Theo bác sĩ Hồng Vĩnh Tường (Hung Yung-hsiang), chuyên khoa Thận học, để bảo vệ sức khỏe của cơ quan này, bên cạnh một chế độ ăn giảm muối thì giấc ngủ đầy đủ chính là chìa khóa cốt lõi.
Trong thực tế lâm sàng, không ít bệnh nhân có thói quen thức khuya kéo dài, dẫn đến tình trạng protein niệu (đạm niệu) trở nặng và tốc độ lọc cầu thận sụt giảm. Tuy nhiên, nếu thiết lập được thói quen đi ngủ trước 11 giờ đêm, kết quả tái khám, xét nghiệm máu và nước tiểu sau 3 tháng cho thấy: không chỉ tinh thần phấn chấn hơn, làn da sáng lên, đường huyết ổn định mà ngay cả tình trạng gan nhiễm mỡ cũng được cải thiện rõ rệt.
Bác sĩ Hồng Vĩnh Tường chia sẻ trên trang cá nhân rằng, rất nhiều bệnh nhân thận khi quay lại phòng khám được phát hiện có chỉ số protein niệu chuyển biến xấu, tốc độ lọc cầu thận giảm mạnh. Sau khi khai thác sâu hơn về thói quen sinh hoạt, ông nhận ra phần lớn họ đều có điểm chung là thức khuya trong thời gian dài. Vì vậy, vị chuyên gia khuyến cáo người bệnh phải xây dựng lối sống điều độ, tốt nhất là lên giường đi ngủ trước 11 giờ đêm.
Kết quả vô cùng khả quan: Những bệnh nhân nghiêm túc thực hiện thói quen ngủ sớm, dậy sớm, khi trở lại tái khám sau 3 tháng để xét nghiệm máu và nước tiểu, các chỉ số chức năng thận không chỉ được cải thiện mà cơ thể còn đón nhận 10 thay đổi tích cực về sức khỏe dưới đây:
Giảm cảm giác nặng nề, mệt mỏi của cơ thể
Ban đêm là khoảng thời gian vàng để các tế bào trong cơ thể tiến hành sửa chữa và phục hồi. Việc ngủ sớm giúp quá trình đào thải các chất cặn bã chuyển hóa diễn ra thuận lợi. Nhờ đó, cảm giác cơ thể nặng nề do tích tụ độc tố khi thức dậy vào sáng hôm sau sẽ giảm đi rõ rệt.
Huyết áp không còn trồi sụt thất thường
Thói quen thức khuya kinh niên khiến hệ thần kinh giao cảm luôn trong trạng thái hưng phấn quá mức. Nếu bạn duy trì giấc ngủ trước 11 giờ đêm, nhịp tim và mạch máu sẽ được thư giãn, tránh được tình trạng huyết áp tăng giảm thất thường.
Giảm phù nề cực nhanh
Thức khuya gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quá trình bài tiết hormone, dẫn đến tình trạng tích tụ nước trong cơ thể. Ngủ sớm sẽ hỗ trợ cơ thể điều hòa quá trình chuyển hóa nước, giúp bạn không còn bị sưng phù mặt hay tay chân khi thức dậy vào sáng hôm sau.
Tinh thần phấn chấn, minh mẫn hơn
Nếu trước đây bạn thường xuyên rơi vào trạng thái lờ đờ, hay quên vào ban ngày, thì việc duy trì thói quen ngủ sớm sẽ mang lại sự thay đổi lớn. Khi thức dậy vào sáng hôm sau, tư duy của bạn sẽ sắc bén hơn, năng lượng tràn đầy và tinh thần vô cùng sảng khoái.
Hơi thở thơm mát, sảng khoái hơn
Thức khuya bắt buộc gan và thận phải hoạt động quá tải, gây ra tình trạng “tích hỏa” (nóng trong người), dễ dẫn đến khô môi, khát nước và hôi miệng.
Hệ miễn dịch được “nâng cấp” mạnh mẽ
Nhiễm trùng hoặc cảm cúm là “kẻ thù” đáng sợ nhất của bệnh nhân thận. Giấc ngủ trước 11 giờ đêm giúp kích hoạt “đội quân” miễn dịch của cơ thể, chặn đứng các loại virus, vi khuẩn từ môi trường bên ngoài và nâng cao năng lực chiến đấu chống lại bệnh tật.
