El Nino là hiện tượng nhiệt độ bề mặt nước biển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương ấm lên theo chu kỳ, thường kéo dài từ 9 – 12 tháng, theo Reuters.
WMO dự báo nhiệt độ tại hầu hết các khu vực trên thế giới sẽ cao hơn mức trung bình trong giai đoạn từ tháng 6 – 8. Tuy nhiên, mức độ nghiêm trọng của El Nino vẫn còn chưa chắc chắn, do các mô hình khí hậu hiện đưa ra những kịch bản khác nhau. “Chúng ta cần chuẩn bị cho khả năng xuất hiện một đợt El Nino mạnh, có thể làm trầm trọng thêm hạn hán và mưa lớn, đồng thời gia tăng nguy cơ sóng nhiệt trên đất liền lẫn đại dương”, Tổng thư ký WMO Celeste Saulo nói.
Các nhà khoa học cho biết El Nino thường gây mưa lớn hơn tại một số khu vực ở Nam Mỹ, miền nam nước Mỹ, vùng Sừng châu Phi và Trung Á, trong khi làm gia tăng khô hạn tại Trung Mỹ, Caribbean, Úc, Indonesia và một số khu vực Nam Á. Giới chuyên gia cảnh báo tác động của El Nino có thể gây thêm sức ép lên nguồn cung lương thực toàn cầu, vốn đã chịu ảnh hưởng từ biến đổi khí hậu và bất ổn địa chính trị.
Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres gọi đây là “lời cảnh báo khí hậu cấp bách”. Theo ông Guterres, giải pháp căn cơ vẫn là hành động khí hậu quyết liệt hơn, gồm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, thúc đẩy năng lượng tái tạo, bảo vệ nhóm dễ tổn thương và mở rộng hệ thống cảnh báo sớm.
Tin Gốc: Thanh Niên
Cơ quan Phòng vệ Đài Loan ngày 25.5 cho biết phát hiện 21 máy bay quân sự Trung Quốc, trong đó chiến đấu cơ J-16, cùng máy bay không người lái và một số tàu chiến hoạt động quanh Đài Loan.
Phía Đài Loan cho biết các lực lượng Trung Quốc đang tiến hành "tuần tra sẵn sàng chiến đấu chung". Bộ Quốc phòng Trung Quốc chưa bình luận về thông tin trên.
Cơ quan Phòng vệ Đài Loan cũng công bố các hình ảnh cho thấy 2 tiêm kích Trung Quốc bay gần máy bay tiếp dầu Y-20, cũng như tàu chiến Yinchuan của Trung Quốc.
Trước đó, ngày 19.5, Trung Quốc cũng tiến hành một cuộc tuần tra tương tự, một ngày trước dịp nhà lãnh đạo Đài Loan Lại Thanh Đức đánh dấu 2 năm cầm quyền. Khi đó, Đài Loan cũng công bố hình ảnh chiến đấu cơ J-16 và tàu chiến Trung Quốc hoạt động ở phía tây nam hòn đảo, theo Reuters.
Cùng ngày 19.5, hải quân Trung Quốc thông báo nhóm tác chiến tàu sân bay Liêu Ninh đã được điều đến "vùng biển liên quan" ở Tây Thái Bình Dương, nhưng không nêu vị trí cụ thể. Theo tuyên bố, nhóm tàu sẽ tiến hành bắn đạn thật và các nội dung huấn luyện khác nhằm "kiểm tra và nâng cao năng lực tác chiến thực tế".
"Đây là cuộc huấn luyện thường lệ được tổ chức theo kế hoạch hàng năm, nhằm mục đích nâng cao năng lực của quân đội trong việc hoàn thành nhiệm vụ, và hoàn toàn tuân thủ luật pháp và thông lệ quốc tế", theo Reuters dẫn tuyên bố.
Căng thẳng cũng xuất hiện ở khu vực biển gần quần đảo Pratas do Đài Loan kiểm soát, nằm ở vị trí chiến lược phía bắc Biển Đông. Cuối tuần qua, Đài Loan cho biết lực lượng tuần duyên của họ đã đối đầu với một tàu hải cảnh Trung Quốc gần khu vực này.
Ngày 23.5, Tổng thư ký Hội đồng an ninh Đài Loan Ngô Chiêu Nhiếp đăng trên mạng xã hội thông tin về khoảng 100 tàu Trung Quốc mà ông cho là đang hiện diện trong khu vực "chuỗi đảo thứ nhất", trải dài từ Nhật Bản qua Đài Loan đến Philippines.
