Được tổ chức bởi Nobel Prize Museum, hội nghị không chỉ quy tụ các giáo viên toàn cầu mà còn kết nối trực tiếp với các nhà khoa học đoạt giải Nobel, qua đó đưa những tri thức đỉnh cao của nhân loại trở lại một câu hỏi rất “đời thường” – làm thế nào để những tri thức đó được dạy, được hiểu và được sử dụng trong lớp học?
Là giám đốc học thuật tổ chức giáo dục YOUREORG, đồng thời là học giả Chevening, học thạc sĩ ngành lãnh đạo giáo dục tại ĐH UCL (University College London), được dự Hội nghị thượng đỉnh giáo viên Nobel với tôi là một trải nghiệm quý giá. Trong không gian đó, một tư duy cốt lõi được lặp lại xuyên suốt các phiên thảo luận.
Giáo viên không chỉ dạy kiến thức mà đóng vai trò giúp học sinh hiểu và hành động trước các vấn đề toàn cầu. Và để làm được điều này, giáo dục phải thay đổi cách tiếp cận – liên ngành, dựa trên khoa học và gắn với thực tiễn xã hội. Trọng tâm không còn là dạy cái gì, mà là dạy để làm gì trong một thế giới đang biến đổi.
Một điểm đặc biệt của hội nghị là cách các tri thức khoa học phức tạp được chuyển ngữ về ngôn ngữ giáo dục. Trong các phiên liên quan đến khoa học và công nghệ, những khái niệm tưởng chừng xa vời như công nghệ sinh học hay cấu trúc phân tử được trình bày theo hướng trực quan, dễ tiếp cận, mô phỏng vào các tình huống gắn với đời sống, giúp giáo viên dễ dàng chuyển hóa thành bài học cụ thể.
Thầy Nguyễn Ngọc Ân, đang học thạc sĩ ngành giáo dục và công nghệ, ĐH UCL, tham gia Hội nghị thượng đỉnh giáo viên Nobel 2026, cho rằng giá trị cốt lõi của chương trình không nằm ở việc cung cấp thêm kiến thức mới, mà ở cách tri thức được tổ chức lại để có thể đi vào lớp học.
Từ quan sát này, ông cho rằng bài học quan trọng đối với giáo dục Việt Nam không phải là bổ sung nội dung, mà là thay đổi cách trình bày và tổ chức tri thức. Không thể duy trì cách dạy thiên về diễn giải một chiều nếu muốn tạo ra năng lực thực chất.
Bác sĩ Nguyễn Văn Bình, học giả Chevening, đang học thạc sĩ ngành sức khỏe toàn cầu và phát triển tại ĐH UCL, cho biết điều khiến ông suy nghĩ nhiều nhất không nằm ở các phát minh đột phá, mà ở cách tri thức khoa học được trở nên gần gũi hơn với đời sống thông qua giáo dục.
Giải Nobel thường gắn với những thành tựu khoa học ở tầm cao, nhưng các thông điệp tại hội nghị lại xoay quanh những vấn đề rất cơ bản. Con người sống như thế nào, học như thế nào và tương tác ra sao với hệ thống xã hội. Trong cách tiếp cận này, sức khỏe không còn là câu chuyện riêng của ngành y, mà trở thành một vấn đề liên ngành, trong đó giáo dục giữ vai trò trung tâm.
Quan sát này, theo bác sĩ Bình, đặc biệt có ý nghĩa đối với đội ngũ giảng viên tại các trường đại học y khoa ở Việt Nam.
Chúng ta đang đào tạo bác sĩ rất tốt về chuyên môn, nhưng câu hỏi là liệu sinh viên y có được chuẩn bị để hiểu, về tác động tới các yếu tố xã hội của sức khỏe hay chưa. Khi sức khỏe gắn với hành vi, môi trường và giáo dục, thì đào tạo y khoa cũng cần mở rộng cách tiếp cận.
Thông điệp xuyên suốt mà chúng tôi ấn tượng tại hội nghị là vai trò ngày càng quan trọng của giáo viên, đồng thời các vấn đề toàn cầu được đưa vào giáo dục như một phần của năng lực sống, thay vì là nội dung bổ sung.
