Thí sinh tươi rói sau giờ tiếng Anh, nhiều em tự tin lấy điểm 10

Sự lặp lại này không phải ngẫu nhiên. Nó là sản phẩm của một mô hình quản lý đã định hình từ lâu, nơi pháp luật được ban hành đầy đủ trên giấy nhưng không được vận hành đến tận điểm phát sinh rủi ro. Vấn đề không nằm ở chỗ chúng ta thiếu phản ứng. Vấn đề nằm ở chỗ toàn bộ mô hình quản lý an toàn thực phẩm (ATTP) bữa ăn bán trú ở VN đang được thiết kế để phản ứng chứ không phải để phòng ngừa.

Nhìn từ góc độ pháp lý, khung quy định hiện hành thoạt nhìn có vẻ chặt chẽ. Luật ATTP 2010 dành riêng các điều 28, 29, 30 quy định điều kiện bảo đảm an toàn đối với cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống bao gồm bếp ăn tập thể, từ bố trí mặt bằng chống nhiễm chéo, dụng cụ chế biến đến nguyên liệu rõ nguồn gốc và lưu mẫu thức ăn. Điều 54 đặt ra nghĩa vụ truy xuất nguồn gốc khi cần. Bộ luật Hình sự năm 2015 tại điều 317 hình sự hóa hành vi cung cấp thực phẩm không bảo đảm quy chuẩn gây ngộ độc nghiêm trọng, với khung hình phạt cao nhất lên đến 20 năm tù.

Nghị định 15/2018/NĐ-CP cụ thể hóa điều kiện cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện. Chỉ thị 38/CT-TTg ngày 11.10.2024 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng ngừa ngộ độc thực phẩm. Mới đây, Bộ Y tế ban hành Công văn 2236/BYT-ATTP ngày 1.4.2026 yêu cầu siết chặt kiểm tra bếp ăn tập thể trường học.

Như vậy, nhìn thì thấy rõ khung pháp lý đầy đủ, vậy khoảng trống nằm ở đâu?

Khoảng trống thứ nhất nằm trong chính cấu trúc của hệ thống. Việc cấp phép cho doanh nghiệp cung cấp suất ăn được thực hiện một lần trong khi rủi ro vi sinh phát sinh hằng ngày. Một cơ sở có thể đạt chuẩn vào ngày được cấp giấy chứng nhận nhưng quy trình bảo quản, vận chuyển, phân chia khẩu phần lại có thể xuống cấp chỉ sau vài tháng mà không ai biết. Hậu kiểm theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP về nguyên tắc là công cụ để bù đắp cho khoảng trống này. Tuy nhiên, trên thực tế hậu kiểm thường mang tính định kỳ, có thông báo trước và tập trung vào hồ sơ giấy tờ hơn là quy trình thực tế. Kiểm tra một bếp ăn vào lúc nhân viên đã chuẩn bị sẵn tâm thế đón đoàn không cho phép phát hiện được những thói quen tệ hại diễn ra trong 364 ngày còn lại của năm.

Khoảng trống thứ hai mang tính thể chế. Quản lý ATTP trường học ở VN đang bị phân mảnh giữa nhiều đầu mối. Sở Y tế hoặc Sở ATTP chịu trách nhiệm về chuyên môn vệ sinh thực phẩm. Sở GD-ĐT quản lý hoạt động của nhà trường. Chính quyền địa phương cấp xã, phường có vai trò giám sát trên địa bàn. Hiệu trưởng nhà trường, theo khoản 7 điều 28 luật ATTP, là người đứng đầu đơn vị có bếp ăn tập thể nên phải chịu trách nhiệm chính. Và cuối cùng là doanh nghiệp cung cấp suất ăn, chủ thể trực tiếp sản xuất ra rủi ro.