Trung Quốc thời gian qua gia tăng hiện diện quân sự quanh Đài Loan. Trung Quốc xem Đài Loan là một phần lãnh thổ không thể tách rờivà không loại trừ khả năng dùng vũ lực để thống nhất.
Trong khi đó, Đài Bắc đang trong tình trạng cảnh giác cao độ trước các hành động của Trung Quốc sau khi Chủ tịch nước Tập Cận Bình thảo luận với Tổng thống Mỹ Donald Trump về vấn đề Đài Loan tại Bắc Kinh hồi đầu tháng này.
Tin Gốc: Thanh Niên
Eo biển Hormuz là tiêu điểm trong xung đột gần hai tháng qua giữa Mỹ - Israel với Iran. Trong thời bình, đây là tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu của thế giới đến từ vùng Vịnh. Tuy nhiên, ngay khi chiến sự bùng phát, Hormuz đã bị Iran phong tỏa gần như hoàn toàn, chỉ cho phép tàu của một số quốc gia "thân thiện" đi qua.
Dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy lưu lượng tàu sau đó giảm tới 95%, từ khoảng 130 tàu mỗi ngày trước xung đột xuống còn trung bình 8 tàu mỗi ngày. Hàng trăm tàu chấp nhận mắc kẹt ở vịnh Ba Tư, do lo ngại bị IRGC tấn công.
Để đi qua Hormuz, các hãng vận hành tàu phải tìm đến những bên trung gian có thể liên hệ với IRGC và cung cấp đầy đủ thông tin về phương tiện. Nếu tàu vượt qua quá trình thẩm tra, IRGC sẽ cấp một mã phê duyệt và hướng dẫn cụ thể về tuyến đường mà tàu phải thực hiện.
Dữ liệu từ nền tảng vận tải biển Lloyd's List Intelligence cho thấy số tàu có liên hệ với Iran được di chuyển qua Hormuz nhiều hơn so với những tàu không có liên hệ nào.
Iran cũng tiếp tục cho đội tàu của mình vận chuyển dầu xuất khẩu qua eo biển Hormuz, với trung bình 1,7 triệu đến 1,8 triệu thùng từ 15/3 đến 14/4, giúp nước này thu về khoảng 5 tỷ USD, theo thống kê của công ty dữ liệu thương mại Kpler. Trước khi xung đột bùng phát, Iran chỉ thu về 115 triệu USD mỗi ngày hồi tháng 2 nhờ xuất khẩu dầu thô, tương đương 3,45 tỷ USD mỗi tháng.
Tuy nhiên, tình hình thay đổi khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 13/4 tuyên bố áp lệnh phong tỏa với các cảng biển Iran, nhằm cắt đứt nguồn thu từ xuất khẩu dầu, gia tăng sức ép về kinh tế với Tehran.
Theo lệnh này, các tàu khu trục Mỹ hiện diện ở khu vực cách Hormuz hơn 600 km sẽ chặn những tàu hàng đến hoặc đi từ Iran, trong khi phương tiện đến hoặc đi từ cảng của những nước khác vẫn được phép đi qua eo biển.
"Chúng tôi triển khai trực thăng AH-64 Apache ở trong và quanh eo Hormuz, nhằm tạo hiện diện rõ ràng và răn đe, đồng thời thúc đẩy dòng chảy thương mại thông suốt", chỉ huy Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper nói.
CENTCOM sau đó cho biết lệnh phong tỏa đã "hoàn toàn chặn đứng" hoạt động giao thương bằng đường biển của Iran. Hàng loạt tàu dầu, tàu hàng đã phải quay đầu về cảng Iran khi đối mặt với vòng phong tỏa của Mỹ, khiến Tehran đối mặt tổn thất kinh tế ngày càng lớn.
Theo ước tính của Miad Maleki, nhà phân tích của Quỹ Phòng vệ Dân chủ tại Mỹ, Iran có thể mất khoảng 435 triệu USD mỗi ngày vì lệnh phong tỏa, trong đó có 276 triệu USD xuất khẩu và chủ yếu là dầu thô, sản phẩm hóa dầu.