Bà Helena Barret, Giám đốc giáo dục của Bảo tàng Nobel Prize Museum, khi trao đổi riêng với chúng tôi, nhấn mạnh rằng trong một thế giới nơi thông tin ngày càng sẵn có, giá trị của giáo viên không nằm ở việc cung cấp kiến thức, mà ở việc giúp học sinh hiểu điều gì là quan trọng và sử dụng tri thức đó như thế nào.
Điều này cũng được phản ánh trong cách tổ chức lớp học tại các trường tham quan. Giáo viên không bị ràng buộc bởi một kịch bản cứng nhắc mà được trao quyền để thiết kế trải nghiệm học tập. Họ đặt câu hỏi, tạo tình huống và điều chỉnh cách dạy dựa trên phản ứng của học sinh.
Tại ngôi trường Franska Skolan, ở Stockholm, khi quan sát các lớp học ở đây, tôi thấy trong các tiết học, học sinh không học theo một lộ trình cố định mà được đặt vào tình huống để suy nghĩ, thử nghiệm và tự rút ra kết luận.
Trong một tiết toán, cùng một bài toán được giải theo nhiều cách. Giáo viên không đưa ra đáp án ngay mà yêu cầu học sinh so sánh, phản biện và tự viết lại cách hiểu của mình. Điều quan trọng không nằm ở việc đúng hay sai, mà ở quá trình tư duy.
Họ không dạy để học sinh làm đúng, mà dạy để học sinh hiểu. Khi đã hiểu, các em sẽ biết cách áp dụng.
Những quan sát, trải nghiệm tại Stockholm cho chúng tôi thấy rằng, điều quan trọng không phải học sinh Việt Nam cần “học nhiều hơn”, mà là học theo cách có ý nghĩa hơn. Đây cũng là tinh thần đã được nhấn mạnh trong định hướng đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo của Đảng và Nhà nước, khi chuyển từ tiếp cận nội dung sang phát triển phẩm chất và năng lực người học.
Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với đội ngũ giáo viên không chỉ dừng ở việc cập nhật kiến thức, mà là tiếp cận được với tư duy khoa học hiện đại, hiểu các vấn đề từ góc nhìn liên ngành và quan trọng hơn là chuyển hóa được những tri thức đó thành trải nghiệm học tập gắn với thực tiễn. Đây cũng là một trong những định hướng lớn trong quá trình chuẩn hóa và phát triển đội ngũ nhà giáo hiện nay.
Tuy nhiên, những kinh nghiệm từ quốc tế không phải là những mô hình có thể áp dụng nguyên vẹn. Giá trị lớn nhất nằm ở việc cung cấp thêm những góc nhìn, từ đó giúp quá trình đổi mới trong nước có thêm cơ sở tham chiếu.
Điều quan trọng không phải là mang về một phương pháp cụ thể, mà là thay đổi cách mình nhìn về giáo dục. Khi cách nhìn thay đổi, cách làm sẽ thay đổi.
Trong một thế giới ngày càng phức tạp và nhiều biến động, giáo dục không chỉ dừng lại ở việc giúp con người thích nghi, mà còn góp phần định hình cách họ hiểu và tham gia vào xã hội. Và những thay đổi đó, xét cho cùng, vẫn bắt đầu từ lớp học.
Suốt hai năm nay, trừ những kỳ nghỉ lễ kéo dài như Tết Nguyên đán, tháng nào trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 cũng xét và cấp bằng cho ít nhất 16 sinh viên, nhiều nhất hơn 2.300 em.
"Nếu chỉ 1-2 sinh viên có nhu cầu, nhà trường vẫn tổ chức", PGS. TS Nguyễn Văn Thụ, Trưởng phòng Đào tạo, trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, nói.
Cách làm này thuộc diện hiếm, bởi các trường đại học thường có 1-4 đợt xét tốt nghiệp mỗi năm, phổ biến là hai đợt.