Làn da sáng khỏe rõ rệt
Sắc mặt trở nên hồng hào, làn da được cấp ẩm mịn màng, và ngay cả những quầng thâm mắt xấu xí cũng dần mờ đi.
Thiếu ngủ là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng kháng insulin. Ngủ sớm giúp hệ nội tiết quay trở lại quỹ đạo hoạt động bình thường, từ đó hỗ trợ kiểm soát đường huyết hiệu quả.
Cải thiện tình trạng protein niệu (đạm niệu)
Thức khuya đặt cơ thể vào trạng thái viêm mạn tính kéo dài, làm tăng gánh nặng lọc của các cầu thận. Ngược lại, nếu ngủ trước 11 giờ đêm và ngủ đủ giấc, phản ứng viêm trong cơ thể sẽ giảm xuống, chỉ số protein niệu – vốn biểu hiện qua tình trạng nước tiểu có bọt lâu tan – cũng được cải thiện rõ rệt.
Đảo ngược tình trạng gan nhiễm mỡ
Thức khuya chính là “kẻ tiếp tay” thầm lặng cho việc tích tụ mỡ trong gan. Ban đêm là thời điểm cốt lõi để gan chuyển hóa chất béo và tự phục hồi. Việc ngủ sớm giúp gan vận hành bình thường, từ đó giảm thiểu tối đa sự tích tụ mỡ nội tạng.
Dù chưa bước vào cao điểm mùa dịch, tại Khoa nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố (TP.HCM), các bác sĩ đã ghi nhận các ca bệnh viêm não Nhật Bản nhập viện trong tình trạng nặng. Đây là lời nhắc nhở với phụ huynh chỉ chú ý tiêm chủng cho con trong giai đoạn 1 - 2 tuổi mà bỏ quên các mũi tiêm nhắc quan trọng sau đó.
Nhiều phụ huynh tin rằng chỉ cần tiêm cho con các mũi vắc xin viêm não Nhật Bản lúc nhỏ là đã đủ bảo vệ. Tuy nhiên, theo bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Trần Nam, Phó giám đốc Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, nhiều trẻ trên 5 tuổi mắc bệnh do đã bỏ sót các mũi tiêm nhắc.
Bác sĩ Nam phân tích: "Khi trẻ dưới 3 tuổi, phụ huynh thường theo sát lịch tiêm chủng. Nhưng từ 5 tuổi trở đi, gia đình thường ít chú ý hơn vì con đã lớn. Trong khi đó, miễn dịch từ các mũi vắc xin trước đó sẽ giảm dần theo thời gian. Nếu không được tiêm nhắc, khả năng bảo vệ sẽ không còn hiệu quả".
Nguy hiểm hơn, trẻ lớn thường đi lại, vui chơi nhiều hơn ở các khu vực có muỗi Culex sinh sống như nơi có nước đọng, đồng ruộng hoặc khu vực chăn nuôi. Tại miền Nam, bệnh có thể xuất hiện quanh năm, không chỉ riêng mùa mưa hay theo mùa trái cây như miền Bắc.
Chia sẻ về thực tế điều trị, bác sĩ chuyên khoa 2 Kiều Quốc Thanh, Quyền điều hành Khoa nhiễm, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, cho biết đơn vị này vừa tiếp nhận các ca bệnh viêm não Nhật Bản nặng. Trong đó, có em bé đã tiêm vắc xin nhưng không tiêm nhắc, khi mắc bệnh đã rơi vào hôn mê sâu. "Dù được rút ống thở nhưng em không còn khả năng nhận biết cha mẹ, khuôn mặt ít biểu cảm và co giật, đau đớn liên tục. Một trường hợp khác là bé 5 tuổi chưa tiêm ngừa, chỉ sau 4 ngày sốt, ho, nôn ói đã co giật và hôn mê, phải hỗ trợ máy thở và dùng thuốc để bảo vệ phần não còn lại", bác sĩ Thanh cho biết.
Theo Tổ chức Y tế thế giới, cứ 10 trẻ mắc viêm não Nhật Bản thì có khoảng 3 trẻ tử vong. Trong số 7 trẻ còn lại, có đến một nửa phải chịu di chứng nặng nề như liệt, chậm phát triển tâm thần vận động, sống thực vật..., bác sĩ Thanh cho biết thêm.