5 chủ thể, mỗi chủ thể giữ một mảnh trách nhiệm và khi sự cố xảy ra mảng trách nhiệm nào cũng có thể được giải thích là trách nhiệm của người khác. Đây là mô hình mà các nhà phân tích thể chế gọi là trách nhiệm khuếch tán, nơi không ai phải gánh vác cụ thể vì ai cũng có thể chỉ tay sang bên cạnh.

Khoảng trống thứ ba là sự thiếu vắng minh bạch chủ động. Phụ huynh đóng tiền ăn cho con mỗi tháng nhưng không có quyền tiếp cận thông tin về đơn vị cung cấp suất ăn theo cách hệ thống. Họ không biết doanh nghiệp đó đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính bao nhiêu lần? Kết quả các đợt hậu kiểm gần nhất ra sao? Có vướng vào sự cố tại trường nào khác hay không?

Trong khi đó, ở nhiều nước trên thế giới có hệ thống ATTP hiệu quả, kết quả thanh tra vệ sinh được công khai bắt buộc, thậm chí dán ngay tại cửa cơ sở dưới dạng xếp hạng để người tiêu dùng nhìn thấy. Nguyên tắc rất đơn giản. Khi thông tin về chất lượng được công khai thì doanh nghiệp tự có động lực kinh tế để cải thiện vì khách hàng có thể chọn hoặc không chọn họ. Khi thông tin bị che giấu, không có cơ chế thị trường nào hoạt động và mọi gánh nặng giám sát đổ dồn lên cơ quan nhà nước vốn đã quá tải.

Khoảng trống thứ tư và có lẽ là gốc rễ, nằm ở cách chúng ta định giá bữa ăn của trẻ em. Khi mức thu tiền ăn bán trú bị giới hạn ở mức rất thấp, các đơn vị cung cấp suất ăn buộc phải cắt giảm chi phí ở mọi khâu để có lợi nhuận. Nguyên liệu rẻ hơn nghĩa là rủi ro chất lượng cao hơn. Vận chuyển bằng phương tiện không bảo đảm nghĩa là rủi ro vi sinh tăng theo thời gian và nhiệt độ. Nhân công không được đào tạo bài bản nghĩa là quy trình vệ sinh dễ bị bỏ qua. Đây không phải là biện minh cho doanh nghiệp vi phạm mà là chỉ ra một thực tế rằng nếu thiết kế kinh tế của bữa ăn học đường khiến việc làm đúng trở nên không có lãi thì việc làm sai chỉ còn là vấn đề thời gian.

Vậy nên thay đổi như thế nào? Chúng ta cần dịch chuyển mô hình từ hậu kiểm sang phòng ngừa dựa trên rủi ro theo nguyên tắc HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points - hệ thống quản lý ATTP dựa trên việc phân tích mối nguy và kiểm soát các điểm tới hạn) đã được nhiều quốc gia áp dụng cho dịch vụ ăn uống tập thể.

Cốt lõi của HACCP không phải là kiểm tra sản phẩm cuối cùng mà là kiểm soát các điểm nguy cơ trong quy trình từ tiếp nhận nguyên liệu đến phân phối khẩu phần. Khi rủi ro được kiểm soát ngay tại điểm phát sinh thì sự cố sẽ giảm trước khi cần đến đoàn công tác liên ngành. Đi kèm với đó là yêu cầu công khai bắt buộc kết quả thanh tra dưới dạng xếp hạng dễ hiểu để phụ huynh có công cụ giám sát thực chất. Đi xa hơn nữa là việc xác lập trách nhiệm cá nhân của hiệu trưởng và lãnh đạo giáo dục địa phương khi sự cố xảy ra. Không chỉ trách nhiệm hành chính mà cả trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu buông lỏng quản lý có hệ thống.

Bữa ăn của một đứa trẻ ở trường không phải chỉ là vấn đề vệ sinh thực phẩm. Đó là phép thử cho năng lực thể chế của một xã hội trong việc bảo vệ nhóm yếu thế nhất, những người không có quyền lựa chọn và không có tiếng nói. Khi phép thử này thất bại lặp đi lặp lại theo cùng một kịch bản, đã đến lúc thừa nhận vấn đề không nằm ở vài cá nhân vi phạm mà nằm ở chính mô hình quản lý đang được vận hành.