Ông Thụ cho biết lý do là lịch tuyển dụng của các cơ quan khác nhau. Cụ thể là ngành Sư phạm, mỗi tỉnh, thành hay trường học có lịch riêng theo nhu cầu chứ không cố định.
"Việc cấp bằng tốt nghiệp kịp thời giúp sinh viên có thể nộp hồ sơ tuyển dụng ngay", ông Thụ đánh giá. Bên cạnh đó, sinh viên có nguyện vọng học lên thạc sĩ, tiến sĩ cũng kịp thời tham gia xét tuyển, không bị lỡ.
Nguyễn Phúc Sơn, giáo viên tại Tây Ninh, tốt nghiệp xuất sắc ngành Sư phạm Tiếng Anh, năm ngoái, cho biết nộp hồ sơ xét tốt nghiệp vào tháng 9 thì đến tháng 10 nhận được chứng nhận tốt nghiệp tạm thời. Một tháng sau, Sơn có bằng chính thức.
Nếu đợi nhận bằng vào lễ tốt nghiệp, nam sinh có thể phải chờ thêm 7 tháng nữa, sang tháng 6 của năm sau. Nhờ sự linh hoạt trong xét và cấp bằng tốt nghiệp của trường, Sơn thuận lợi rải đơn xin việc.
Theo ông Thụ, dù thuận lợi nhưng cách làm trên khiến thầy cô vất vả hơn khi phải "gánh" thêm nhiều việc. Mỗi tháng, trường đều phải thành lập hội đồng xét tốt nghiệp để rà soát các điều kiện, xét các chuẩn đầu ra...
"Các dữ liệu phải cập nhật liên tục, đảm bảo chính xác tuyệt đối, kịp tiến độ xét tốt nghiệp hàng tháng", ông Thụ nói.
Động lực của trường là những phản hồi tích cực từ phụ huynh và sinh viên. Ông Thụ kể có phụ huynh đến trường để cảm ơn, ôm chầm lấy hiệu trưởng khi gặp ở sân trường. Có người mẹ mắc bệnh hiểm nghèo, mong mỏi được nhìn thấy bằng tốt nghiệp đại học của con trước khi mất.
"Việc nhận bằng kịp thời giúp sinh viên thực hiện được mong muốn, phụ huynh rất cảm động", ông chia sẻ.
Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 là một trong các trường đào tạo giáo viên chủ chốt của cả nước. Ngoài khối ngành này, trường có một số ngành ngôn ngữ, kỹ thuật, công nghệ thông tin, mỗi năm khoảng 1.000-3.000 sinh viên tốt nghiệp.
"Hãy đặt mình vào các vị trí khác nhau để có cái nhìn đa chiều cả về nội dung và cảm xúc. Chẳng hạn đến Bảo tàng Chứng tích chiến tranh, hãy đặt mình vào vai người chiến sĩ, người nhà liệt sĩ, du khách từ nơi khác đến hay một người nước ngoài du lịch tại Việt Nam, bạn sẽ có góc nhìn khác và kể những câu chuyện bằng ảnh thú vị, giàu cảm xúc".
Hướng dẫn viên du lịch Hà Hiền chia sẻ cùng sinh viên ngành truyền thông Trường đại học Nguyễn Tất Thành sáng 19-5 tại báo Tuổi Trẻ, trong khuôn khổ học phần "Tổ chức ảnh trên sản phẩm truyền thông đa phương tiện" do báo Tuổi Trẻ thực hiện.
Sinh viên băn khoăn làm thế nào để có những thông tin riêng, câu chuyện khác biệt, hình ảnh mới mẻ về những điểm du lịch, di tích vốn nổi tiếng, được nhiều người biết đến.
Chia sẻ, chị Hà Hiền cho rằng việc tìm hiểu thông tin trước khi đến một di tích nào đó là điều cần thiết nhưng cần đọc nhiều nguồn khác nhau, kiểm tra chéo thông tin.
"Hãy học cách quan sát và hỏi nhiều hơn. Hỏi bác bảo vệ, hỏi những người bán hàng quanh đó, hỏi người dân, trao đổi với du khách, bắt chuyện với hướng dẫn viên ở đó để có thêm thông tin, góc nhìn.
