Yêu cầu được Thủ tướng đưa ra tại Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, sáng 18/5 tại trụ sở Bộ Khoa học và Công nghệ.
Đánh giá công tác khoa học và công nghệ thời gian qua đạt được một số kết quả, nhưng bên cạnh thành tựu, Thủ tướng đề nghị cần thẳng thắn nhìn nhận, hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo vẫn còn hạn chế và cũng “chưa thực sự trở thành động lực và đột phá để phát triển kinh tế – xã hội”.
Theo Thủ tướng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đang phát triển và thay đổi từng ngày. Cạnh tranh toàn cầu ngày càng gia tăng và quốc gia nào có năng lực cạnh tranh cao sẽ nắm chắc cơ hội vươn lên, phát triển nhanh và bền vững. Nhắc lại mục tiêu Việt Nam trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, ông cho rằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ chốt, “chìa khóa vàng” và yếu tố sống còn để hiện thực hóa khát vọng này.
Để đạt được mục tiêu, Thủ tướng đưa ra các định hướng cho người làm khoa học và công nghệ. Trong đó, ông nhấn mạnh mọi chương trình, nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo phải hướng tới giải quyết các bài toán lớn của đất nước và phải phục vụ trực tiếp cho người dân, doanh nghiệp và lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả thực tiễn và mức độ thương mại hóa để làm thước đo đánh giá kết quả thực hiện.
“Phải chuyển mạnh từ tư duy ‘làm cho có’ sang tư duy ‘tạo ra sản phẩm’ một cách thực chất, có giá trị thực chất, hiệu quả thực chất”, ông nói.
Định hướng cho người làm khoa học công nghệ
Ngoài định hướng về thay đổi tư duy, Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu về xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có hiệu quả; tăng cường hợp tác quốc tế; phát triển nguồn nhân lực; triển khai hiệu quả các nhiệm vụ phát triển danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược.
Nhấn mạnh Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò “hạt nhân” trong việc thực hiện những nhiệm vụ này, ông đưa ra bốn nội dung mà các đơn vị cần quan tâm, gồm: phát triển công nghệ chiến lược gắn với sản phẩm cụ thể và thương mại hóa; xây dựng doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; tháo gỡ điểm nghẽn về cơ chế, tài chính cho khoa học công nghệ; đồng thời để Nhà nước đóng vai trò hướng dẫn, đặt hàng và là “người mua đầu tiên” với các sản phẩm công nghệ chiến lược.
“Đặc biệt khẩn trương rà soát, tháo gỡ ngay các điểm nghẽn liên quan đến cơ chế tài chính cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, ưu tiên đảm bảo nguồn lực cho công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và doanh nghiệp công nghệ”, Thủ tướng nói.
Định hướng lớn tiếp theo được Thủ tướng nhắc tới là xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiệu quả. Trong mô hình này, Nhà nước sẽ kiến tạo thể chế, viện trường tạo ra tri thức và nhân lực, còn doanh nghiệp là trung tâm ứng dụng và thương mại hóa công nghệ. “Phải hình thành các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có năng lực cạnh tranh quốc tế và dẫn dắt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược”, ông nói.
Ông cũng nhấn mạnh cần tăng cường hợp tác quốc tế, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, từng bước tham gia làm chủ các chuỗi công nghệ chiến lược và phát huy mạng lưới trí thức người Việt Nam ở nước ngoài.
Đánh giá cao tầm quan trọng của nhân lực, Thủ tướng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là định hướng tiếp theo, với cơ chế cần vượt trội để phát hiện, đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân tài. Các trường đại học, viện nghiên cứu cần phấn đấu trở thành trung tâm nghiên cứu mạnh, là trung tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp quốc gia.
Trong bài phát biểu, Thủ tướng cũng kêu gọi đội ngũ nhà trí thức, nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội tiếp tục khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo để cùng xây dựng nền khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo của Việt Nam phát triển mạnh mẽ.
“Chính phủ cam kết luôn luôn đồng hành, lắng nghe và tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi nhất để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, Thủ tướng nhấn mạnh.
Khơi thông nguồn lực cho đổi mới sáng tạo
Tại sự kiện, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đánh giá khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hiện nay không còn là lĩnh vực hỗ trợ phát triển, mà là nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững, đồng thời là động lực nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống của nhân dân, là điều kiện để bảo đảm tự chủ, tự cường.