Đến ngày 17/4, Iran bất ngờ thông báo gỡ phong tỏa Hormuz để hưởng ứng việc Israel và Hezbollah đạt thỏa thuận ngừng bắn. Nhiều tàu bắt đầu di chuyển về phía eo biển Hormuz với ý định đi qua. Nhưng chưa đầy 24 giờ sau đó, Iran đảo ngược quyết định, do Mỹ chưa chấm dứt phong tỏa đối với các cảng của Tehran.
"Trong khoảng thời gian ngắn ngủi đó, nhiều tàu đã vào vị trí để rời đi", Michelle Wiese Bockmann, chuyên gia tại công ty phân tích hàng hải Windward, cho biết. "Nhưng thông tin về việc hai tàu bị tấn công khi đi qua Hormuz xuất hiện và dữ liệu theo dõi cho thấy 33 tàu đã từ bỏ ý định ban đầu".
Theo bà Bockmann, 12 tàu không có liên hệ rõ ràng với Iran đã đi qua được eo biển. Những tàu này cũng phải xin phép Iran và Tehran yêu cầu họ đi theo tuyến gần bờ nước này, thay vì hai luồng chính ở giữa eo biển như trước chiến sự.
"Không còn tự do hàng hải qua eo biển Hormuz", bà Bockmann nói.
Căng thẳng ở eo biển Hormuz sau đó gia tăng đáng kể, khi các tàu thương mại đối mặt với vòng "phong tỏa kép". Chỉ những tàu đã xin phép hoặc nộp phí cho Iran mới được đi qua eo biển Hormuz, nhưng khi ra tới vịnh Oman, họ đối mặt nguy cơ bị hải quân Mỹ chặn bắt.
Quân đội Mỹ ngày 19/4 đã bắt giữ một tàu chở dầu của Iran, khi phương tiện này tìm cách vượt qua vòng phong tỏa. CENTCOM cho biết hôm 22/4 rằng quân đội Mỹ đã buộc 29 tàu phải quay đầu kể từ khi áp lệnh phong tỏa.
Iran đáp trả bằng cách tăng cường nhắm mục tiêu vào các tàu hàng di chuyển qua Hormuz. Ít nhất ba tàu container đã bị xuồng vũ trang Iran nhắm bắn khi đi qua Hormuz trong ngày 22/4, theo Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO). IRGC sau đó thông báo bắt hai tàu hàng MSC Francesca và Epaminondas với cáo buộc "hoạt động mà không có giấy phép cần thiết".
Các diễn biến cho thấy Tehran vẫn kiểm soát eo biển Hormuz, "át chủ bài" có thể mang lại lợi thế cho Iran trong bất kỳ cuộc đàm phán nào với Mỹ nhằm chấm dứt chiến tranh.
"Iran đang nhắc nhở Mỹ rằng những lời đe dọa tấn công tàu thuyền là thật, và riêng điều đó cũng đủ để làm suy giảm lưu lượng qua Hormuz", Rosemary Kelanic, giám đốc tổ chức nghiên cứu đối ngoại Defense Priorities, cho biết.
Một nhà ngoại giao châu Âu tại Trung Đông nói với Washington Post rằng đây là cách Iran phát thông điệp "đừng thách chúng tôi, chúng tôi nói là làm", thêm rằng Tehran tin họ đang ở vị thế có lợi hơn và quyết định chưa tham gia đàm phán vòng hai với Mỹ.
Theo một số nhà phân tích, việc thiếu vắng sự hiện diện hải quân quy mô lớn của Mỹ tại Hormuz cho thấy Iran vẫn tạo ra sức ép đáng kể ở eo biển.
"Không ai cảm thấy yên tâm để nối lại hoạt động vận tải qua Hormuz, nếu chính hải quân Mỹ còn không muốn hoạt động tại đây", bà Kelanic nhận định.
"Chừng nào Iran còn tấn công, các hãng vận tải biển nhiều khả năng sẽ tiếp tục tránh xa khu vực", Anders Boenaes, giám đốc điều hành cấp cao của tập đoàn vận tải biển Đức Hapag-Lloyd, cho biết. "Việc không có cảnh báo trước đang khiến tình hình trở nên khó lường hơn".
Tin Gốc: Vnexpress
Khi đang nằm nhà dưỡng sức sau trận ốm, Dawn Zuidgeest-Craft, khi đó 7 tuổi, sống ở Levittown, bang New York, đã nhận được món quà làm thay đổi cuộc đời là chiếc kính hiển vi. Cô bé Zuidgeest-Craft say mê quan sát sâu bọ, lá cây dưới ống kính đến mức người mẹ Paula Wesner đã dự đoán con gái sau này sẽ trở thành bác sĩ.