Đừng ngại hỏi vì mỗi chúng ta có góc nhìn, cảm xúc, trải nghiệm khác nhau. Quan sát, nghe, cảm và chụp ảnh sẽ giúp có những câu chuyện hay", chị Hiền nói.
Việc tìm hiểu thông tin hiện nay có AI giúp tổng hợp thông tin rất nhanh nhưng phải biết chọn lọc, kiểm chứng, tránh sử dụng thông tin chưa chính xác.
Từ công việc của mình, chị Hiền đưa ra một số góc nhìn về cách khai thác thông tin tại các điểm du lịch. Có những nơi đã đến nhiều lần nhưng khi gặp những đối tượng mới, bối cảnh mới sẽ cho mình cảm xúc khác.
"Chẳng hạn nhiều người khi đến nhà thờ Đức Bà sẽ chọn chụp ảnh về nhà thờ. Tuy nhiên cũng có người quan sát kỹ hơn, nhìn ra những điểm khác như chụp ảnh tượng Đức Mẹ phía trước nhà thờ", chị Hiền nói.
Chị còn gợi ý những ý tưởng khác và cho rằng để có những câu chuyện hay, những bức ảnh cảm xúc, cần đặt mình vào nhiều vai trò khác nhau để tìm những giá trị khác, ý nghĩa khác và câu chuyện khác của riêng mình.
"Trong du lịch nhiều khi người ta không bán sản phẩm mà bán câu chuyện. Do đó chúng ta phải tạo ra những sản phẩm khác biệt, đừng chỉ nhìn bên ngoài mà hãy cảm nhận sâu hơn câu chuyện phía sau", chị Hiền nhắn nhủ.
Minh tốt nghiệp thủ khoa Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) sau 4,5 năm với điểm tổng kết 3.85/4. Chừng một tuần nữa mới nhận bằng kỹ sư loại xuất sắc, nhưng Minh đã có gần nửa năm làm việc ở một trong 5 "gã khổng lồ" công nghệ (Big Tech) của Mỹ.
"Mình chọn làm việc trong môi trường quốc tế với rất nhiều yêu cầu khắt khe nhằm đẩy giới hạn của bản thân lên", Minh nói. "Những trải nghiệm tại PTIT đang giúp mình thích nghi tốt".
Không tiết lộ chi tiết, song Minh cho hay công việc là tư vấn triển khai các giải pháp AI, học máy cho doanh nghiệp (Associate AI/ML Delivery Consultant).
Đăng Minh vốn là học sinh giỏi Hóa cấp THCS, sớm định hướng theo các ngành về Hóa học vì có ông ngoại và cậu làm trong ngành này. Sau cú trượt chuyên Hóa khi thi vào lớp 10, Minh nhập học trường THCS&THPT Nguyễn Tất Thành, Hà Nội. Thời gian học ở đây, nam sinh dần yêu thích máy tính nên thay đổi định hướng nghề nghiệp.
Trúng tuyển chương trình chất lượng cao ngành Công nghệ thông tin của PTIT năm 2021, Minh được học về lập trình với các ngôn ngữ cơ bản như C, C++ ngay khi bắt đầu.
"Đó là lần đầu tiên mình học về lập trình, trong khi nhiều bạn đã học từ thời phổ thông, tại các lớp chuyên Tin", Minh kể.
Áp lực đồng trang lứa, cùng việc trường tổ chức nhiều cuộc thi lập trình thi đấu, thôi thúc Minh tập trung học tập, tận dụng mọi cơ hội để học hỏi. Nam sinh tham gia ngay câu lạc bộ lập trình ProPTIT của trường để có thêm môi trường rèn luyện, đồng thời tạo nhóm học tập riêng.
Với Minh, học nhóm là phương pháp đặc biệt hiệu quả. Sinh viên hỗ trợ nhau về tinh thần, nhìn ra thiếu sót trong kiến thức, kỹ năng để cùng hoàn thiện.
