Yêu cầu được Thủ tướng đưa ra tại Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, sáng 18/5 tại trụ sở Bộ Khoa học và Công nghệ.
Đánh giá công tác khoa học và công nghệ thời gian qua đạt được một số kết quả, nhưng bên cạnh thành tựu, Thủ tướng đề nghị cần thẳng thắn nhìn nhận, hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo vẫn còn hạn chế và cũng “chưa thực sự trở thành động lực và đột phá để phát triển kinh tế – xã hội”.
Theo Thủ tướng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đang phát triển và thay đổi từng ngày. Cạnh tranh toàn cầu ngày càng gia tăng và quốc gia nào có năng lực cạnh tranh cao sẽ nắm chắc cơ hội vươn lên, phát triển nhanh và bền vững. Nhắc lại mục tiêu Việt Nam trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, ông cho rằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ chốt, “chìa khóa vàng” và yếu tố sống còn để hiện thực hóa khát vọng này.
Để đạt được mục tiêu, Thủ tướng đưa ra các định hướng cho người làm khoa học và công nghệ. Trong đó, ông nhấn mạnh mọi chương trình, nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo phải hướng tới giải quyết các bài toán lớn của đất nước và phải phục vụ trực tiếp cho người dân, doanh nghiệp và lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả thực tiễn và mức độ thương mại hóa để làm thước đo đánh giá kết quả thực hiện.
“Phải chuyển mạnh từ tư duy ‘làm cho có’ sang tư duy ‘tạo ra sản phẩm’ một cách thực chất, có giá trị thực chất, hiệu quả thực chất”, ông nói.
Định hướng cho người làm khoa học công nghệ
Ngoài định hướng về thay đổi tư duy, Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu về xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có hiệu quả; tăng cường hợp tác quốc tế; phát triển nguồn nhân lực; triển khai hiệu quả các nhiệm vụ phát triển danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược.
Nhấn mạnh Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò “hạt nhân” trong việc thực hiện những nhiệm vụ này, ông đưa ra bốn nội dung mà các đơn vị cần quan tâm, gồm: phát triển công nghệ chiến lược gắn với sản phẩm cụ thể và thương mại hóa; xây dựng doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; tháo gỡ điểm nghẽn về cơ chế, tài chính cho khoa học công nghệ; đồng thời để Nhà nước đóng vai trò hướng dẫn, đặt hàng và là “người mua đầu tiên” với các sản phẩm công nghệ chiến lược.
“Đặc biệt khẩn trương rà soát, tháo gỡ ngay các điểm nghẽn liên quan đến cơ chế tài chính cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, ưu tiên đảm bảo nguồn lực cho công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và doanh nghiệp công nghệ”, Thủ tướng nói.
Định hướng lớn tiếp theo được Thủ tướng nhắc tới là xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiệu quả. Trong mô hình này, Nhà nước sẽ kiến tạo thể chế, viện trường tạo ra tri thức và nhân lực, còn doanh nghiệp là trung tâm ứng dụng và thương mại hóa công nghệ. “Phải hình thành các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có năng lực cạnh tranh quốc tế và dẫn dắt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược”, ông nói.
Ông cũng nhấn mạnh cần tăng cường hợp tác quốc tế, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, từng bước tham gia làm chủ các chuỗi công nghệ chiến lược và phát huy mạng lưới trí thức người Việt Nam ở nước ngoài.
Đánh giá cao tầm quan trọng của nhân lực, Thủ tướng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là định hướng tiếp theo, với cơ chế cần vượt trội để phát hiện, đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân tài. Các trường đại học, viện nghiên cứu cần phấn đấu trở thành trung tâm nghiên cứu mạnh, là trung tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp quốc gia.
Trong bài phát biểu, Thủ tướng cũng kêu gọi đội ngũ nhà trí thức, nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội tiếp tục khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo để cùng xây dựng nền khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo của Việt Nam phát triển mạnh mẽ.
“Chính phủ cam kết luôn luôn đồng hành, lắng nghe và tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi nhất để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, Thủ tướng nhấn mạnh.
Tại sự kiện, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đánh giá khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hiện nay không còn là lĩnh vực hỗ trợ phát triển, mà là nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững, đồng thời là động lực nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống của nhân dân, là điều kiện để bảo đảm tự chủ, tự cường.
Tuy nhiên, theo ông, điều quan trọng nhất là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Những nguồn lực được Bộ trưởng nhắc đến gồm trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia; đầu tư của tổ chức và doanh nghiệp; tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của viện, trường; sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ; nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế.
“Thực tiễn quốc tế cho thấy, không có quốc gia đổi mới sáng tạo mạnh nào mà không xây dựng được một hệ sinh thái thông thoáng, cởi mở và khuyến khích sáng tạo”, ông nói.