Tuy nhiên, theo ông, điều quan trọng nhất là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Những nguồn lực được Bộ trưởng nhắc đến gồm trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia; đầu tư của tổ chức và doanh nghiệp; tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của viện, trường; sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ; nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế.
“Thực tiễn quốc tế cho thấy, không có quốc gia đổi mới sáng tạo mạnh nào mà không xây dựng được một hệ sinh thái thông thoáng, cởi mở và khuyến khích sáng tạo”, ông nói.
Bộ trưởng cũng nhấn mạnh cần đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý khoa học công nghệ, trong đó Nhà nước không chỉ quản lý mà phải kiến tạo phát triển, tạo không gian cho đổi mới sáng tạo và thúc đẩy hình thành thị trường công nghệ.
“Khoa học và công nghệ là lĩnh vực đặc thù. Đổi mới sáng tạo luôn gắn với thử nghiệm, với tính chưa chắc chắn và cả khả năng thất bại. Nếu chỉ quản lý theo tư duy an toàn tuyệt đối, sẽ không thể tạo ra đột phá”, ông nói.
Ông cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học công nghệ, đổi mới cơ chế tài chính, phát triển thị trường khoa học công nghệ và tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ Việt Nam.
Ngoài ra, để đầu tư phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính, ông cho biết Bộ đang tái cấu trúc 42 chương trình khoa học công nghệ quốc gia theo hướng tinh gọn và phân tầng chức năng. Theo đó, các chương trình sẽ được xếp vào 6 chương trình lớn, gồm: nghiên cứu cơ bản; khoa học công nghệ quốc gia; triển khai công nghệ chiến lược quốc gia; đổi mới sáng tạo quốc gia; chuyển đổi số quốc gia; và nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Tại sự kiện, nhiều đại diện từ trường đại học, doanh nghiệp cũng đưa ra đề xuất nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho phát triển khoa học công nghệ và công nghệ chiến lược.
Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy kiến nghị cần sớm hoàn thiện cơ chế cấp kinh phí theo gói (block funding). Theo ông, cơ chế này chuyển từ tư duy “đánh giá, kiểm soát từng nội dung” sang giao nhiệm vụ dựa trên tiềm lực, uy tín và cam kết đầu ra của đơn vị nghiên cứu. Ông cũng đề xuất thí điểm cơ chế trong đợt giao dự toán ngân sách bổ sung năm 2026 và 2027.
Bên cạnh đó, ông kiến nghị các quỹ hỗ trợ khoa học và công nghệ quốc gia đẩy nhanh tiến độ phê duyệt và cấp kinh phí cho nhiệm vụ hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, nhằm sớm đưa các nghiên cứu công nghệ chiến lược ra thực tiễn.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch tập đoàn ThaiBinh Seed, đề xuất cơ chế Nhà nước đặt hàng công nghệ chiến lược đối với doanh nghiệp khoa học công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp. Ông cũng kiến nghị hình thành các quỹ đầu tư dài hạn cho công nghệ chiến lược, do đặc thù nghiên cứu giống cây trồng cần chu kỳ nhiều năm.
Theo ông, Nhà nước cũng cần cho phép doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới trong phạm vi và điều kiện nhất định với cơ chế linh hoạt hơn, nhằm tạo điều kiện triển khai công nghệ như AI, dữ liệu lớn, công nghệ gene hay nông nghiệp số. Bên cạnh đó, ông đề xuất thúc đẩy liên kết “bốn nhà”, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.
Theo Thông tư 08/2026/TT-BKHCN do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành (hiệu lực từ 15/4), các thuê bao di động chưa thực hiện chuẩn hóa hoặc xác thực lại thông tin theo quy định sẽ được xử lý theo lộ trình.
Cụ thể, trong vòng 60 ngày kể từ ngày Thông tư có hiệu lực (tức là đến ngày 15/6), doanh nghiệp viễn thông sẽ tạm dừng cung cấp dịch vụ viễn thông chiều đi (gọi điện thoại, gửi tin nhắn SMS đến số thuê bao khác) và tiếp tục gửi thông báo đề nghị thuê bao cập nhật, chuẩn hóa thông tin.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, đại diện Viettel Telecom biết đơn vị này bắt đầu khóa một chiều đối với các thuê bao chưa xác thực từ 9h sáng 15/6. Quá trình này sẽ được triển khai dần theo từng tệp khách hàng.
