Chuyên cơ Không lực Hai hôm 21/4 nằm chờ gần như cả ngày tại căn cứ Andrews ở ngoại ô Washington, sẵn sàng đưa Phó tổng thống JD Vance đến Islamabad, Pakistan để đàm phán về một thỏa thuận tiềm năng với Iran, khi lệnh ngừng bắn hai tuần giữa hai nước sắp hết hạn.
Pakistan, bên trung gian đàm phán, cho biết các lãnh đạo hàng đầu của Iran trước đó đã thông báo rằng phái đoàn đàm phán của họ cũng sẽ tới Islamabad vào ngày 21/4 để tham gia thảo luận với phía Mỹ một ngày sau đó. Tuy nhiên, Iran đã đảo ngược quyết định vào những giờ cuối cùng.
Đến đầu giờ chiều, chuyến đi của ông Vance bị tạm dừng. Đến tối, nó bị hoãn vô thời hạn.
Các trợ lý nói với Tổng thống Donald Trump rằng chính phủ Iran không phải là “thực thể thống nhất” và phe cứng rắn ở Tehran không sẵn lòng nhượng bộ yêu cầu của Washington. Tại Nhà Trắng, nhiều câu hỏi đã được đặt ra về việc liệu Iran có thực sự sẵn sàng đàm phán và tuân thủ bất kỳ cam kết nào hay không.
Tổng thống Trump đã hỏi các trợ lý liệu Mỹ có nên nối lại các cuộc tấn công vào Iran hay không. Nhưng ngay cả lúc đó, các quan chức cho biết ông Trump có vẻ thận trọng về việc tái khởi động chiến dịch và kéo dài cuộc xung đột vốn đang bị công chúng Mỹ phản đối.
Ông Trump và đội ngũ của mình đã chọn giải pháp dung hòa, đó là duy trì áp lực lên Iran vô thời hạn cho đến khi họ đưa ra một đề nghị cụ thể cho Mỹ. Sau đó, ông sẽ đánh giá liệu các cuộc đàm phán có thể tiếp tục hay ông sẽ phải ra lệnh tiến hành đợt tấn công mới vào Iran.
“Thế bế tắc, trong đó ông Trump không muốn dỡ bỏ phong tỏa, còn phía Iran không chịu ngồi vào bàn đàm phán chừng nào lệnh phong tỏa vẫn còn, là một bài toán rất khó tháo gỡ”, Ali Vaez, người đứng đầu chương trình Iran tại Tổ chức Khủng hoảng Quốc tế, nói.
Vaez thêm rằng điều này đòi hỏi một bên phải nhượng bộ trước hoặc cả hai cùng xuống nước. “Tôi không thấy lạc quan về kịch bản này”, ông nói.
Tehran bước vào vòng đàm phán đầu tiên hồi đầu tháng 4 với sự tự tin rằng việc kiểm soát eo biển Hormuz cùng khả năng gây thiệt hại cho vùng Vịnh và kinh tế toàn cầu đã mang lại cho họ đòn bẩy lớn trên bàn thương lượng. Thế nhưng, lệnh phong tỏa toàn bộ cảng biển của Iran mà Mỹ áp đặt ngay sau đó đã làm suy giảm lợi thế của Iran.
“Tôi nghĩ động thái đó đã làm cân bằng cán cân áp lực giữa Mỹ và Iran”, Michael Singh, cựu giám đốc cấp cao về các vấn đề Trung Đông tại Hội đồng An ninh Quốc gia và hiện làm việc tại Viện Washington, nói về lệnh phong tỏa cảng biển mà Mỹ áp đặt với Iran.
Samer Al-Atrush, nhà phân tích Trung Đông của The Times, nhận định nguy cơ chiến sự tái bùng phát vẫn hiện hữu khi cả ông Trump và phía Iran đều dọa sẽ leo thang nếu đàm phán đổ vỡ. Nhà phân tích cho rằng các kịch bản khác có thể xảy ra giữa hai bên gồm một thỏa thuận khung mơ hồ cho tương lai hoặc duy trì tình trạng bế tắc, trong đó Iran tiếp tục bị phong tỏa đến khi một bên không còn có thể chịu đựng thêm về kinh tế.
Ngay cả khi hai bên thống nhất được một khuôn khổ để định hướng đàm phán trong hai tháng tới, đó cũng sẽ là một văn bản mơ hồ và đầy rẫy những vấn đề không được giải quyết rốt ráo, theo Vaez.
