Thấy gì qua phổ điểm thi tốt nghiệp THPT 2026?

Thấy gì qua phổ điểm thi tốt nghiệp THPT 2026?

Trong nhiều năm, xã hội thường có xu hướng đánh giá một kỳ thi thành công khi xuất hiện nhiều điểm 9, điểm 10. Tuy nhiên, với các chuyên gia khảo thí, điều quan trọng hơn là khả năng phân loại.

Một kỳ thi có quá nhiều điểm cao sẽ khiến việc tuyển sinh đại học trở nên khó khăn. Khi hàng chục nghìn thí sinh cùng đạt mức điểm tương đương, các trường buộc phải sử dụng thêm tiêu chí phụ hoặc nâng điểm chuẩn lên rất cao. Điều này từng xảy ra ở nhiều ngành “hot”, nơi chỉ chênh lệch 0,1 điểm cũng quyết định việc đỗ hay trượt.

Ngược lại, một phổ điểm được xem là hợp lý khi phần lớn học sinh đạt được mục tiêu tốt nghiệp, đồng thời nhóm học sinh khá, giỏi và xuất sắc vẫn được tách biệt tương đối rõ ràng.

Nhìn vào các dữ liệu ban đầu, nhiều chuyên gia cho rằng, đề thi năm 2026 đã thực hiện khá tốt yêu cầu này. Các môn thi xuất hiện sự phân hóa rõ rệt hơn ở nhóm câu hỏi vận dụng và vận dụng cao. Điều đó giúp giảm tình trạng “mưa điểm cao”, đồng thời tạo cơ sở để các trường đại học yên tâm sử dụng kết quả thi cho tuyển sinh. Thực tế, đây chính là hướng đi mà nhiều quốc gia phát triển đang áp dụng.

Một kỳ thi quốc gia không cần quá khó, cũng không cần quá dễ. Điều quan trọng là phải đo được năng lực thực chất của người học.

Đây có lẽ là câu hỏi được quan tâm nhất lúc này. Tâm lý phổ biến của phụ huynh là thấy đề thi khó thì nghĩ điểm chuẩn sẽ giảm mạnh, thấy đề dễ thì cho rằng điểm chuẩn sẽ tăng vọt. Thực tế phức tạp hơn rất nhiều.

Điểm chuẩn không phụ thuộc riêng độ khó của đề thi mà còn chịu tác động bởi số lượng thí sinh đăng ký, chỉ tiêu tuyển sinh, phương thức xét tuyển và tương quan điểm số giữa các nhóm thí sinh.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, phổ điểm năm nay có xu hướng phân hóa tốt hơn. Điều này đồng nghĩa số lượng thí sinh đạt mức điểm rất cao có thể giảm ở một số tổ hợp xét tuyển. Khi nguồn điểm cao thu hẹp, điểm chuẩn ở nhiều ngành có khả năng giảm nhẹ.

Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng “giảm nhẹ” không có nghĩa là giảm sâu. Những ngành có nhu cầu xã hội lớn như y khoa, công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, kinh tế quốc tế, logistics, truyền thông hay sư phạm chất lượng cao vẫn duy trì sức hút mạnh. Nguồn thí sinh giỏi tập trung vào các ngành này rất đông nên mức cạnh tranh khó giảm đáng kể.

Nói cách khác, không phải mọi thí sinh đều được hưởng lợi như nhau từ việc phổ điểm thay đổi.

Mỗi mùa tuyển sinh đều có những ngành trở thành tâm điểm. Trước đây là tài chính – ngân hàng, sau đó là marketing, thương mại điện tử, rồi công nghệ thông tin. Hiện nay, xu hướng đang dịch chuyển sang trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu, vi mạch bán dẫn, an ninh mạng và các ngành liên quan đến chuyển đổi số.

Điều đáng nói là rất nhiều học sinh lựa chọn ngành học theo xu hướng truyền thông hơn là dựa trên năng lực và sở thích thực tế.

Năm nào cũng vậy, sau khi điểm thi được công bố, hàng nghìn thí sinh lại đổ dồn vào một số ngành “nóng”, khiến điểm chuẩn tăng vọt. Trong khi đó, nhiều ngành có nhu cầu nhân lực lớn nhưng ít được chú ý như nông nghiệp công nghệ cao, môi trường, vật liệu mới, năng lượng tái tạo, khoa học cơ bản hay công tác xã hội lại thiếu người học. Đây là nghịch lý kéo dài nhiều năm trong hệ thống giáo dục đại học Việt Nam.

Nếu chỉ nhìn vào điểm chuẩn để quyết định tương lai, không ít học sinh có thể bước vào một ngành học không thực sự phù hợp với mình.

Mỗi năm, xã hội dành rất nhiều sự chú ý cho những học sinh đạt điểm tuyệt đối. Nhưng ý nghĩa lớn nhất của phổ điểm không nằm ở vài thủ khoa. Nó nằm ở hàng triệu học sinh bình thường. Những em đang đứng trước ngã rẽ cuộc đời. Những em lo lắng về tương lai. Những em băn khoăn liệu mình có đủ giỏi hay không. Thực tế cho thấy, thành công nghề nghiệp hiếm khi được quyết định bởi một kỳ thi.

Điểm số có thể mở cánh cửa đầu tiên. Nhưng sự kiên trì, khả năng học hỏi và tinh thần thích nghi mới quyết định người đi được bao xa. Phổ điểm 2026 vì thế không chỉ là những con số thống kê. Đó còn là lời nhắc nhở rằng giáo dục đang thay đổi, tuyển sinh đang thay đổi và thị trường lao động cũng đang thay đổi.

Trong một thế giới biến động nhanh như hiện nay, điều quan trọng nhất không phải là ai đạt điểm cao hơn hôm nay. Mà là ai còn tiếp tục học hỏi được vào ngày mai.

  Chấm thi tốt nghiệp THPT môn văn theo rubric, điểm phân hóa thế nào?

Tin Gốc: Thanh Niên