Nếu người dùng tiếp tục không thực hiện xác thực thuê bao theo quy định sau 60 ngày kể từ khi bị khóa một chiều (hoặc 30 ngày đối với trường hợp thay đổi thiết bị đầu cuối), thuê bao sẽ bị khóa hai chiều.
Nếu quá 5 ngày kể từ khi bị khóa hai chiều mà vẫn chưa xác thực, số điện thoại sẽ bị thu hồi và hợp đồng dịch vụ bị chấm dứt. Việc gián đoạn này có thể gây thiệt hại lớn cho các hộ kinh doanh và người lao động thường xuyên giao dịch qua điện thoại.
Thống kê đến ngày 13/5, Viettel Telecom cho biết còn khoảng 5 triệu thuê bao cần xác thực. Nhóm thuê bao này chủ yếu là người cao tuổi, người có sức khỏe yếu hoặc đồng bào tại vùng sâu, vùng xa, hải đảo.
Trong khi đó, đại diện nhà mạng VinaPhone đã có 18 triệu thuê bao hoàn thành xác thực, nhưng vẫn còn khoảng 3 triệu thuê bao chưa hoàn tất thủ tục.
Vinaphone cho biết từ 9h sáng nay nhà mạng chính thức thực hiện tạm dừng cung cấp dịch vụ chiều đi (gọi điện và nhắn tin SMS đi) đối với gần 3 triệu thuê bao thuộc diện phải xác thực thông tin theo quy định tại Thông tư 08/2026/TT-BKHCN nhưng chưa hoàn tất thủ tục theo quy định.
Các thuê bao này sẽ bị tạm dừng chiều gọi đi và nhắn tin đi, trong khi vẫn duy trì khả năng nhận cuộc gọi và tin nhắn đến vì vậy khách hàng không nên quá lo lắng khi thuê bao bị khóa một chiều.
Đây là bước đầu tiên trong lộ trình quản lý thuê bao theo quy định của cơ quan quản lý nhà nước và khách hàng vẫn còn thời gian để hoàn tất xác thực, khôi phục đầy đủ dịch vụ.
"Theo lộ trình được quy định, sau khi bị khóa một chiều, thuê bao sẽ có thêm 60 ngày để thực hiện xác thực thông tin. Nếu hết thời gian này mà vẫn chưa hoàn tất xác thực, thuê bao sẽ tiếp tục bị khóa hai chiều.
Sau 5 ngày kể từ thời điểm khóa hai chiều, trường hợp khách hàng vẫn không thực hiện xác thực, nhà mạng sẽ chấm dứt cung cấp dịch vụ đối với thuê bao theo quy định.Ngay sau khi khách hàng hoàn tất xác thực thành công, thuê bao sẽ được mở lại dịch vụ tương ứng mà không cần chờ đến các mốc thời gian tiếp theo.
Vì vậy, những khách hàng vừa bị khóa một chiều hoàn toàn có thể chủ động thực hiện xác thực để nhanh chóng khôi phục liên lạc", Vinaphone thông tin.
Đại diện các nhà mạng khuyến cáo người dân nên chủ động kiểm tra thông tin thuê bao, nhanh chóng thực hiện xác thực chính chủ trên VNeID hoặc đến trực tiếp điểm giao dịch gần nhất để được hỗ trợ.
Với các thuê bao đang sử dụng nhưng chưa đứng tên chính chủ, người dân cần chuẩn bị giấy tờ tùy thân, SIM gốc và thông tin liên lạc thường xuyên để nhà mạng có cơ sở kiểm tra, xác minh.
Theo Washington Post, sóng nhiệt bao trùm khu vực rộng gấp 8 lần diện tích nước Mỹ trên Thái Bình Dương, trải dài từ Philippines đến Peru, kéo lên phía bắc tới Hawaii và California, có thể gây ra tác động sâu rộng đối với các hiện tượng thời tiết trên toàn cầu trong nhiều tuần và tháng tới.
Sóng nhiệt trên đại dương là hiện tượng nhiệt độ nước biển tăng cao bất thường trên diện rộng và kéo dài, ở gần bề mặt hoặc đôi khi lan xuống tầng nước sâu. Sóng nhiệt khổng lồ ở Thái Bình Dương hình thành khi hai đợt sóng nhiệt riêng lẻ kết hợp, một ở Bắc Thái Bình Dương và một gắn liền với siêu El Nino đang phát triển dọc xích đạo.
