Các lãnh đạo từ 40 quốc gia và Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) dự kiến họp trực tuyến trong ngày 17/4 để bàn về hỗ trợ lệnh ngừng bắn giữa Iran với Mỹ, cũng như đưa ra kế hoạch đảm bảo eo biển Hormuz mở cửa trở lại cho hoạt động vận tải biển sau khi chiến sự Trung Đông kết thúc.
Thủ tướng Anh Keir Starmer dự kiến đến Paris vào sáng nay để đồng chủ trì hội nghị cùng Tổng thống Pháp Emmanuel Macron. Thủ tướng Đức Friedrich Merz cũng sẽ tới Paris tham dự, theo một quan chức chính phủ Đức.
Văn phòng Thủ tướng Anh hôm 16/4 cho biết các lãnh đạo sẽ thiết lập một sứ mệnh quốc tế nhằm mở lại tuyến hàng hải này, khẳng định đây sẽ là nhiệm vụ mang tính phòng thủ thuần túy và các quốc gia sẽ triển khai lực lượng quân sự phối hợp ngay khi điều kiện cho phép.
Hội nghị cũng sẽ thảo luận về hỗ trợ công việc của IMO nhằm đảm bảo an toàn cho tàu thuyền và thủy thủ đoàn.
“Mở lại eo biển Hormuz vô điều kiện và lập tức là trách nhiệm toàn cầu. Chúng ta cần hành động để khôi phục dòng chảy tự do của năng lượng và thương mại”, CNN dẫn dự thảo phát biểu của ông Starmer tại hội nghị.
Lãnh đạo Anh cũng sẽ đề cập yêu cầu trấn an các tàu thương mại, hỗ trợ hoạt động rà phá thủy lôi “để đảm bảo sự ổn định và an ninh toàn cầu được khôi phục”.
Quan chức Đức cho biết nước này sẵn sàng đóng góp nhằm đảm bảo lưu thông an toàn qua eo biển, với điều kiện phải có cơ sở pháp lý rõ ràng. Đóng góp này có thể bao gồm triển khai tàu rà phá thủy lôi hoặc hoạt động giám sát hàng hải, lĩnh vực mà quân đội Đức có nhiều kinh nghiệm.
Trước khi chiến sự Trung Đông bùng phát hôm 28/2, eo biển Hormuz là huyết mạch lưu thông của khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí đốt thế giới, cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu. Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz theo thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đạt được với Mỹ ngày 8/4, nhưng lưu lượng tàu thuyền qua lại vẫn hạn chế.
Lực lượng Mỹ bắt đầu thực thi lệnh phong tỏa các cảng Iran từ 13/4, một ngày sau khi cuộc đàm phán hòa bình ở Pakistan kết thúc mà không đạt được thỏa thuận nào. Theo đó, Mỹ sẽ chặn bắt mọi tàu đến hoặc đi từ các cảng Iran ở khu vực vịnh Ba Tư và vịnh Oman, cũng như những tàu đã nộp phí cho Iran để được đi qua eo biển Hormuz.
Tehran tuyên bố Washington đang “gây mất an ninh cho các tàu thương mại và tàu chở dầu của Iran”, coi đây là động thái “vi phạm lệnh ngừng bắn”. Iran cảnh báo nếu tình trạng này còn tiếp diễn, họ sẽ chặn hoạt động thương mại qua vịnh Ba Tư, biển Đỏ và vịnh Oman để đáp trả.
“Các cuộc đàm phán đã tiến triển theo cơ chế Iran có thể rút khỏi thỏa thuận nếu Tehran nhận thấy bất kỳ sự gián đoạn nào trong việc tiếp cận các tài sản bị đóng băng.
Nói cách khác, cơ chế tiếp cận 12 tỉ USD này phải đóng vai trò cho sự đảm bảo việc thực thi thỏa thuận”, truyền thông Iran nhấn mạnh.
Trong 12 tỉ USD này, 6 tỉ USD là “các khoản tiền của Iran đã bị đóng băng trước đây” và 6 tỉ USD còn lại là “khoản tiền mới phải được giải phóng trong giai đoạn này”.
Theo truyền thông Iran, quốc gia Hồi giáo này "không có ý tưởng bước vào tiến trình đàm phán, ký kết thỏa thuận và rồi một lần nữa lại mất quyền tiếp cận tài sản của mình nếu một cuộc chiến khác nổ ra".
