Yêu cầu được Thủ tướng đưa ra tại Lễ chào mừng Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam, sáng 18/5 tại trụ sở Bộ Khoa học và Công nghệ.
Đánh giá công tác khoa học và công nghệ thời gian qua đạt được một số kết quả, nhưng bên cạnh thành tựu, Thủ tướng đề nghị cần thẳng thắn nhìn nhận, hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo vẫn còn hạn chế và cũng “chưa thực sự trở thành động lực và đột phá để phát triển kinh tế – xã hội”.
Theo Thủ tướng, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo đang phát triển và thay đổi từng ngày. Cạnh tranh toàn cầu ngày càng gia tăng và quốc gia nào có năng lực cạnh tranh cao sẽ nắm chắc cơ hội vươn lên, phát triển nhanh và bền vững. Nhắc lại mục tiêu Việt Nam trở thành nước công nghiệp hiện đại vào năm 2030 và nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, ông cho rằng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chủ chốt, “chìa khóa vàng” và yếu tố sống còn để hiện thực hóa khát vọng này.
Để đạt được mục tiêu, Thủ tướng đưa ra các định hướng cho người làm khoa học và công nghệ. Trong đó, ông nhấn mạnh mọi chương trình, nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo phải hướng tới giải quyết các bài toán lớn của đất nước và phải phục vụ trực tiếp cho người dân, doanh nghiệp và lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả thực tiễn và mức độ thương mại hóa để làm thước đo đánh giá kết quả thực hiện.
“Phải chuyển mạnh từ tư duy ‘làm cho có’ sang tư duy ‘tạo ra sản phẩm’ một cách thực chất, có giá trị thực chất, hiệu quả thực chất”, ông nói.
Định hướng cho người làm khoa học công nghệ
Ngoài định hướng về thay đổi tư duy, Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu về xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có hiệu quả; tăng cường hợp tác quốc tế; phát triển nguồn nhân lực; triển khai hiệu quả các nhiệm vụ phát triển danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược.
Nhấn mạnh Bộ Khoa học và Công nghệ đóng vai trò “hạt nhân” trong việc thực hiện những nhiệm vụ này, ông đưa ra bốn nội dung mà các đơn vị cần quan tâm, gồm: phát triển công nghệ chiến lược gắn với sản phẩm cụ thể và thương mại hóa; xây dựng doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; tháo gỡ điểm nghẽn về cơ chế, tài chính cho khoa học công nghệ; đồng thời để Nhà nước đóng vai trò hướng dẫn, đặt hàng và là “người mua đầu tiên” với các sản phẩm công nghệ chiến lược.
“Đặc biệt khẩn trương rà soát, tháo gỡ ngay các điểm nghẽn liên quan đến cơ chế tài chính cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, ưu tiên đảm bảo nguồn lực cho công nghệ chiến lược, công nghệ lõi và doanh nghiệp công nghệ”, Thủ tướng nói.
Định hướng lớn tiếp theo được Thủ tướng nhắc tới là xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hiệu quả. Trong mô hình này, Nhà nước sẽ kiến tạo thể chế, viện trường tạo ra tri thức và nhân lực, còn doanh nghiệp là trung tâm ứng dụng và thương mại hóa công nghệ. “Phải hình thành các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam có năng lực cạnh tranh quốc tế và dẫn dắt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược”, ông nói.
Ông cũng nhấn mạnh cần tăng cường hợp tác quốc tế, thúc đẩy chuyển giao công nghệ, từng bước tham gia làm chủ các chuỗi công nghệ chiến lược và phát huy mạng lưới trí thức người Việt Nam ở nước ngoài.
Đánh giá cao tầm quan trọng của nhân lực, Thủ tướng yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là định hướng tiếp theo, với cơ chế cần vượt trội để phát hiện, đào tạo, thu hút và trọng dụng nhân tài. Các trường đại học, viện nghiên cứu cần phấn đấu trở thành trung tâm nghiên cứu mạnh, là trung tâm đổi mới sáng tạo và khởi nghiệp quốc gia.