Siêu bão Ba Vì ở tây Thái Bình Dương và vòm nhiệt mạnh có khả năng hình thành ở phía tây nước Mỹ giữa tháng 7 là ví dụ rõ nét nhất về tác động mạnh mẽ của đợt sóng nhiệt này. Lấy năng lượng từ nước biển ấm, cơn bão nguy hiểm đi qua gần quần đảo Bắc Mariana phía bắc Guam vào ngày 6/7 theo giờ địa phương có thể tàn phá Đài Loan và Trung Quốc vào cuối tuần. Cùng lúc, giông bão từ sóng nhiệt trên đại dương có thể thúc đẩy hình thành vòm nhiệt ở cách đó hàng nghìn kilomet giữa tháng 7, khiến nhiệt độ trong khu vực tăng cao, kéo theo nguy cơ cháy rừng ở phía bắc bang New Mexico và Arizona, Mỹ.
Nhà khoa học khí hậu Daniel Swain dự đoán vùng biển ấm ở Thái Bình Dương sẽ đẩy mực nước biển dâng cao 15-60 cm gần California, thậm chí đạt mức 60-90 cm dưới ảnh hưởng từ gió bão trong mùa thu và mùa đông, đe dọa gây ra ngập lụt ven biển. Lượng nhiệt cực lớn trải dài qua Thái Bình Dương sẽ giải phóng vào khí quyển bên trên, tiếp sức cho dòng tia cận nhiệt đới từ mùa thu đến mùa đông, tăng cường khả năng xuất hiện mưa lũ và giông bão nghiêm trọng dọc vùng đông nam nước Mỹ.
Khi nhiệt độ nước biển tăng lên, quá trình bốc hơi càng mạnh, bơm thêm nhiều hơi nước vào khí quyển. Gió lưu thông quanh các khu áp cao và áp thấp cuốn hơi nước ẩm ướt dư thừa đi xa hàng nghìn kilomet. Bầu khí quyển giàu hơi ẩm sẽ cung cấp thêm năng lượng cho bão, mưa cực đoan và nắng nóng.
Sóng nhiệt hiện nay ở Thái Bình Dương liên quan đến biến đổi khí hậu tự nhiên gọi là Chế độ Kinh tuyến Thái Bình Dương (PMM) hình thành do gió yếu hơn và ít nước bay hơi. Theo Cục Quản lý Đại dương và Khí quyển Quốc gia Mỹ (NOAA), PMM là hiện tượng tương tác giữa đại dương và khí quyển ở Thái Bình Dương. Nhiệt độ nước biển ấm bất thường tại khu vực cận nhiệt đới Thái Bình Dương làm giảm áp suất khí quyển và suy yếu gió mậu dịch, khiến lượng nước bốc hơi giảm, giữ lại nhiều nhiệt hơn dẫn tới vùng nước ấm mở rộng dần về phía xích đạo.
Nhà khoa học khí hậu Dillon Amaya nhấn mạnh khi El Nino tiếp tục phát triển, nó có thể kết hợp với PMM để tạo ra các vùng nhiệt lớn. Những khối nước ấm này đang phát triển cả về diện tích và cường độ dưới tác động của biến đổi khí hậu.
Theo Independent, diện tích đại dương toàn cầu trải qua sóng nhiệt đã tăng gấp 3 lần, từ 9% lên hơn 30% từ cuối thập niên 1980. Cũng trong thời gian đó, diện tích bao phủ của những đợt sóng nhiệt mạnh tăng gấp 6 lần. Sóng nhiệt trên biển cũng tăng đột biến trong sự kiện El Nino. El Nino là pha ấm của El Nino - Dao động Nam (ENSO), diễn ra vài năm một lần với đặc trưng là nhiệt độ bề mặt biển cao hơn mức trung bình ở trung tâm và đông Thái Bình Dương.
Vào đợt El Nino đầu 2024, hơn 46% diện tích đại dương toàn cầu đồng thời trải qua sóng nhiệt. Theo Guardian, năm 2015, một đợt sóng nhiệt mạnh kéo dài mang tên "The Blob" xuất hiện cùng với El Nino gây ra hàng loạt tác động môi trường và sinh thái ảnh hưởng tới hàng triệu người ở vùng ven biển Thái Bình Dương.