Tin Gốc: Thanh Niên

Hai thủ khoa môn văn của Đà Nẵng trong kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 là Bùi Phương Nhi, học sinh lớp 12 chuyên văn, Trường THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm và Nguyễn Hồ Hà Ánh Nga, học sinh lớp 12/5, Trường THPT Nguyễn Văn Cừ.

Chia sẻ về đề thi năm nay, câu nghị luận xã hội trong đề văn yêu cầu thí sinh bày tỏ suy nghĩ về việc 'Làm thế nào để có các Steve Jobs Việt Nam? nhiều người cho rằng sẽ thiếu công bằng nếu học sinh không biết đến nhân vật này.

Ánh Nga cho biết: "Tôi biết rất ít về nhân vật này nên không tập trung khai thác về ông mà đi sâu vào trả lời câu hỏi làm thế nào để có nhiều người trẻ tài giỏi, nắm bắt công nghệ, từ đó góp phần phát triển đất nước. Đó mới là ý đồ của người ra đề. Ngay cả khi không biết về Steve Jobs thì dữ liệu đề cũng nói rõ những người phát minh công nghệ, vẫn đủ để hiểu vấn đề cần bàn luận".

Với Phương Nhi, phần nghị luận xã hội nhắc đến Steve Jobs là "gã khổng lồ công nghệ", đòi hỏi thí sinh không chỉ có kỹ năng làm văn mà còn phải có vốn hiểu biết xã hội.

"Để giải quyết những câu nghị luận liên quan đến công nghệ trong thời đại số,các bạn cần có kiến thức xã hội rộng và hiểu biết về những gương mặt tiên phong trong lĩnh vực này", Nhi nói.

Ở phần nghị luận văn học, theo Phương Nhi, hình ảnh "những chiếc lá" trong bài thơ mang tính biểu tượng, chứa nhiều tầng ý nghĩa nên người làm bài cần có cảm nhận tinh tế, biết đào sâu thông điệp thay vì chỉ phân tích trên bề mặt.

Để có được 9,5 điểm, Ánh Nga đã theo đuổi môn văn nhiều năm, trải qua nhiều lần dự thi học sinh giỏi từ THCS đến THPT.

Nữ sinh cho rằng kết quả đến từ sự nỗ lực bền bỉ của bản thân, sự đồng hành của cô giáo và gia đình. Nga cũng nhận định khoảng cách từ 9,5 đến điểm 10 nằm ở sự sáng tạo và tư duy đột phá, là điều bản thân còn phải tiếp tục học hỏi.

Cô Nguyễn Thị Ngọc, giáo viên ngữ văn Trường THPT Nguyễn Văn Cừ, phụ trách bồi dưỡng và dạy môn văn Ánh Nga, cho rằng điểm số của Nga phản ánh đúng năng lực sau nhiều năm kiên trì bồi dưỡng.

"Nga có tình yêu với môn văn, tư duy tốt và chữ viết rất đẹp. Điều quan trọng nữa là em luôn bám sát chương trình ngữ văn lớp 12, luyện nhiều đề, rèn kỹ năng và phương pháp làm bài", cô Ngọc nói.

Đặc biệt, dù không phải trường chuyên, Trường THPT Nguyễn Văn Cừ nhiều năm liên tục có học sinh đạt thủ khoa môn ngữ văn.

Cô Nguyễn Thị Trúc Đào, giáo viên ngữ văn, chủ nhiệm lớp chuyên văn Trường THPT chuyên Nguyễn Bỉnh Khiêm, đánh giá Phương Nhi có niềm say mê với văn chương và có tố chất học văn.