“Cách làm đó sẽ khiến nhiều vấn đề gai góc nhất vẫn bị bỏ ngỏ. Nó chỉ vạch ra hướng đi, chứ chưa thể chốt được bất kỳ giải pháp cụ thể nào. Hai bên hiện vẫn còn cách nhau rất xa để có thể tiến tới thỏa thuận cuối cùng”, Vaez nói.
Những rào cản vẫn y nguyên như trước cuộc chiến. Iran không sẵn lòng từ bỏ việc làm giàu hạt nhân, dù họ có thể đồng ý tạm dừng trong nhiều năm, ngoại trừ mục đích phục vụ nghiên cứu y học. Tehran cũng sẽ từ chối yêu cầu cắt giảm năng lực tên lửa và máy bay không người lái vốn đã phát huy hiệu quả trong chiến tranh, đồng thời không từ bỏ việc hỗ trợ các nhóm vũ trang như Hezbollah và Hamas.
“Mọi thỏa thuận tiềm năng được cho là sẽ có quy mô tương tự thỏa thuận JCPOA mà Iran từng ký với các cường quốc phương Tây dưới thời tổng thống Barack Obama và ông Trump đã từ bỏ trong nhiệm kỳ đầu”, Al-Atrush cho hay.
Trong khi đó, Danny Citrinowicz, cựu sĩ quan tình báo Israel, nhận định kịch bản Mỹ tiếp tục phong tỏa cảng biển Iran cũng tiềm ẩn nguy cơ leo thang, ngay cả khi lệnh ngừng bắn được gia hạn.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm nay thông báo đã bắt giữ hai tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Xuồng cao tốc của lực lượng này cũng đã nổ súng vào ba tàu hàng gần eo biển, gây hư hại về phương tiện.
“Vấn đề là căng thẳng gần như không thể tránh khỏi. Sớm muộn cũng sẽ có va chạm và những điều đó rất dễ khiến tình hình leo thang”, ông nói. “Nếu lệnh phong tỏa có hiệu quả, phía Iran sẽ gia tăng áp lực lên nền kinh tế quốc tế bằng các hành động như tấn công tàu dầu, khi đó chiến sự bùng nổ là điều khó tránh”.
Nếu kịch bản đó xảy ra, cuộc chiến sẽ có thể gây tổn thất nặng nề cho cả hai bên. Sau hơn 6 tuần không kích, Mỹ và Israel không còn nhiều mục tiêu quân sự để đánh phá và có thể sẽ nhắm vào cơ sở hạ tầng điện lực và nhà máy khử mặn nước biển, như những gì ông Trump từng đe dọa.
“Các hành động leo thang sẽ diễn tiến rất nhanh, đầy kịch tính và sẽ tiếp nối ngay từ điểm họ tạm dừng trước đó”, ông Citrinowicz cho hay.
Hiện tại, triển vọng đàm phán giữa hai bên khá mong manh. Mohammad Reza Mohseni Sani, thành viên Ủy ban An ninh Quốc gia của Quốc hội Iran, nói rằng “đàm phán là không thể chấp nhận được” trong tình hình hiện tại, đồng thời cáo buộc Mỹ “đưa ra yêu sách quá mức” và theo đuổi các mục tiêu ngầm vì lợi ích nội bộ.
Ali Vaez cho rằng rào cản chính trước bất kỳ vòng đàm phán tiếp theo nào là “liệu Mỹ có sẵn lòng giảm bớt áp lực đủ để ngoại giao trở nên đáng tin cậy và liệu Iran có sẵn lòng kiềm chế đòn bẩy của mình đủ để duy trì các cuộc đàm phán hay không”.
Trong thông báo ngày 21-5, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Israel, ông Oren Marmorstein, cho biết "tất cả các nhà hoạt động nước ngoài" trên đội tàu đến Gaza đã bị trục xuất. Ông này kế đó cảnh báo Israel sẽ không dung thứ cho bất kỳ hành động nào vi phạm lệnh phong tỏa trên biển đối với Dải Gaza, một hành động mà ông khẳng định là "đúng luật".
Hôm 19-5, hải quân Israel cho hay đã chặn bắt con tàu cuối cùng thuộc nhóm khoảng 50 tàu của Tổ chức Global Sumud Flotilla đang chở một lượng hàng viện trợ mang tính tượng trưng đến Gaza.
Theo truyền thông quốc tế, nhóm tàu này muốn thách thức lệnh phong tỏa "phi lý" của Israel với Gaza, đồng thời thu hút sự chú ý quốc tế đối với khủng hoảng nhân đạo tại dải đất này.
