Tại Hội nghị thượng đỉnh EU ở Cyprus (CH Síp) ngày 23-4, Hungary và Slovakia đã dỡ bỏ quyền phủ quyết đối với khoản vay 90 tỉ euro cho Ukraine giai đoạn 2026 – 2027 sau nhiều tháng trì hoãn chủ yếu do sự phản đối của Thủ tướng Hungary Viktor Orbán.
Cùng ngày, EU phê duyệt gói trừng phạt thứ 20 nhằm vào Nga, siết chặt thêm vòng vây năng lượng chống Matxcơva. Hai quyết định này báo hiệu châu Âu tiếp tục chọn con đường đối đầu, và hòa bình cho Ukraine ngày càng lùi xa.
Theo cổng thông tin Ukraine Strananews, hệ quả trực tiếp của gói viện trợ 90 tỉ euro là Kiev sẽ giảm đáng kể động lực nhượng bộ các yêu cầu từ Mỹ và Nga – bao gồm việc rút quân khỏi Donbass và các biện pháp chấm dứt chiến tranh khác.
Trong bối cảnh đó, các phương tiện truyền thông phương Tây liên tục đưa ra đồn đoán về nguy cơ Nga tấn công châu Âu. Bộ Quốc phòng Nga và Phó chủ tịch Hội đồng An ninh Dmitry Medvedev đã đe dọa tấn công các cơ sở sản xuất drone cung cấp cho Ukraine tại các nước châu Âu.
Thư ký Hội đồng An ninh Sergei Shoigu cáo buộc các nước Baltic mở không phận cho các cuộc tấn công bằng drone của Ukraine nhằm vào Nga và tuyên bố “quyền tự vệ của Nga”.
Ngày 24-4, Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk cảnh báo trên tờ Financial Times rằng “Nga có thể tấn công một trong những thành viên của NATO trong vòng vài tháng tới”, đồng thời chỉ trích một số thành viên “giả vờ như không có chuyện gì xảy ra” khi khoảng 20 drone của Nga vi phạm không phận Ba Lan năm ngoái.
Tuy nhiên, Strananews phân tích rằng kịch bản đó khó xảy ra: Nếu Nga tấn công châu Âu, họ sẽ phải đối mặt với EU và Anh – khối dân số hơn nửa tỉ người, cùng các tên lửa Taurus và nhiều loại vũ khí khác. Nga sẽ không thể duy trì chiến tranh trên hai mặt trận. Điều kiện duy nhất để Nga tấn công châu Âu là sẵn sàng dùng vũ khí hạt nhân – thứ vũ khí duy nhất Nga có ưu thế tuyệt đối.
Song Điện Kremlin nhiều khả năng sẽ không làm vậy, do ô dù hạt nhân của Mỹ với kho vũ khí tương đương. Vấn đề là rạn nứt ngày càng sâu giữa Washington và các đồng minh NATO châu Âu đang dấy lên nghi ngờ liệu Mỹ có thực sự can thiệp nếu xung đột nổ ra? Nếu không, cán cân hạt nhân sẽ không còn nghiêng về phía châu Âu.
Gói trừng phạt thứ 20 tập trung phong tỏa xuất khẩu năng lượng Nga với nhiều biện pháp mạnh: cấm cung cấp dịch vụ hàng hải cho dầu mỏ Nga; cấm hỗ trợ kỹ thuật, tài chính và môi giới cho tàu phá băng và tàu chở khí hóa lỏng (LNG) từ ngày 25-4-2026, mở rộng sang tàu nước ngoài hoạt động tại Nga từ 1-1-2027; cấm giao dịch với cảng dầu Karimun của Indonesia và hai cảng Nga là Murmansk và Tuapse; bổ sung 46 tàu vào danh sách “hạm đội ngầm”, nâng tổng số lên hơn 600 tàu; đồng thời đóng băng tài sản 120 cá nhân và thực thể liên quan.
Cao ủy viên Ngoại giao EU Kaja Kallas tuyên bố: “Nền kinh tế chiến tranh của Nga đang chịu áp lực ngày càng tăng, trong khi Ukraine nhận được sự hỗ trợ đáng kể. Chúng ta phải duy trì áp lực cho đến khi ông Putin hiểu rằng cuộc chiến này không dẫn đến đâu cả”.
Ủy ban châu Âu dẫn số liệu cho thấy doanh thu xuất khẩu dầu khí của Nga đã giảm 24% trong năm 2025, xuống mức thấp nhất kể từ 2020, trong khi thâm hụt ngân sách tăng, lãi suất giữ ở mức 16% và lạm phát vẫn cao.
Tuy nhiên, các nhà phân tích của Alfa Bank nhận định các biện pháp mới sẽ làm phức tạp hậu cần vận chuyển LNG – đặc biệt với dự án Yamal LNG – nhưng không ngăn được xuất khẩu. Nga sẽ chuyển hướng sang châu Á, chấp nhận chi phí vận chuyển cao hơn. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova tuyên bố Brussels đã “tự giáng đòn vào chính mình”.