Viêm não Nhật Bản là bệnh tấn công trực tiếp vào hệ thần kinh trung ương, diễn tiến nhanh với "tam chứng": sốt, giật và mê. Bác sĩ Kiều Quốc Thanh nhấn mạnh, hiện vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho vi rút này, mọi can thiệp y tế chỉ nhằm giảm phù nề và hạn chế di chứng. Do đó, tiêm chủng là biện pháp hiệu quả nhất (đạt 90 - 100%).
Bác sĩ chuyên khoa 2 Hồ Tôn Thiên Nga, Phó trưởng Khoa sức khỏe trẻ em, Bệnh viện Nhi đồng Thành phố, khuyến cáo phụ huynh cần rà soát ngay sổ tiêm chủng của con, đặc biệt là nhóm trẻ trên 5 tuổi.
"Phụ huynh không nên quá phụ thuộc vào việc nhắc lịch từ các cơ sở tiêm chủng mà cần chủ động kiểm tra định kỳ. Nếu không nhớ rõ con đã tiêm đủ hay chưa, hãy đưa trẻ đến các trung tâm tiêm chủng để được kiểm tra trên Cổng thông tin tiêm chủng quốc gia và tư vấn lịch tiêm bù phù hợp", bác sĩ Nga lưu ý.
Để bảo vệ trẻ, phụ huynh có thể lựa chọn một trong hai nhóm vắc xin đang lưu hành. Với nhóm vắc xin bất hoạt trong chương trình tiêm chủng mở rộng, trẻ cần hoàn thành 3 mũi cơ bản và tiêm nhắc lại mỗi 3 năm một lần cho đến 15 tuổi để duy trì miễn dịch. Trong khi đó, nhóm vắc xin sống giảm độc lực tái tổ hợp có thể giúp trẻ phòng bệnh sớm từ 9 tháng tuổi với liệu trình 2 mũi, trong đó mũi thứ hai cách mũi đầu tiên 1 năm để củng cố miễn dịch.
Không chỉ trẻ em, các bác sĩ cũng lưu ý người lớn nếu chưa có miễn dịch hoặc sống trong vùng có nguy cơ cao cũng nên tiêm phòng. Bởi muỗi truyền bệnh không phân biệt độ tuổi và người lớn nhiễm bệnh cũng có thể để lại di chứng nặng nề.
Đừng đợi đến khi dịch bùng phát hay thấy ca bệnh xung quanh mới đi tiêm. Phụ huynh nên chủ động kiểm tra lại lịch tiêm của con và hoàn thành các mũi nhắc theo khuyến cáo.
TS Lê Thị Hương Giang, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện 19-8 (Bộ Công an), cảnh báo thói quen đậy kỹ chén nước chấm cũ để qua đêm không những làm mất hương vị đặc trưng mà còn biến thực phẩm này thành "ổ" vi khuẩn.
Theo bà Giang, ngay sau các bữa ăn gia đình, bát nước mắm vốn đã tiếp xúc với đũa, thìa và vụn thức ăn của nhiều người sẽ không còn giữ được tính nguyên chất. Ở nhiệt độ phòng, các thành phần tạp chất này biến bát nước chấm thành môi trường lý tưởng để vi sinh vật sinh sôi nhanh chóng.
Đặc biệt, những loại nước mắm đã pha thêm chanh, đường, tỏi, ớt thường lên men rất nhanh, khiến chất lượng biến đổi tiêu cực kể cả khi người dân bảo quản trong tủ lạnh.
Bên cạnh nguy cơ nhiễm khuẩn, chuyên gia cũng cảnh báo việc rót quá nhiều nước mắm dẫn đến tình trạng tiêu thụ muối quá mức.
Một chén nước mắm nguyên chất dung tích 30-50 ml chứa khoảng 1.500-3.000 mg Natri, trong khi Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị mỗi người trưởng thành chỉ nên tiêu thụ dưới 2.000 mg Natri mỗi ngày.
Như vậy, chỉ riêng lượng nước mắm dư thừa trong một bữa ăn có thể đã vượt ngưỡng cho phép của cả ngày. Thực tế, người Việt hiện tiêu thụ lượng muối trung bình 9,4 g mỗi ngày, cao gấp đôi so với khuyến nghị từ các tổ chức y tế.
Để bảo vệ sức khỏe, người nội trợ nên áp dụng quy tắc "rót một nửa" lượng nước chấm so với thói quen thông thường và chỉ rót thêm khi cần thiết nhằm tránh lãng phí.
