẩn bị điều động ít nhất 1.000 quân nhân thuộc Sư đoàn Dù 82 đến Trung Đông.
Sư đoàn Dù 82 là đơn vị đột kích có sức cơ động cao của lục quân Mỹ, chuyên thực hiện các chiến dịch nhảy dù và đổ bộ đường không, chiếm giữ sân bay và bảo vệ khu vực trong lúc chờ lực lượng tăng viện. Nhược điểm của đơn vị này là không mang theo thiết bị hạng nặng, như xe tăng và thiết giáp, nên thiếu khả năng phòng vệ trong trường hợp đối phương phản công quy mô lớn.
Lực lượng Phản ứng Tức thời của Sư đoàn Dù 82 đã nhiều lần được điều động những năm gần đây, trong đó có đến Trung Đông hồi tháng 1/2020 sau vụ đại sứ quán Mỹ ở Baghdad bị tấn công, tới Afghanistan hồi tháng 8/2021 để hỗ trợ sơ tán và tới Đông Âu vào năm 2022 để trợ giúp hoạt động tại Ukraine.
Truyền thông Mỹ đầu tháng 3 đưa tin về các cuộc thảo luận trong chính quyền Tổng thống Trump liên quan tới chiến dịch chiếm đảo Kharg, được coi là "huyết mạch dầu mỏ" của Iran. Giới chức Mỹ còn được cho là cân nhắc khả năng triển khai lực lượng vào lãnh thổ Iran để lấy uranium đã làm giàu hoặc đảm bảo an toàn cho tàu dầu đi qua eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo rằng đổ quân vào đảo Kharg sẽ là động thái leo thang mạnh, đòi hỏi chiến dịch quy mô lớn, kéo dài và tiềm ẩn nhiều rủi ro, nguy cơ gây ra hậu quả nghiêm trọng, thậm chí cả ở trong nội bộ nước Mỹ.
Chỉ riêng tiếp cận hòn đảo cũng đã vô cùng nguy hiểm, do lực lượng đổ bộ sẽ phải di chuyển qua eo biển Hormuz đang bị Iran phong tỏa. Điều này cũng khiến lực lượng Mỹ lọt vào tầm ngắm của tên lửa đạn đạo, diệt hạm và máy bay không người lái, những vũ khí sẽ được phóng liên tục từ bờ biển và sâu trong đất liền.
Theo Đài CNN, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 21-4 (giờ Mỹ) tiếp tục có những phát biểu liên quan đến eo biển Hormuz sau khi công bố gia hạn thỏa thuận ngừng bắn với Iran.
"Iran không muốn eo biển Hormuz bị đóng, họ muốn nó được mở để kiếm được 500 triệu USD/ngày (cũng chính là số tiền họ mất nếu eo biển bị đóng). Họ chỉ nói muốn đóng vì tôi đã phong tỏa nơi đó hoàn toàn, nên họ chỉ muốn giữ thể diện mà thôi", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Ông còn cho biết "cách đây 4 ngày, có người tiếp cận" và nói rằng "Iran muốn mở lại eo biển ngay lập tức". Tuy nhiên nhà lãnh đạo Mỹ cảnh báo rằng việc dỡ bỏ phong tỏa của Mỹ đối với các cảng Iran sẽ làm mất cơ hội đạt được một thỏa thuận hòa bình, trừ khi "chúng ta phá hủy phần còn lại của đất nước đó".
Trong một bài đăng khác trên Truth Social nhằm chỉ trích bài viết của tờ Wall Street Journal liên quan đến cuộc chiến ở Iran, ông Trump cáo buộc Tehran đã lợi dụng các đời tổng thống Mỹ trong suốt 47 năm qua, trừ ông.
Ông chủ Nhà Trắng tuyên bố "toàn bộ hải quân Iran đã chìm xuống đáy biển, không quân của họ đã biến mất, hệ thống phòng không và radar của họ đã bị xóa sổ, các phòng thí nghiệm hạt nhân và khu vực lưu trữ của họ đã bị phá hủy", các nhà lãnh đạo Tehran cũng đã bị tiêu diệt.
"Eo biển Hormuz bị phong tỏa và nằm dưới sự kiểm soát hoàn toàn của Mỹ, không một con tàu nào được đi đến các cảng của Iran. Họ đang mất 500 triệu USD/ngày vì điều này", ông nói.
Lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ với các cảng của Iran được xem là điểm nghẽn trong tiến trình tổ chức vòng đàm phán thứ hai giữa Washington và Tehran ở quốc gia trung gian Pakistan.
Khi công bố gia hạn ngừng bắn, ông Trump cho biết khoảng thời gian này là để Iran đưa ra một đề xuất thống nhất và quân đội Mỹ tiếp tục duy trì phong tỏa, luôn ở trong trạng thái sẵn sàng hành động.
Cũng trong ngày 21-4, Đại sứ của Iran tại Liên hợp quốc, ông Amir Saeid Iravani, bày tỏ tin tưởng các cuộc đàm phán sẽ diễn ra tại thủ đô Islamabad của Pakistan sau khi Mỹ dỡ bỏ phong tỏa.
"Ngay khi Washington chấm dứt phong tỏa hải quân, tôi cho rằng vòng đàm phán tiếp theo sẽ được tổ chức tại Islamabad", ông Amir Saeid Iravani nói với các phóng viên tại trụ sở Liên hợp quốc ở New York (Mỹ), theo Hãng tin IRNA của Iran.