Đến khoảng năm thứ ba, nam sinh trải qua giai đoạn căng thẳng nhất khi tham gia cùng lúc hai phòng thí nghiệm (lab) về xử lý ngôn ngữ tự nhiên và sáng tạo khởi nghiệp. Khi đó, Minh cũng đang thực tập tại doanh nghiệp, câu lạc bộ lại có nhiều dự án chuyên sâu, nên phải tham gia vào nhiều dự án cùng lúc.
"Đặc thù khi làm dự án là thức khuya. Việc cả nhóm họp lúc 12h đêm là chuyện rất bình thường", Minh chia sẻ. "Nhưng mình không cảm thấy quá áp lực".
Đó cũng là thời gian nam sinh học hỏi được nhiều kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm nhất. Nó tạo cho Minh sự hứng thú khi vừa được học, vừa được ứng dụng ngay kiến thức, thử làm rất nhiều mảng trong ngành như làm app, web, phát triển backend, frontend hay AI.
Như khi làm việc trong lab về xử lý ngôn ngữ tự nhiên, Minh được làm quen với việc xử lý dữ liệu và huấn luyện mô hình trí tuệ nhân tạo. Tại lab về sáng tạo khởi nghiệp, nam sinh tiếp cận các dự án mang tính ứng dụng xã hội, nổi bật là ứng dụng dịch và dạy ngôn ngữ ký hiệu cho người khiếm thính.
Tham gia cả chục dự án, Minh tâm đắc nhất với Vilutra - hệ thống AI hỗ trợ tìm trẻ lạc tại các không gian công cộng như khu vui chơi, công viên hay trung tâm thương mại. Ý tưởng nảy ra với nhóm của Minh sau những lần nghe thông báo tìm trẻ lạc, phát ra từ loa của trung tâm thương mại.
Minh và bạn bè mất 6 tháng thực hiện, gặp khó khăn ngay từ khâu xin dữ liệu camera tại các địa điểm công cộng. Từ gợi ý của thầy cô, nhóm tự đến các địa điểm để quay hình, tìm kiếm thêm dữ liệu trên Internet.
Sau khi đạt giải ba tại cuộc thi ý tưởng khởi nghiệp do PTIT tổ chức, dự án được chọn tham gia các sân chơi quốc tế và giành giải xuất sắc tại các cuộc thi do Đại học Công nghệ Sydney, Đại học Sydney (Australia) tổ chức...
Dự án cũng giúp Minh trở thành đồng tác giả bài báo khoa học tại hội nghị quốc tế về Công nghệ thông tin và truyền thông SOICT 2025, nhận điểm 10 từ hội đồng của trường khi phát triển thành đồ án tốt nghiệp. Ngoài ra, Minh từng được PTIT cử tham gia cuộc thi Global Start-up Design Thinking Hackathon Day tại Hàn Quốc và đạt giải ba.
Nền tảng kiến thức và những trải nghiệm này giúp nam sinh vượt qua các vòng tuyển chọn để nhận được cái gật đầu từ tập đoàn Mỹ vào cuối năm ngoái.
"Minh có tư duy logic tốt, biết cách làm việc có hệ thống và luôn sẵn sàng học hỏi để hiểu sâu hơn", TS Đặng Hoàng Long, trưởng bộ môn Khoa học máy tính, khoa Công nghệ thông tin 1, nhận xét.
Thầy kể ở dự án Vilutra, Minh và nhóm gặp khó khăn ở khâu kỹ thuật khi phải thiết kế hệ thống chính xác trong môi trường phức tạp như trung tâm thương mại, công viên, hay tìm cách xử lý hiệu quả lượng dữ liệu đầu vào lớn. Nam sinh đã tích cực tìm kiếm, liên tục điều chỉnh phương pháp, thử nghiệm lại và rút kinh nghiệm, cho thấy tinh thần bền bỉ và quyết tâm.
Chàng trai 23 tuổi đặt mục tiêu tiếp tục phát triển kiến thức, kỹ năng để nâng cao giá trị bản thân, đóng góp cho doanh nghiệp và cộng đồng.