Người tiêu dùng nên tập thói quen chấm lướt thay vì ngâm thực phẩm quá lâu trong chén mắm, đồng thời ưu tiên các sản phẩm dán nhãn giảm muối.
Việc pha loãng nước mắm với nước lọc hoặc các gia vị tươi như chanh, tỏi cũng giúp giảm nồng độ Natri nạp vào cơ thể, hạn chế áp lực lên hệ tim mạch và thận.
Để đảm bảo sức khỏe và tránh nguy cơ nhiễm khuẩn, các gia đình nên áp dụng quy tắc "rót một nửa", tức là chủ động rót lượng nước chấm bằng một nửa so với mọi khi. Nếu thiếu, bạn hoàn toàn có thể rót thêm, tránh việc để thừa lãng phí.
Tập thói quen chấm nhẹ, chấm lướt qua bề mặt thức ăn thay vì ngâm ngập thực phẩm vào chén nước chấm. Học cách pha loãng nước mắm với nước lọc, chanh, tỏi, ớt để giảm nồng độ muối, hoặc ưu tiên chọn mua các sản phẩm nước mắm có gắn nhãn giảm muối.
Mục tiêu này được Bộ Y tế đặt ra tại Kế hoạch thực hiện Chương trình Bảo đảm mức sinh thay thế vừa được ban hành. Đây là chỉ tiêu định lượng then chốt trong bối cảnh mức sinh tại Việt Nam hiện giảm xuống dưới ngưỡng thay thế.
Với mức sinh ước tính 1,93 con/phụ nữ trong năm 2025, mức tăng 2% đồng nghĩa cứ 100 phụ nữ sẽ sinh thêm khoảng 4 em bé mỗi năm. Mục tiêu của lộ trình này là từng bước đưa tỷ lệ sinh nhích dần lên và chạm lại mốc thay thế lý tưởng 2,1 con/phụ nữ nhằm duy trì quy mô dân số ổn định.
Số liệu cho thấy tỷ suất sinh giảm từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 năm 2024 và nhích nhẹ lên 1,93 năm 2025, với xu hướng giảm rõ rệt tại đô thị và các khu vực phát triển. Số liệu về mức sinh năm 2025 của Cục Thống kê cũng cho thấy 11/34 tỉnh có mức sinh dưới 2,0 con/phụ nữ. Mức sinh lý tưởng để duy trì dân số là 2,1.
Mới đây, cơ quan này đề xuất ngân sách chi 1.800 tỷ đồng mỗi năm để hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, người dân tộc thiểu số rất ít người và cư dân tại những khu vực có mức sinh thấp. Thực tế, nhiều địa phương đã chủ động áp dụng chính sách thưởng tiền. Điển hình, TP HCM chi 3-5 triệu đồng thưởng cho gần 9.000 bà mẹ sinh đủ hai con trước tuổi 35 nhằm đối phó tình trạng tỷ lệ sinh thấp kỷ lục tại siêu đô thị 14 triệu dân.
Ngành y tế cũng định hướng rà soát và bãi bỏ các quy định hạn chế sinh con thứ ba trước đây. Thay vào đó, nhà nước khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con, đồng thời yêu cầu cán bộ, đảng viên gương mẫu thực hiện. Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ các tỉnh thành triển khai chính sách hỗ trợ sinh con và 95% cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ nắm rõ thông tin về lợi ích của việc duy trì mức sinh.
Thời gian tới, các địa phương sẽ thí điểm và nhân rộng nhiều biện pháp hỗ trợ kinh tế như san sẻ chi phí nuôi dạy con, phát triển dịch vụ trông giữ trẻ, lập ngân hàng sữa mẹ và mở rộng mô hình bác sĩ gia đình. Bộ Y tế cũng khuyến khích thanh niên kết hôn trước 30 tuổi, đồng thời mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công lập cho trẻ nhỏ nhằm giảm gánh nặng tài chính cho các gia đình.
Bộ Y tế đánh giá Việt Nam cần hành động đồng bộ và kịp thời để tránh rơi vào bẫy mức sinh thấp như Hàn Quốc, Nhật Bản hay Singapore. Tại những quốc gia này, tỷ lệ sinh không thể phục hồi đáng kể dù chính phủ đổ tiền đầu tư các dịch vụ hỗ trợ tài chính và chăm sóc trẻ em.