Trong khi đó, Hãng thông tấn Tasnim cho hay tổng cộng 24 tỉ USD tài sản của Iran có thể được giải phóng nếu Tehran và Washington đạt thỏa thuận. Một nửa trong số đó sẽ được giải phóng khi thỏa thuận được công bố.
Cùng ngày, các hãng truyền thông Iran đưa tin Mỹ và Iran vẫn đang tiếp tục đàm phán, bất chấp việc nhiều quan chức cấp cao của nước này đe dọa leo thang nếu Israel tiếp tục triển khai các đợt tấn công vào Lebanon.
Theo đó, Hãng tin Mehr cho biết Iran vẫn đang xem xét bản dự thảo đề xuất cuối cùng về một thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ và chưa đưa ra bất kỳ tuyên bố nào với các bên trung gian. Giới chức Iran đang xem xét đề xuất này một cách thận trọng vì “thiếu niềm tin” ở Mỹ.
“Lịch sử hành động thiếu thiện chí của Mỹ và sự mất lòng tin lâu dài khiến Iran nhìn nhận vấn đề này hết sức nghiêm ngặt. Dựa trên những kinh nghiệm trước đây, Iran đang tìm kiếm những lợi ích cụ thể và thực chất”, một quan chức nói với Mehr.
Về phía Mỹ, Hãng tin Reuters dẫn lời Tổng thống Trump khẳng định các cuộc đàm phán với Iran vẫn đang diễn ra, bất chấp có thông tin cho rằng Tehran đã tạm dừng các cuộc thương lượng gián tiếp với Washington.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 15/5 thông báo Abu-Bilal al-Minuki, phó chỉ huy tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng toàn cầu, đã bị tiêu diệt trong một chiến dịch do lực lượng Mỹ và Nigeria tiến hành.
“Tối nay, theo chỉ thị của tôi, lực lượng Mỹ dũng cảm và lực lượng vũ trang Nigeria đã thực hiện hoàn hảo một nhiệm vụ được lên kế hoạch tỉ mỉ và vô cùng phức tạp nhằm loại bỏ tên khủng bố hoạt động mạnh nhất thế giới khỏi chiến trường”, ông Trump thông báo.
“Abu-Bilal al-Minuki, phó chỉ huy toàn cầu của IS, tưởng rằng hắn có thể trốn ở châu Phi, nhưng hắn không hề biết rằng chúng tôi có nguồn tin luôn cập nhật cho chúng tôi về những gì hắn đang làm. Hắn sẽ không còn khủng bố người dân châu Phi, hay giúp lên kế hoạch các hoạt động nhắm vào người Mỹ nữa”, ông Trump cho biết thêm.
Tổng thống Trump tuyên bố, với việc loại bỏ Abu-Bilal al-Minuki, “hoạt động toàn cầu của IS đã bị suy yếu đáng kể”. Ông cũng cảm ơn chính phủ Nigeria vì sự hợp tác trong chiến dịch này.
Vào tháng 12 năm ngoái, Tổng thống Trump đã ra lệnh không kích nhằm vào các tay súng IS ở Nigeria mà ông cáo buộc đang bức hại người theo đạo Cơ đốc tại quốc gia này.
“Tôi đã từng cảnh báo những kẻ khủng bố này rằng nếu chúng không chấm dứt việc bức hại người Cơ đốc, chúng sẽ phải trả giá đắt”, ông Trump tuyên bố, đồng thời cho biết Bộ Quốc phòng Mỹ “đã thực hiện nhiều đòn đánh hoàn hảo, theo cách mà chỉ Mỹ mới có thể làm được”.
Bộ Tư lệnh châu Phi của Mỹ (AFRICOM) cho biết cuộc không kích được tiến hành nhằm vào IS tại bang Sokoto, Tây Bắc Nigeria theo đề nghị của chính phủ nước này.
Bộ Ngoại giao Nigeria xác nhận hợp tác với Mỹ trong các cuộc không kích nhằm vào “các mục tiêu khủng bố” và tái khẳng định cam kết của nước này trong việc bảo vệ quyền của mọi công dân, “không phân biệt đức tin hay sắc tộc”.