Bộ trưởng cũng nhấn mạnh cần đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý khoa học công nghệ, trong đó Nhà nước không chỉ quản lý mà phải kiến tạo phát triển, tạo không gian cho đổi mới sáng tạo và thúc đẩy hình thành thị trường công nghệ.
“Khoa học và công nghệ là lĩnh vực đặc thù. Đổi mới sáng tạo luôn gắn với thử nghiệm, với tính chưa chắc chắn và cả khả năng thất bại. Nếu chỉ quản lý theo tư duy an toàn tuyệt đối, sẽ không thể tạo ra đột phá”, ông nói.
Ông cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học công nghệ, đổi mới cơ chế tài chính, phát triển thị trường khoa học công nghệ và tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ Việt Nam.
Ngoài ra, để đầu tư phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính, ông cho biết Bộ đang tái cấu trúc 42 chương trình khoa học công nghệ quốc gia theo hướng tinh gọn và phân tầng chức năng. Theo đó, các chương trình sẽ được xếp vào 6 chương trình lớn, gồm: nghiên cứu cơ bản; khoa học công nghệ quốc gia; triển khai công nghệ chiến lược quốc gia; đổi mới sáng tạo quốc gia; chuyển đổi số quốc gia; và nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Tại sự kiện, nhiều đại diện từ trường đại học, doanh nghiệp cũng đưa ra đề xuất nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho phát triển khoa học công nghệ và công nghệ chiến lược.
Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy kiến nghị cần sớm hoàn thiện cơ chế cấp kinh phí theo gói (block funding). Theo ông, cơ chế này chuyển từ tư duy “đánh giá, kiểm soát từng nội dung” sang giao nhiệm vụ dựa trên tiềm lực, uy tín và cam kết đầu ra của đơn vị nghiên cứu. Ông cũng đề xuất thí điểm cơ chế trong đợt giao dự toán ngân sách bổ sung năm 2026 và 2027.
Bên cạnh đó, ông kiến nghị các quỹ hỗ trợ khoa học và công nghệ quốc gia đẩy nhanh tiến độ phê duyệt và cấp kinh phí cho nhiệm vụ hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, nhằm sớm đưa các nghiên cứu công nghệ chiến lược ra thực tiễn.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch tập đoàn ThaiBinh Seed, đề xuất cơ chế Nhà nước đặt hàng công nghệ chiến lược đối với doanh nghiệp khoa học công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp. Ông cũng kiến nghị hình thành các quỹ đầu tư dài hạn cho công nghệ chiến lược, do đặc thù nghiên cứu giống cây trồng cần chu kỳ nhiều năm.
Theo ông, Nhà nước cũng cần cho phép doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới trong phạm vi và điều kiện nhất định với cơ chế linh hoạt hơn, nhằm tạo điều kiện triển khai công nghệ như AI, dữ liệu lớn, công nghệ gene hay nông nghiệp số. Bên cạnh đó, ông đề xuất thúc đẩy liên kết “bốn nhà”, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.
Để đo đạc, nhóm nghiên cứu quốc tế sử dụng dữ liệu hình ảnh vô tuyến độ phân giải cao thu thập trong 18 năm từ mạng lưới kính viễn vọng vô tuyến SKA. Ngoài sức mạnh, họ cũng xác định tốc độ ấn tượng của các luồng vật chất, đạt khoảng 571 triệu km/h, bằng khoảng một nửa tốc độ ánh sáng. Nghiên cứu mới, do chuyên gia Steve Prabu từ Đại học Oxford dẫn đầu, công bố trên tạp chí Nature Astronomy tháng này.
Independent cho biết, trọng tâm của nghiên cứu là Cygnus X-1, hệ thống gồm một hố đen có khối lượng gấp khoảng 21 lần Mặt Trời và một ngôi sao siêu khổng lồ xanh đang bị nó hút vật chất liên tục. Cygnus X-1 nằm cách Trái Đất 7.200 năm ánh sáng, là một trong những nguồn phát tia X sáng nhất trên bầu trời.
Được phát hiện khoảng 60 năm trước, đây là hố đen đầu tiên mà giới khoa học xác nhận. Hố đen và ngôi sao cung cấp vật chất cho nó chỉ cách nhau 48 triệu km, bằng khoảng 20% khoảng cách giữa Trái Đất và Mặt Trời.
Tuy nhiên, không phải tất cả vật chất đều đi vào hố đen. Một phần được dẫn đến các cực của hố đen rồi bị phun ra dưới dạng luồng tia. Prabu mô tả chuyển động của những luồng vật chất trong chuỗi hình ảnh từ SKA giống như "đang nhảy múa" do chúng bị đẩy chệch đi theo nhiều hướng khác nhau. Prabu cùng đồng nghiệp sau đó xác định, gió sao đã tác động lên chúng, tạo nên "vũ điệu" này.