Thứ trưởng Ngoại giao Nga A. Grushko cũng cho rằng EU đang tự làm trầm trọng thêm khủng hoảng năng lượng của mình, trong khi ngày càng phụ thuộc vào nguồn cung từ Mỹ.
Thực tế đang diễn ra đúng như vậy. Kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu cuộc chiến chống Iran vào ngày 28-2, hóa đơn nhập khẩu nhiên liệu của EU đã tăng thêm 14 tỉ euro, theo Cao ủy viên Năng lượng EU Dan Jørgensen.
Tại Cyprus ngày 23-4, các lãnh đạo EU chỉ có thể đề xuất thắt lưng buộc bụng và hỗ trợ nhóm dễ bị tổn thương – nhưng tất cả đều phải trả từ ngân sách quốc gia vốn gần cạn kiệt. Tờ Politico bình luận chua chát: “Người châu Âu muốn Brussels làm điều gì đó, nhưng Brussels chỉ muốn chuyển gánh nặng lên vai các thủ đô châu Âu”.
Cuộc diễn tập Imminent Field 26 diễn ra ngày 18-22/5 trên Cao tốc số 2, đoạn chạy qua khu vực phía tây bắc thị trấn Forssa ở miền nam Phần Lan, với sự tham gia của tiêm kích tàng hình F-35B Italy, cùng chiến đấu cơ F/A-18D MLU2, máy bay huấn luyện Hawk và vận tải cơ Learjet 35A/S thuộc biên chế không quân Phần Lan.
Diễn tập thường niên Imminent Field, trước đây mang tên Baana, là hoạt động huấn luyện của không quân Phần Lan nhằm duy trì khả năng sẵn sàng chiến đấu bằng cách phân tán máy bay đến các địa điểm ngoài căn cứ cố định. Đây là một phần trong quá trình huấn luyện của toàn bộ phi công Phần Lan.
Đây là lần đầu phiên bản F-35B tham gia sự kiện, sau những lần tham gia của tiêm kích F-35A Na Uy và Mỹ trong giai đoạn 2023-2024. Ban tổ chức lựa chọn tiêm kích F-35B Italy do biến thể này có khả năng cánh trên đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng (STOVL), đồng thời số máy bay này đang đồn trú tại căn cứ Pirkkala của không quân Phần Lan.
Cất hạ cánh trên đường cao tốc là kỹ năng rất có lợi trong xung đột, khi các sân bay quân sự dễ trở thành mục tiêu bị đối phương phá hủy đầu tiên. Lực lượng phòng thủ có thể phân tán máy bay tới những địa điểm bí mật rồi cất cánh từ đường cao tốc để phản công, gây bất ngờ cho đối phương.
Trong thời Chiến tranh Lạnh, các nước thành viên NATO và khối Hiệp ước Warsaw thường xuyên thực hành nội dung này.
F-35B là phiên bản được phát triển cho thủy quân lục chiến Mỹ, nổi bật nhờ khả năng STOVL, cho phép nó hoạt động trên các tàu đổ bộ có sàn đáp nhỏ hơn tàu sân bay thông thường. Tuy nhiên, hệ thống STOVL cồng kềnh khiến F-35B có tầm hoạt động và khả năng cơ động thua kém biến thể F-35A không quân và F-35C hải quân.
Vụ cháy bùng phát hôm nay tại khu vực đặt máy phát điện của nhà máy điện hạt nhân Barakah ở vùng Al Dhafra thuộc Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE), sau khi khu vực này trúng đòn tập kích bằng máy bay không người lái. Địa điểm xảy ra hỏa hoạn nằm gần vành đai an ninh vòng trong của nhà máy.
Cơ quan Quản lý Hạt nhân Liên bang (FANR) của UAE khẳng định sự việc không ảnh hưởng đến mức độ an toàn của nhà máy điện, cũng không tác động đến những hệ thống thiết yếu, toàn bộ tổ máy đều hoạt động bình thường. Không có thương vong trong vụ tập kích, nhưng chưa rõ ngọn lửa đã được khống chế hay chưa.
UAE chưa cáo buộc bên nào đứng sau vụ tấn công, cũng chưa có cá nhân hay tổ chức nào nhận trách nhiệm về sự việc.
Nhà máy điện hạt nhân Barakah có trị giá 20 tỷ USD, là dự án hợp tác giữa UAE và Hàn Quốc, bắt đầu hoạt động từ năm 2020. Đây là nhà máy điện hạt nhân đầu tiên và duy nhất trên bán đảo Arab, cung cấp khoảng 1/4 nhu cầu điện cho UAE.
Cuộc tập kích ngày 17/5 đánh dấu lần đầu nhà máy Barakah bị nhắm mục tiêu từ khi xung đột Trung Đông bùng phát cuối tháng 2. Sự việc xảy ra giữa lúc căng thẳng giữa UAE và Iran đang ở mức cao.
Iran đã tập trung phần lớn hỏa lực đáp trả nhằm vào UAE với hơn 2.800 tên lửa và UAV, nhiều hơn mọi quốc gia liên quan, kể cả Israel. Các cuộc tập kích gây thiệt hại nặng nề cho giao thông hàng không, du lịch và thị trường bất động sản của UAE, dẫn đến nhiều đợt sa thải và cho nghỉ việc có thời hạn.