Đài Al Jazeera cho biết có khoảng 430 nhà hoạt động đến từ 40 quốc gia khác nhau tham gia đội tàu nói trên. Họ bị bắt giữ trên biển hôm 18-5, sau đó được chuyển đến một trại giam trên đất liền.
Sự chỉ trích xuất hiện sau khi Bộ trưởng An ninh quốc gia Israel Itamar Ben-Gvir đăng tải một video trên X hôm 20-5. Trong đó, ông chế giễu các nhà hoạt động đang bị bắt quỳ trên sàn nhà với hai tay bị trói ra sau lưng kèm dòng chữ "Chào mừng đến với Israel".
Cách hành xử của ông Ben-Gvir khiến Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng phải lên tiếng chỉ trích gay gắt, cho rằng hành động này không phù hợp với các giá trị và chuẩn mực của Tel Aviv.
Nhiều nước, trong đó có Mỹ, Pháp, Ý, Canada, Anh và Ireland đã lên tiếng phản đối, bày tỏ quan ngại về điều kiện giam giữ những người bị bắt. Một số nước đã triệu tập đại sứ Israel, yêu cầu giải thích và xin lỗi.
Theo Al Jazeera, những người bị trục xuất sẽ rời Israel bằng máy bay từ sân bay Ramon ở miền nam Israel. Chỉ có số ít trong nhóm khởi hành từ sân bay Ben Gurion ở Tel Aviv.
Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan xác nhận nước này đang thực hiện 3 chuyến bay đặc biệt để đưa công dân Thổ Nhĩ Kỳ cũng như những người tham gia từ nước thứ ba đến Thổ Nhĩ Kỳ.
Mặc dù đã đạt thỏa thuận ngừng bắn với lực lượng Hamas ở Dải Gaza từ tháng 10-2025, Israel vẫn duy trì lệnh phong tỏa trên biển và chặn bắt một số đội tàu mang tiếp tế đến dải đất này.
Theo Al Jazeera, đây là vụ trục xuất nhanh nhất từ trước tới nay, khi Israel đang nỗ lực hạn chế thiệt hại về hình ảnh do video của ông Ben-Gvir gây ra. Nhiều người Palestine tin rằng sự việc đã thu hút nhiều sự chú ý của quốc tế hơn trước do những người bị bắt thuộc nhiều quốc tịch.
Tổng thống Mỹ Donald Trump tối 13/5 tới Bắc Kinh, bắt đầu chuyến công du đầu tiên đến Trung Quốc kể từ năm 2017. Ông lưu trú tại khách sạn 5 sao Four Seasons ở khu đông bắc thủ đô Bắc Kinh. Phái đoàn tháp tùng ông ở khách sạn 5 sao Kempinski Hotel Beijing Yansha Centre.
Four Seasons khánh thành năm 2012 và nằm cách đại sứ quán Mỹ khoảng 700 m. Khách sạn đã lắp đặt thêm thiết bị kiểm tra an ninh và dựng màn chắn bảo mật tại lối vào chính. Đến giữa trưa 12/5, biện pháp kiểm soát giao thông được áp dụng bên ngoài cả hai khách sạn, hạn chế phương tiện và người đi bộ qua lại. Lực lượng vũ cảnh được bố trí trước cổng chính của cả hai địa điểm.
Tuyến đường gom phía tây Four Seasons bị phong tỏa. Xe cảnh sát, xe khách, cùng nhiều xe tải được cho là thuộc phái đoàn Mỹ, xếp dọc tuyến đường này. Cảnh sát cùng chó nghiệp vụ tiến hành kiểm tra an ninh đối với các phương tiện.
Tháp tùng ông Trump có Ngoại trưởng Marco Rubio, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth, Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent, con trai và con dâu Eric cùng Lara Trump cùng các quan chức Nhà Trắng khác.
Hàng loạt lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ có mặt trong phái đoàn như CEO Tesla Elon Musk, CEO Apple Tim Cook, CEO NVIDIA Jensen Huang, CEO Larry Fink của tập đoàn quản lý tài sản lớn nhất thế giới BlackRock, CEO Kelly Ortberg của Boeing, Chủ tịch Dina Powell McCormick của Meta, CEO Ryan McInerney của Visa, CEO Michael Miebach của Mastercard...
Lễ đón Tổng thống Mỹ tổ chức tại Đại lễ đường Nhân dân sáng nay, với nghi thức cấp cao nhất cùng 21 loạt đại bác. Hai lãnh đạo sau đó hội đàm và dự kiến thăm Thiên Đàn, di tích lịch sử của Trung Quốc, và tham dự quốc yến.