Theo Live Science, tên lửa Trường Chinh 12B cao 72 m cất cánh lúc 16h40 giờ địa phương ngày 1/6 (15h40 cùng ngày giờ Hà Nội) từ Khu thử nghiệm đổi mới không gian thương mại Đông Phong ở khu tự trị Nội Mông của Trung Quốc. Tên lửa đưa thành công lô vệ tinh Thiên Phàm thứ 10 của Trung Quốc lên quỹ đạo thấp của Trái Đất. Trung Quốc đang xây dựng siêu chòm vệ tinh cung cấp dịch vụ Internet để cạnh tranh với Starlink của SpaceX. Trường Chinh 12B cũng được xem như đối thủ của tên lửa Falcon 9 do SpaceX sản xuất.
Tập đoàn Khoa học và Công nghiệp Hàng không Vũ trụ Trung Quốc (CASIC), nhà sản xuất tên lửa thuộc sở hữu nhà nước, đã không thông báo trước mà chỉ công bố vụ phóng sau khi sự kiện diễn ra. Trong khi đó, các thông báo không phận và hàng hải quốc tế thường được phát để cảnh báo máy bay và tàu thuyền về nguy hiểm liên quan đến vụ phóng như nguy cơ mảnh vỡ rơi xuống. Đây là quy trình an toàn tiêu chuẩn cho hoạt động phóng tên lửa.
Trường Chinh 12B là tên lửa thương mại có thể tái sử dụng, được thiết kế để hỗ trợ các nhiệm vụ vệ tinh Internet của Trung Quốc. Vụ phóng lần này không bao gồm thử nghiệm thu hồi. Trường Chinh 12B là bước tiến mới nhất của Trung Quốc trong phát triển tên lửa tái sử dụng hạ cánh bằng động cơ thay vì bị loại bỏ sau khi phóng, giúp giảm đáng kể chi phí xây dựng chòm vệ tinh trên quỹ đạo.
Theo Ars Technica, Trường Chinh 12B sử dụng hỗn hợp dầu hỏa và oxy lỏng giống tên lửa Trường Chinh 12 cùng dòng, nhưng trang bị 9 động cơ ở tầng đầu tiên và một động cơ ở tầng thứ hai. Trường Chinh 12B cũng cao và rộng hơn so với tên lửa 12 hoặc 12A. Những thay đổi này cho phép nó đạt tải trọng lớn ngay cả khi bay ở chế độ tái sử dụng. Tên lửa Trường Chinh 12B có cấu hình động cơ và lực đẩy hơn 771.000 kg khi cất cánh giống Falcon 9. Ở chế độ không tái sử dụng, tên lửa Falcon 9 có thể vận chuyển gần 23 tấn hàng lên quỹ đạo thấp của Trái Đất. Tải trọng tối đa của tên lửa Trường Chinh 12B là 20 tấn ở quỹ đạo thấp trong nhiệm vụ không tái sử dụng.
Cấu hình cụm động cơ ở tầng đầu tiên (thường với 7 hoặc 9 động cơ) mang lại nhiều lợi thế kỹ thuật, giúp cung cấp lực đẩy lớn trong quá trình bay lên và mức công suất thấp hơn khi hạ cánh bằng động cơ. Trong một số trường hợp, cấu hình cụm cho phép tên lửa tiếp tục nhiệm vụ ngay cả khi một động cơ bị trục trặc.
Theo Space, trước Trường Chinh 12B, CASC từng thử nghiệm hạ cánh tầng đẩy trong chuyến bay đầu tiên của tên lửa Trường Chinh 12A vào tháng 12 năm ngoái. Tuy hạ cánh thất bại, tên lửa này vẫn đạt quỹ đạo như kế hoạch. Tên lửa tư nhân Zhuque-3 do công ty Landspace có trụ sở tại Bắc Kinh phát triển cũng trải qua chuyến bay tương tự trong tháng 12 cùng năm, đạt quỹ đạo mục tiêu nhưng không hạ cánh thành công. Các tên lửa tư nhân khác của Trung Quốc được phát triển để tái sử dụng một phần bao gồm Kinetica-2 của CAS Space, Pallas-1 của Galactic Energy và Nebula 1 của Deep Blue Aerospace.
Trung Quốc đang tăng cường phóng tên lửa trong cuộc đua không gian mới với Mỹ, bao gồm bố trí cơ sở hạ tầng chủ chốt trên quỹ đạo Trái Đất và xa hơn. Cả hai quốc gia đều lên kế hoạch xây căn cứ thường trực trên Mặt Trăng trong những năm tới. Lịch trình hiện tại của NASA là đưa phi hành gia lên Mặt Trăng năm 2028 trong khi Trung Quốc lên lịch vào năm 2030, sử dụng tàu vũ trụ Mộng Châu bay trên tên lửa Trường Chinh 10A.