Nghiên cứu mới giúp giới chuyên gia hiểu rõ hơn về năng lượng mà luồng vật chất từ hố đen giải phóng ra môi trường xung quanh. "Một phát hiện quan trọng từ nghiên cứu là khoảng 10% năng lượng sinh ra khi vật chất rơi vào hố đen được luồng tia mang đi. Các nhà khoa học thường giả định điều này trong những mô hình mô phỏng quy mô lớn về vũ trụ, nhưng rất khó để xác nhận bằng quan sát cho đến nay", Prabu nói với Space.
Nghiên cứu mới cũng cung cấp cho giới khoa học phương pháp để đo năng lượng của luồng vật chất phun ra từ hố đen khác, bao gồm loại siêu khối lượng nằm ở trung tâm những thiên hà lớn với khối lượng gấp hàng triệu hoặc hàng tỷ lần Mặt Trời.
Việc nghiên cứu luồng vật chất từ hố đen rất cần thiết để hiểu được sự tiến hóa của các thiên hà. Theo Interesting Engineering, luồng vật chất là một trong những "kiến trúc sư" của vũ trụ. Chúng bơm năng lượng vào khí giữa các ngôi sao và ngăn sao mới hình thành quá nhanh, qua đó điều chỉnh sự phát triển của toàn bộ thiên hà.
Theo báo New York Times, ngày 21-4, CEO Apple Tim Cook tuyên bố sẽ từ chức sau gần 15 năm lãnh đạo tập đoàn công nghệ giá trị hàng đầu thế giới. Sau khi rời ghế, ông sẽ đảm nhiệm vai trò chủ tịch điều hành.
Khi tiếp quản Apple năm 2011, ông Cook đối mặt với một trong những bài toán kế nhiệm khó khăn nhất lịch sử kinh doanh hiện đại - phải tiếp bước ông Steve Jobs, nhà sáng lập đã định hình cả một ngành công nghiệp.
Không sao chép người tiền nhiệm, cũng không thay đổi quá nhanh, ông Cook chọn cách chuẩn hóa và mở rộng các giá trị sẵn có, biến di sản thành một hệ thống vận hành bền vững.
Theo Đài CNN, chỉ một tháng sau khi nhậm chức, ông Cook ra mắt iPhone 4S. Từ đó, Apple liên tục mở rộng danh mục sản phẩm qua nhiều thế hệ iPhone, iPad, Mac và MacBook.
Ông cũng giám sát việc ra mắt các dòng phần cứng mới như Apple Watch và AirPods, đồng thời thúc đẩy quá trình chuyển từ chip Intel sang chip tự thiết kế.
Tuy nhiên, đóng góp lớn nhất của ông không nằm ở phần cứng, mà ở sự trỗi dậy của mảng dịch vụ. Dưới thời ông Cook, Apple không còn là nhà sản xuất thiết bị đơn thuần, mà trở thành một hệ sinh thái dịch vụ đa dạng.
Ngay trong 5 năm đầu nhiệm kỳ, các nền tảng như iCloud, Apple Music và Apple Podcasts đã tạo nguồn thu đáng kể.
Apple sau đó tiếp tục mở rộng với Apple TV+, Apple Arcade, Apple Fitness+ cùng các gói thuê bao tổng hợp - giúp tăng trưởng ổn định và giảm phụ thuộc vào iPhone.
"Ông ấy duy trì 'cỗ máy iPhone', đồng thời giải bài toán tăng trưởng bằng cách bứt phá ở mảng dịch vụ" - ông Mike Bailey, Giám đốc nghiên cứu tại FBB Capital Partners, nhận xét.
Bên cạnh kinh doanh, ông Cook định hình lại hình ảnh Apple qua các cam kết về môi trường và quyền riêng tư. Công ty đã cắt giảm hơn 60% lượng khí thải carbon so với năm 2015, đồng thời coi bảo vệ dữ liệu người dùng là nguyên tắc cốt lõi.
Dưới sự dẫn dắt của ông, vốn hóa Apple tăng từ khoảng 350 tỉ USD lên 4.000 tỉ USD; doanh thu thường niên gần gấp bốn lần, đạt hơn 416 tỉ USD trong năm tài chính 2025.
Hiện Apple có mặt tại hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, vận hành hơn 500 cửa hàng, với hơn 2,5 tỉ thiết bị đang hoạt động.
Theo tạp chí Forbes, nếu iPhone thời ông Steve Jobs là một cuộc cách mạng, thì Apple dưới thời ông Cook là một kiệt tác về thương mại hóa.