Sáng qua 2.4 (giờ VN), Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) phóng tên lửa đưa tàu vũ trụ Orion với 4 phi hành gia lên không gian, bắt đầu hành trình bay quanh mặt trăng và quay về. Sứ mệnh mang tên Artemis 2 kéo dài 10 ngày là cột mốc quan trọng trong kế hoạch duy trì vị thế dẫn đầu trong không gian của Mỹ trước sự bám đuổi ngày càng gần của Trung Quốc.
Tính đến nay, Mỹ là nước duy nhất đưa con người đặt chân lên bề mặt mặt trăng với 6 lần đổ bộ thành công trong chương trình Apollo (1961 - 1972). Khi đó, đối thủ cạnh tranh của Mỹ là Liên Xô. Giờ đây, đối thủ chính là Trung Quốc, nước đã có nhiều bước tiến trong chương trình khám phá mặt trăng với những lần đưa thiết bị không người lái đổ bộ thành công.
Mỹ và Trung Quốc đều có kế hoạch xây dựng căn cứ trên mặt trăng và đều dự tính xây dựng lò phản ứng hạt nhân để cung cấp điện cho các căn cứ, từ đó giúp tiến hành các nhiệm vụ khám phá xa hơn vào vũ trụ. NASA mới đây đã bỏ kế hoạch xây trạm không gian quanh mặt trăng để hướng đến việc xây căn cứ ngay trên bề mặt chị Hằng. "Lần này, mục tiêu không chỉ là cắm cờ và in dấu chân mà là ở lại lâu dài", Giám đốc NASA Jared Isaacman tuyên bố.
NASA đã đẩy nhanh tiến độ chương trình Artemis. Theo đó, sứ mệnh Artemis 3 dự kiến diễn ra vào năm 2027 với việc các phi hành gia thực hiện kết nối tàu Orion với tàu đổ bộ mặt trăng trên quỹ đạo trái đất. Cuộc đổ bộ mặt trăng sẽ diễn ra trong sứ mệnh
Artemis 4 vào năm 2028, sớm hơn 2 năm so với kế hoạch của Trung Quốc. Sau đó, NASA sẽ phóng tàu lên mặt trăng mỗi 6 tháng và duy trì hiện diện. Đến nay, Mỹ chưa phát triển tàu đổ bộ, nhiệm vụ đã được giao cho hai công ty SpaceX và Blue Origin. Công ty nào xong trước sẽ được chọn thực hiện sứ mệnh Artemis 3.
Trong khi đó, Trung Quốc đang phát triển tên lửa đẩy Long March 10 (Trường Chinh 10) để đưa phi thuyền lên mặt trăng và đã phóng thử hồi tháng 2. Nước này cũng sắp phóng thử phi thuyền Mengzhou (Mộng Châu) trong năm nay. Tàu đổ bộ Lanyue (Lãm Nguyệt), thiết bị sẽ đưa các phi hành gia từ quỹ đạo lên bề mặt mặt trăng, có thể được thử nghiệm trong giai đoạn 2028 - 2029.
Ngoài Mỹ và Trung Quốc thì Ấn Độ, Nga, Nhật Bản, Canada và các nước châu Âu cũng đang tham gia cuộc đua lên mặt trăng theo cách trực tiếp lẫn gián tiếp.
Ấn Độ đặt mục tiêu đưa phi hành gia bay quanh mặt trăng vào năm 2035 và đổ bộ vào năm 2040. Trước đó, Ấn Độ sẽ thực hiện sứ mệnh Gaganyaan để phóng tàu có người đầu tiên lên quỹ đạo trái đất vào năm 2027 và xây dựng trạm không gian riêng vào năm 2035. Hồi năm 2023, tàu Chandrayaan-3 của Ấn Độ hạ cánh thành công xuống gần cực nam mặt trăng, trở thành quốc gia đầu tiên làm được điều này và là nước thứ 4 đáp xuống mặt trăng.
Nga cũng duy trì mục tiêu đưa người lên mặt trăng trong giai đoạn 2030-2040 và đã ký thỏa thuận với Trung Quốc để xây dựng Trạm nghiên cứu mặt trăng quốc tế (ILRS) vào năm 2035, cạnh tranh với chương trình Artemis của Mỹ.
Trong khi đó, Nhật Bản, Canada và Cơ quan Không gian châu Âu (ESA) không tập trung vào thực hiện chương trình riêng mà chọn cách hợp tác với Mỹ để đổi lấy suất bay cho phi hành gia. Phi hành gia Canada Jeremy Hansen thuộc phi hành đoàn tàu Artemis 2 là người không mang quốc tịch Mỹ đầu tiên tham gia sứ mệnh mặt trăng.