"Nhi luôn trình bày bài rất rõ ràng, chữ viết đẹp, đây là những yếu tố góp phần tạo nên bài thi chất lượng. Cạnh đó, Phương Nhi học chuyên nên được trang bị nền tảng kiến thức, kỹ năng làm văn tốt, có thể linh hoạt xử lý các yêu cầu của đề", cô Đào nói.

Trước đó, năm 2017, học sinh của cô Đào cũng từng có bạn đạt điểm 10 môn ngữ văn trong kỳ thi THPT quốc gia.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Sáng 28.6, Trường ĐH Kinh tế - ĐH Huế tổ chức lễ tốt nghiệp và trao bằng đợt 2 năm 2026 cho 622 tân cử nhân, trong đó có 64 sinh viên đạt loại xuất sắc và 172 sinh viên đạt loại giỏi. Trần Thị Hồng Ánh là 1 trong 2 thủ khoa đầu ra toàn trường với điểm trung bình tích lũy (GPA) đạt 3,93/4.

Thay mặt các tân cử nhân phát biểu tại buổi lễ, Hồng Ánh bày tỏ niềm tự hào sau hành trình nỗ lực. Nữ thủ khoa gửi lời tri ân đến ban giám hiệu, các thầy cô giáo đã truyền đạt tri thức và dành lời cảm ơn sâu sắc đến cha mẹ.

Giây phút bước lên sân khấu thực hiện nghi thức vinh danh, Ánh không đi một mình. Phía sau cô là bóng dáng gầy gò của bố mẹ già từ Quảng Trị vào chứng kiến ngày con trưởng thành.

Đứng cạnh con gái giữa khán phòng trang nghiêm, ông Trần Văn Sỹ (70 tuổi, trú xã Cam Lộ, tỉnh Quảng Trị) xúc động chia sẻ, ở quê nhà, cuộc sống của cả gia đình phụ thuộc vào ruộng đồng.

Con đi học xa, ông bà không có gì ngoài những lời động viên qua điện thoại và niềm tin gửi gắm nơi con. Nhìn con gái rạng rỡ trong tấm áo cử nhân, ánh mắt ông long lanh niềm tự hào.

Ông kể, Ánh là con út, từ nhỏ đã chịu khó, ham học, từ cấp một cho đến đại học chưa bao giờ để bố mẹ phải bận lòng. Đối với người làm cha làm mẹ quanh năm chân lấm tay bùn, thành tích này là món quà vô giá, bù đắp cho bao nhọc nhằn sớm hôm.

Chia sẻ về phương pháp học tập để đạt kết quả cao, Hồng Ánh cho biết bản thân luôn giữ tính kỷ luật và quản lý thời gian chặt chẽ. Trên lớp, cô tập trung lắng nghe bài giảng của giảng viên, nhờ vậy khi về nhà chỉ cần ôn tập lại để nắm vững kiến thức. Ngoài giờ học, Ánh còn làm thêm các công việc trực tuyến để tự trải nghiệm và kiếm thêm thu nhập.

Đối với Hồng Ánh, động lực lớn nhất trong suốt những năm đèn sách chính là sự tần tảo, hy sinh và những lời động viên từ bố mẹ cùng gia đình.

Không chỉ đạt thành tích học tập ấn tượng, cô nàng còn liên tiếp nhận học bổng khuyến khích học tập ở tất cả các học kỳ. Nữ sinh viên này cũng tích cực tham gia nghiên cứu khoa học và là thành viên tích cực của đội công tác xã hội trường, tham gia các hoạt động bán hàng gây quỹ từ thiện, hỗ trợ trẻ em hoàn cảnh khó khăn và người già neo đơn. Theo Hồng Ánh, những hoạt động ngoại khóa này giúp cô trau dồi sự tự tin và tích lũy kỹ năng sống.

Về định hướng tương lai, tân thủ khoa cho biết có nguyện vọng tiếp tục học lên bậc cao học và hiện trong quá trình tìm kiếm, chinh phục học bổng sau đại học tại Hàn Quốc.

Tin Gốc: Thanh Niên