Daniel Bwala, cố vấn đặc biệt của Tổng thống Nigeria, nói rằng: “Mỹ và Nigeria đang cùng chung quan điểm trong cuộc chiến chống khủng bố”.
Trước đó, vào tháng 11, Tổng thống Trump đã kêu gọi Bộ trưởng Quốc phòng (Bộ trưởng Chiến tranh) Mỹ Pete Hegseth “chuẩn bị cho khả năng hành động” và cảnh báo Mỹ sẽ tiến vào Nigeria “với hỏa lực áp đảo” để bảo vệ cộng đồng Cơ đốc giáo tại quốc gia đông dân nhất châu Phi này.
Khoảng 49 quốc gia từ châu Âu, châu Á và Trung Đông đã tham dự hội nghị trực tuyến do Anh và Pháp đồng chủ trì, nhằm thúc đẩy kế hoạch đảm bảo tự do hàng hải tại tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược eo biển Hormuz. Mỹ và Iran - hai bên trực tiếp liên quan xung đột - không tham gia cuộc họp, theo AFP.
Anh và Pháp cho biết sẽ dẫn đầu một lực lượng đa quốc gia mang tính phòng thủ, chỉ được triển khai khi đạt được thỏa thuận ngừng bắn lâu dài hoặc xung đột kết thúc. Thủ tướng Anh Keir Starmer và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhấn mạnh mục tiêu duy trì dòng chảy thương mại thông suốt qua eo biển Hormuz.
Động thái trên diễn ra trong bối cảnh giới chức Iran ngày 17.4 tuyên bố eo biển Hormuz vẫn mở cửa cho tất cả các tàu thương mại trong thời gian còn lại của thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày giữa Israel và Lebanon, theo Reuters.
Cùng ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng cho rằng eo biển đã "sẵn sàng cho lưu thông hoàn toàn", nhưng khẳng định lệnh phong tỏa hải quân nhằm vào Iran vẫn được duy trì cho đến khi đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột.
Việc gián đoạn tuyến hàng hải eo biển Hormuz làm dấy lên lo ngại toàn cầu về nguồn cung năng lượng, lạm phát và chuỗi cung ứng lương thực.
Dù trước đó kêu gọi đồng minh hỗ trợ thực thi phong tỏa eo biển Hormuz, ông Trump sau hội nghị Paris lại tuyên bố không cần đến họ, và chê trách các đồng minh đã không đến khi Mỹ cần hỗ trợ. Anh, Pháp và nhiều nước cho rằng tham gia phong tỏa đồng nghĩa can dự trực tiếp vào xung đột, song sẵn sàng tham gia bảo vệ hàng hải khi tình hình ổn định hơn.
Tổng thống Macron cho biết các nước tham dự đã gửi thông điệp chung kêu gọi mở cửa vô điều kiện eo biển Hormuz và đảm bảo tự do hàng hải. Một phần lực lượng hải quân Pháp tại Địa Trung Hải và biển Đỏ có thể được điều động cho nhiệm vụ này.
Thủ tướng Starmer cho hay: "Chúng tôi sẽ tiếp tục thảo luận vấn đề này tại một hội nghị kế hoạch quân sự ở London vào tuần tới, nơi chúng tôi sẽ công bố chi tiết hơn về thành phần của sứ mệnh, và hơn chục quốc gia đã đề nghị đóng góp các nguồn lực".
Đức cũng bày tỏ sẵn sàng tham gia, trong khi các nhà ngoại giao châu Âu cho rằng bất kỳ cơ chế nào cũng cần phối hợp với Mỹ và Iran.
Giới quan sát nhận định kế hoạch có thể khó thành hiện thực nếu tình hình nhanh chóng ổn định, song các biện pháp như chia sẻ tình báo, hộ tống tàu hoặc rà phá bom mìn vẫn có thể được triển khai trong giai đoạn chuyển tiếp.
Trong một diễn biến khác, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdogan kêu gọi các bên kiềm chế và thúc đẩy đối thoại, theo South China Morning Post. Phát biểu tại Diễn đàn ngoại giao Antalya ngày 17.4, ông nhấn mạnh "con đường ngắn nhất dẫn đến hòa bình là đối thoại và ngoại giao", đồng thời cảnh báo nguy cơ các hành động khiêu khích có thể phá vỡ tiến trình đàm phán.
