Phát biểu tại một cuộc họp nội các hôm nay, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cho biết Phó tổng thống Mỹ JD Vance đã thông báo ngắn gọn cho ông về cuộc đàm phán với Iran trên đường trở về từ Pakistan. Phái đoàn hai bên đã đàm phán suốt 21 giờ nhưng không đạt được thỏa thuận.
Ông Netanyahu nói thỏa thuận ngừng bắn hai tuần giữa Mỹ với Iran “có thể thay đổi chỉ trong nháy mắt”, thêm rằng phía Mỹ “không thể chấp nhận hành động vi phạm trắng trợn của Iran đối với những điều kiện dẫn tới đàm phán”.
“Theo thỏa thuận ngừng bắn, Mỹ sẽ ngừng không kích, còn phía Iran sẽ lập tức mở lại eo biển Hormuz, nhưng họ đã không làm vậy. Người Mỹ không thể chấp nhận điều này”, ông cho hay.
Ngoài ra, theo Thủ tướng Israel, Phó tổng thống Vance còn nói rằng vấn đề trọng tâm theo quan điểm của Mỹ là “loại bỏ toàn bộ uranium đã làm giàu của Iran và đảm bảo sẽ không có hoạt động làm giàu hạt nhân nào trong những năm tới, có thể là trong nhiều thập kỷ tới”.
Thủ tướng Netanyahu tuyên bố Israel ủng hộ quyết định của Tổng thống Donald Trump về việc phong tỏa eo biển Hormuz, thêm rằng hai bên “đang phối hợp liên tục”.
“Những tuyên bố về việc có rạn nứt giữa hai nước là hoàn toàn sai sự thật”, ông nói. “Sự thật hoàn toàn ngược lại. Bất cứ ai có mặt trong những cuộc trò chuyện này, cũng như trong các cuộc thảo luận hàng ngày của chúng tôi với Tổng thống Trump và đội ngũ của ông ấy, đều có thể chứng thực điều đó”.
Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) hôm nay gửi thông báo tới các chủ tàu, cho biết quân đội nước này sẽ chặn tàu của tất cả quốc gia ra vào khu vực bờ biển của Iran, trong đó có mọi cảng của Iran ở vịnh Ba Tư và vịnh Oman, nhưng “không cản trở tự do hàng hải” đối với những tàu đến và đi từ các cảng ngoài Iran.
Biện pháp này nhằm hiện thực hóa tuyên bố từ Tổng thống Trump hôm 12/4 về việc phong tỏa eo biển Hormuz sau khi Mỹ và Iran kết thúc đàm phán mà không đạt được thỏa thuận.
Trong thông điệp được công bố sau tuyên bố của ông Trump, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết lực lượng nước này vẫn kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz, cảnh báo “đối phương sẽ mắc kẹt trong vòng xoáy chết chóc nếu có tính toán sai lầm nào”.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ – Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Các thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Mở lại tuyến đường này là một trong những chủ đề quan trọng trong thỏa thuận ngừng bắn gần đây giữa Mỹ và Iran, dù số tàu thuyền qua lại vẫn còn hạn chế.
Bộ Tư pháp Mỹ ngày 2/6 thông báo dừng triển khai Quỹ Chống Vũ khí hóa 1776 trị giá gần 1,8 tỷ USD, sau khi thẩm phán Leonie Brinkema của Tòa án Liên bang Khu vực Đông Virginia ra lệnh tạm thời chặn bộ này thành lập chương trình triển khai hồi cuối tuần trước cho đến ít nhất là ngày 12/6, khi phiên điều trần mới được tổ chức.
Dù tuyên bố sẽ chấp hành phán quyết của tòa án, Bộ Tư pháp Mỹ vẫn bày tỏ sự phản đối gay gắt. Cơ quan này khẳng định Quỹ Chống Vũ khí hóa được thành lập hoàn toàn vì mục đích phi đảng phái - mở cửa cho cả người thuộc phe Dân chủ, Cộng hòa lẫn độc lập - nhằm bù đắp cho những cá nhân từng bị bức hại và đối xử bất công.
Ông Trump và các đồng minh Cộng hòa từ lâu cho rằng chính quyền Joe Biden đã dùng hệ thống tư pháp để nhắm vào họ một cách bất công. Theo khuôn khổ Quỹ Chống Vũ khí hóa 1776, ngân sách liên bang sẽ được dùng để bồi thường cho những cá nhân cho rằng họ từng bị chính quyền Biden nhắm mục tiêu, truy bức hoặc đối xử bất công vì động cơ chính trị.
Chương trình bị phe Dân chủ và nhiều tổ chức giám sát gọi là "quỹ đen", với các tiêu chí xét duyệt bị cho là thiếu minh bạch, có thể tạo lợi ích cho các đồng minh ông Trump.