Theo báo Guardian, phần lớn sản phẩm mang tính biểu tượng của Apple được định hình từ thời ông Steve Jobs - giai đoạn của ông Cook được cho là thiếu vắng những đột phá mang tính bước ngoặt.
Một số dự án phần cứng không đạt kỳ vọng: kính thực tế hỗn hợp Vision Pro giá 3.500 USD, dự án xe tự lái bị hủy sau khi tiêu tốn khoảng 10 tỉ USD, và kế hoạch điện thoại gập gặp trở ngại kỹ thuật.
Apple cũng bị đánh giá chậm chân trong cuộc đua AI tạo sinh - lĩnh vực mà các cổ đông liên tục thúc giục đầu tư mạnh hơn.
Dù đưa AI đến gần công chúng với trợ lý ảo Siri từ năm 2011, đến nay Apple vẫn chưa tạo ra sản phẩm đột phá trong lĩnh vực này - trong khi các đối thủ như ChatGPT thu hút hàng trăm triệu người dùng.
Đầu năm nay, Apple phải ký thỏa thuận với Google để tích hợp Gemini nhằm cải thiện Siri.
Ông Cook cũng kiến tạo một chuỗi cung ứng quốc tế phức tạp, khai thác nhân công giá rẻ và năng lực sản xuất vượt trội của các nhà máy Trung Quốc.
Song sự phụ thuộc này buộc Apple phải liên tục điều chỉnh chiến lược giữa bối cảnh căng thẳng thương mại Mỹ - Trung - vốn là điểm dễ tổn thương của tập đoàn.
Ông Cook đã giảm thiểu rủi ro bằng cách chuyển một phần sản xuất iPhone sang Ấn Độ và đạt được một số miễn trừ thuế quan sau khi cam kết đầu tư lớn tại Mỹ.
Việc đưa những vật chứa kim loại nặng này đến bãi rác rõ ràng không tốt cho môi trường. Dẫu vậy, thế giới vẫn chấp nhận sự tồn tại của loại pin thông thường không có khả năng sạc lại.
Mặc dù về lý thuyết, nhiều loại pin có thể được tái chế, nhưng thực tế lại không khả thi. Có nhiều yếu tố phức tạp khiến không phải tất cả các loại pin đều có thể tái chế. Một số liên quan đến thành phần hóa học của pin, trong khi những lý do khác lại liên quan đến yếu tố kinh tế và kích thước.
Trong khi pin truyền thống có thể lãng phí và dễ hỏng hơn pin hỗ trợ sạc lại, vẫn có những trường hợp mà chúng lại hợp lý hơn cho cả nhà sản xuất và người tiêu dùng. Việc pin có thể sạc lại hay không phụ thuộc vào cấu tạo và thiết kế của chúng. Các loại pin AA và AAA thông thường (không hỗ trợ sạc lại) thường là pin kiềm, với các điện cực bằng kim loại kẽm và mangan dioxit. Khi pin kiềm hết điện, các phản ứng hóa học không thể đảo ngược xảy ra làm biến đổi kim loại kẽm thành oxit kẽm, khiến việc sạc lại trở nên không khả thi.
Ngược lại, pin sạc như lithium ion (Li-ion) hoặc Nickel-Metal Hydride (NiMH) sử dụng các phản ứng hóa học thuận nghịch, cho phép chúng có thể được sạc lại nhiều lần mà không bị hư hại. Những pin này thường được trang bị các tính năng bảo vệ như gioăng và bộ tản nhiệt để đảm bảo an toàn trong quá trình sạc.
Một lý do khác khiến không phải tất cả các loại pin đều có thể sạc lại là chi phí sản xuất. Các tính năng bảo vệ an toàn làm tăng trọng lượng và độ phức tạp của pin, dẫn đến chi phí cao hơn. Đối với các thiết bị tiêu thụ ít điện năng như máy dò khói hay điều khiển từ xa, pin kiềm có thể sử dụng nhiều tháng mà không cần thay thế. Mặc dù pin sạc có thể được sử dụng cho những thiết bị này, nhưng chi phí cao hơn và lợi ích hạn chế khiến chúng không phải là lựa chọn tối ưu.
Trong nhiều trường hợp, pin sạc là lựa chọn hoàn hảo cho các thiết bị như xe điện, dụng cụ điện hay máy tính xách tay. Tuy nhiên, một số loại hóa chất trong pin chỉ cho phép sạc một chiều và việc sản xuất pin có thể sạc lại cho mọi ứng dụng có thể tốn kém hơn so với lợi ích thu được.
Nhìn chung, sự tồn tại của pin dùng một lần không chỉ là vấn đề về công nghệ mà còn liên quan đến yếu tố kinh tế và thực tiễn trong cuộc sống hằng ngày.