Giới chức vùng Vịnh cho biết hành động của Iran đã thúc đẩy UAE thay đổi cơ bản chiến lược, chuyển sang coi Iran là "thế lực bất hảo, tìm cách phá hoại mô hình kinh tế - xã hội của UAE, vốn dựa trên nhân tài nước ngoài và danh tiếng về sự an toàn, ổn định".
Iran vẫn gần như đóng cửa hoàn toàn eo biển Hormuz, tuyến đường biển trọng yếu tại khu vực. Mỹ đang phong tỏa các cảng biển Iran để đáp trả, trong khi đàm phán hòa bình giữa hai bên không đạt được tiến triển mới.
Một số cuộc giao tranh và tập kích đã nổ ra xung quanh eo biển Hormuz trong vài tuần qua, làm dấy lên lo ngại xung đột quy mô lớn có thể bùng phát trở lại nếu lệnh ngừng bắn hiện tại giữa Iran và Mỹ sụp đổ.
Theo South China Morning Post ngày 12.5, nhà máy hiện sản xuất linh kiện cho các dòng tiêm kích tiên tiến nhất của Trung Quốc, trong đó có J-20 Mãnh Long - mẫu tiêm kích tàng hình thế hệ thứ 5 được xem là đối trọng của Trung Quốc với F-22 Raptor của Mỹ.
"Nhà máy bóng tối" là mô hình sản xuất cần rất ít hoặc gần như không cần sự can thiệp trực tiếp của con người, qua đó giảm nhu cầu chiếu sáng, tiết kiệm năng lượng và hạ chi phí vận hành. Tại cơ sở này, các bộ phận khung của máy bay có thể được sản xuất trong điều kiện gần như tối hoàn toàn.
J-20 do Công ty máy bay Thành Đô thuộc Tập đoàn công nghiệp hàng không Trung Quốc phát triển. Mẫu máy bay này được tuyên bố sẵn sàng chiến đấu vào năm 2018 và bắt đầu được sản xuất hàng loạt hai năm sau đó.
Ông Song Ge, Giám đốc trung tâm sản xuất kỹ thuật số của nhà máy Thành Đô, cho biết J-20 có hàng nghìn linh kiện chuyên biệt. Trước đây, dây chuyền sản xuất cần 2 - 3 nhân viên làm việc theo ca để giám sát máy móc suốt ngày đêm. Hiện nay, các phương tiện tự động đảm nhiệm việc vận chuyển nguyên vật liệu, trong khi các máy móc có độ chính xác cao xử lý linh kiện.
Nhà máy cũng được trang bị hệ thống quét thông minh và robot có khả năng kiểm tra sản phẩm, sau đó nhanh chóng tạo báo cáo. Một thách thức lớn là hàng chục máy móc trong nhà máy vốn sử dụng các giao thức và ngôn ngữ phần mềm khác nhau, khiến việc tự động hóa toàn bộ dây chuyền gặp khó khăn.
Tuy nhiên, ông Song cho biết "giờ đây các thiết bị hiện đã có thể nói cùng một ngôn ngữ", được điều khiển từ xa và giao tiếp với nhau. Nhờ hệ thống mới, hiệu quả sản xuất tăng gần 150%, trong khi máy móc có thể hoạt động hết công suất hơn 21 giờ/ngày.
Mô hình này cũng giúp giảm hơn 80% số giờ lao động cần thiết để vận hành nhà máy, dù con người vẫn tham gia vào công đoạn lắp ráp cuối cùng của máy bay. Theo tờ Science and Technology Daily, nhà máy đang lên kế hoạch mở rộng ứng dụng các công nghệ như 5G, AI và bản sao số thời gian thực để tiếp tục nâng cao năng lực sản xuất.
Tiêm kích J-20 đã trải qua nhiều đợt nâng cấp kể từ khi ra mắt, trong đó có việc thay thế động cơ ban đầu do Nga sản xuất bằng động cơ nội địa mạnh hơn. Theo CCTV hồi tháng 1, dòng tiêm kích này dự kiến tiếp tục được nâng cấp với AI, hệ thống điện tử hàng không cải tiến, radar và động cơ mới.
Phiên bản 2 chỗ ngồi của J-20, được xem là tiêm kích tàng hình 2 chỗ đầu tiên trên thế giới, đã chính thức ra mắt năm 2024. Theo Viện Nghiên cứu quân sự hoàng gia Anh (RUSI), Quân Giải phóng Nhân dân Trung Quốc có khoảng 300 chiếc J-20 đang hoạt động vào giữa năm ngoái, và con số này có thể tăng lên 1.000 chiếc vào năm 2030.
Diễn biến trên diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc và Mỹ đang cạnh tranh quyết liệt trong lĩnh vực tiêm kích thế hệ mới. Bắc Kinh được cho là đã bắt đầu thử nghiệm các mẫu J-36 và J-50 vào năm 2024, trong khi Washington đã trao cho Boeing hợp đồng phát triển mẫu F-47.