Tranh cãi gia tăng sau khi những người ủng hộ ông Trump, trong đó có một số người từng bị truy tố vì liên quan vụ bạo loạn Đồi Capitol tháng 1/2021, bày tỏ ý định nộp yêu cầu nhận tiền. Ngay trong ngày đầu trở lại Nhà Trắng, ông Trump đã ân xá hoặc giảm án cho khoảng 1.500 bị cáo bị kết tội trong vụ bạo loạn, khẳng định họ bị đối xử bất công.
Theo giới quan sát, việc không kháng cáo phán quyết của thẩm phán Brinkema cho thấy chính quyền đang đối mặt sức ép lớn từ các nghị sĩ của cả hai đảng, những người có nhiều quan ngại nghiêm trọng về chương trình. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson đã gặp ông Trump tại Nhà Trắng ngày 1/6 để thảo luận về quỹ này, CBS News dẫn nguồn thạo tin cho biết.
Sức ép lên đến đỉnh điểm trong cuộc họp kín của nhóm nghị sĩ Cộng hòa tại Thượng viện tháng trước, khi nhiều thượng nghị sĩ chất vấn quyền Bộ trưởng Tư pháp Todd Blanche về quỹ này. Cuộc họp được mô tả là căng thẳng, với nhiều ý kiến bất bình về chương trình và thời điểm triển khai, khiến lãnh đạo Cộng hòa phải hủy kế hoạch bỏ phiếu về ngân sách cho các cơ quan thực thi nhập cư thuộc Bộ An ninh Nội địa.
Phe Dân chủ cũng đe dọa ép Thượng viện phải biểu quyết công khai về quỹ này, đẩy đảng Cộng hòa vào thế khó khi một số thượng nghị sĩ của họ có thể cùng phe Dân chủ phản đối chương trình. "Sẽ không ai có thể né tránh vấn đề này", Thượng nghị sĩ Dân chủ Adam Schiff của bang California, nói trong họp báo 1/6.
Lãnh đạo phe đa số Thượng viện John Thune cho biết ông đã trao đổi với ông Trump vào cuối tuần. "Tôi cho rằng cách xử lý tốt nhất là chính quyền khai tử quỹ này", ông Thune nói.
Cuối tuần qua, một tàu khu trục mang tên lửa dẫn đường của Hải quân Mỹ đã nã 9 phát "đạn trơ" (loại đạn không chứa thuốc nổ) vào buồng máy của một tàu chở hàng treo cờ Iran, khi con tàu này cố lách vòng vây phong tỏa của Mỹ tại khu vực biển Ả Rập, Business Insider đưa tin.
Trong họp báo ngày 24.4, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ Dan Caine đã tiết lộ về lần hiếm hoi Hải quân Mỹ dùng vũ lực với một tàu không có khả năng chiến đấu khi thực hiện phong tỏa ở vùng Vịnh.
Tướng Không quân Caine tiết lộ tàu M/V Touska, một tàu chở hàng treo cờ Iran, đang di chuyển ở khu vực phía bắc biển Ả Rập vào ngày 19.4 để hướng đến cảng thành phố Bandar Abbas của Iran thì bị tàu khu trục USS Spruance của Mỹ chặn lại.
Thủy thủ đoàn trên tàu chiến đã phát ra nhiều cảnh báo đối với con tàu mang cờ Iran, thông báo rằng họ đang vi phạm lệnh phong tỏa và yêu cầu con tàu phải quay đầu. Ông Caine nói tàu Touska đã nhiều lần phớt lờ cảnh báo của Hải quân trong 6 tiếng, để rồi tàu Spruance phải bắn 5 phát đạn cảnh cáo. Vị tướng Mỹ nói rằng hành động nổ súng của quân đội “nằm trong những biện pháp leo thang được tính toán kỹ lưỡng và lên kế hoạch từ trước”.
Tuy nhiên, con tàu vẫn kiên quyết không tuân theo chỉ thị của quân đội Mỹ. Vào khoảng 9 giờ ngày 19.4 theo giờ địa phương, sau khi yêu cầu thủy thủ trên tàu Touska rời khỏi buồng máy, tàu khu trục Mỹ “đã bắn 9 phát đạn trơ” từ hải pháo MK 45 cỡ nòng 127 mm vào buồng máy, phá hỏng động cơ của con tàu.
Theo Business Insider, phương án sử dụng đạn trơ vừa giúp Mỹ vô hiệu hóa con tàu, vừa đảm bảo không gây thiệt hại đáng kể và giữ an toàn cho thủy thủ. Vài giờ sau khi bắn hỏng buồng máy, trực thăng chở Thủy quân lục chiến Mỹ tiếp cận tàu Touska, tịch thu con tàu và tạm giữ thủy thủ đoàn.
Truyền thông Iran dẫn tuyên bố từ Bộ Ngoại giao Iran hôm 21.4 lên án vụ tấn công Touska, coi đây là hành vi Mỹ vi phạm luật pháp quốc tế.