Ngoài 30 tuổi, Zuidgeest-Craft đã có trong tay nhiều bằng cấp từ trường điều dưỡng và hài lòng với công việc điều dưỡng thực hành, trong lúc nuôi dạy hai con là Ginger và Sean. Bà dự định sẽ vào trường y để trở thành bác sĩ vào năm 40 tuổi. Tuy nhiên, mục tiêu bị trì hoãn khi bà ly hôn và tái hôn vài năm sau, quyết định sinh thêm hai con với chồng mới ở tuổi 42 và 49.
Bà từng nghĩ có lẽ không bao giờ trở thành bác sĩ được nữa, mãi cho đến năm 2020, khi chồng suýt chết vì xuất huyết não. Hai vợ chồng xem lại danh sách những việc muốn làm trước khi nhắm mắt xuôi tay.
Chồng của Zuidgeest-Craft, ông Carl Craft, muốn đi du lịch. Còn Zuidgeest-Craft, khi đó 69 tuổi, nói rằng muốn học làm bác sĩ.
"Sự kiện ấy khiến tôi nhận ra 'Chúa ơi, cuộc đời này thật ngắn ngủi'", bà nói. "Ông ấy thì nghĩ tôi bị điên".
Hai ông bà đều hoàn thành được ưu tiên trong danh sách của mình. Bà Zuidgeest-Craft ghi danh vào trường y St. James ở Anguill, lãnh thổ hải ngoại của Anh ở Caribe, một ngôi trường không yêu cầu kỳ thi MCAT (kỳ thi đầu vào trường y), sử dụng tiền từ quỹ hưu trí để chi trả học phí. Bà thực tập lâm sàng tại Chicago, Tây Virginia và Nam Texas, còn ông Craft luôn đi cùng vợ.
Việc rời xa gia đình để đi học y khiến Zuidgeest-Craft cảm thấy có lỗi, trong khi các con cũng lo lắng bà sẽ không hòa nhập được. Nhưng Zuidgeest-Craft luôn tự nhớ lại lời động viên của em gái: "Chị đã luôn chăm sóc cho mọi người, cuối cùng thì chị cũng được làm điều mình muốn rồi".
Bà từng nghĩ tới chuyện bỏ học sau khi trượt bài kiểm tra hóa sinh trong năm đầu tiên. Nhưng bất chấp việc lớn hơn hầu hết các bạn cùng lớp 40-50 tuổi, bà vẫn gắn kết với họ qua các buổi tập yoga buổi sáng trên bãi biển cũng như tâm trạng lo lắng khi thi cử. Bà còn dạy kèm cho bạn học về giải phẫu và sinh lý học, đồng thời tổ chức các buổi chiếu phim ảnh thập niên 1980.
"Tôi cho rằng tất cả các bạn học đều yêu quý Dawn", Jesse Oswald, 33 tuổi, bạn cùng lớp của Zuidgeest-Craft, nói. Oswald sống cùng vợ chồng Zuidgeest-Craft trong một căn hộ hai phòng ngủ trong đợt thực tập lâm sàng tại Chicago vào năm 2024 và 2025.
Cuối tháng này, người phụ nữ 72 tuổi sẽ nhận bằng bác sĩ với tư cách là sinh viên lớn tuổi nhất từng tốt nghiệp của trường. Bà sẽ tiếp tục chương trình nội trú ba năm chuyên ngành y học gia đình tại một bệnh viện ở phía tây Michigan vào tháng 7.
"Khi phải làm việc vì kế sinh nhai, bạn cảm thấy mình bắt buộc phải làm công việc này để trả tiền thuê nhà", người bà đã có ba cháu nói. "Còn tôi, tôi muốn làm bác sĩ vì thực sự yêu thích công việc này".
Bà sẽ đón sinh nhật 73 tuổi vào tháng 7 tới và đang nghĩ tới mục tiêu tiếp theo là hiện đại hóa chương trình giảng dạy của trường y, bất chấp khối lượng công việc hiện tại.
"Tôi thấy mình tràn đầy sức sống khi được làm trong ngành y", bà nói.
Tin Gốc: Vnexpress