Trong bài phát biểu, Thủ tướng cũng kêu gọi đội ngũ nhà trí thức, nhà khoa học, chuyên gia, doanh nhân, cộng đồng doanh nghiệp công nghệ và toàn xã hội tiếp tục khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo để cùng xây dựng nền khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo của Việt Nam phát triển mạnh mẽ.
“Chính phủ cam kết luôn luôn đồng hành, lắng nghe và tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi nhất để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới”, Thủ tướng nhấn mạnh.
Khơi thông nguồn lực cho đổi mới sáng tạo
Tại sự kiện, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân đánh giá khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hiện nay không còn là lĩnh vực hỗ trợ phát triển, mà là nền tảng của tăng trưởng nhanh và bền vững, đồng thời là động lực nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia và chất lượng cuộc sống của nhân dân, là điều kiện để bảo đảm tự chủ, tự cường.
Tuy nhiên, theo ông, điều quan trọng nhất là phải khơi thông các nguồn lực trong toàn bộ hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Những nguồn lực được Bộ trưởng nhắc đến gồm trí tuệ của đội ngũ nhà khoa học và chuyên gia; đầu tư của tổ chức và doanh nghiệp; tiềm năng nghiên cứu, đào tạo của viện, trường; sức sáng tạo, tinh thần dấn thân của thế hệ trẻ; nguồn lực về thể chế, dữ liệu, hạ tầng và hợp tác quốc tế.
“Thực tiễn quốc tế cho thấy, không có quốc gia đổi mới sáng tạo mạnh nào mà không xây dựng được một hệ sinh thái thông thoáng, cởi mở và khuyến khích sáng tạo”, ông nói.
Bộ trưởng cũng nhấn mạnh cần đổi mới mạnh mẽ tư duy quản lý khoa học công nghệ, trong đó Nhà nước không chỉ quản lý mà phải kiến tạo phát triển, tạo không gian cho đổi mới sáng tạo và thúc đẩy hình thành thị trường công nghệ.
“Khoa học và công nghệ là lĩnh vực đặc thù. Đổi mới sáng tạo luôn gắn với thử nghiệm, với tính chưa chắc chắn và cả khả năng thất bại. Nếu chỉ quản lý theo tư duy an toàn tuyệt đối, sẽ không thể tạo ra đột phá”, ông nói.
Ông cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đang hoàn thiện thể chế theo hướng chấp nhận rủi ro có kiểm soát, thúc đẩy cơ chế tự chủ cho các tổ chức khoa học công nghệ, đổi mới cơ chế tài chính, phát triển thị trường khoa học công nghệ và tạo môi trường thuận lợi hơn cho doanh nghiệp công nghệ và startup công nghệ Việt Nam.
Ngoài ra, để đầu tư phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính, ông cho biết Bộ đang tái cấu trúc 42 chương trình khoa học công nghệ quốc gia theo hướng tinh gọn và phân tầng chức năng. Theo đó, các chương trình sẽ được xếp vào 6 chương trình lớn, gồm: nghiên cứu cơ bản; khoa học công nghệ quốc gia; triển khai công nghệ chiến lược quốc gia; đổi mới sáng tạo quốc gia; chuyển đổi số quốc gia; và nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Tại sự kiện, nhiều đại diện từ trường đại học, doanh nghiệp cũng đưa ra đề xuất nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho phát triển khoa học công nghệ và công nghệ chiến lược.
Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy kiến nghị cần sớm hoàn thiện cơ chế cấp kinh phí theo gói (block funding). Theo ông, cơ chế này chuyển từ tư duy “đánh giá, kiểm soát từng nội dung” sang giao nhiệm vụ dựa trên tiềm lực, uy tín và cam kết đầu ra của đơn vị nghiên cứu. Ông cũng đề xuất thí điểm cơ chế trong đợt giao dự toán ngân sách bổ sung năm 2026 và 2027.
Bên cạnh đó, ông kiến nghị các quỹ hỗ trợ khoa học và công nghệ quốc gia đẩy nhanh tiến độ phê duyệt và cấp kinh phí cho nhiệm vụ hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp, nhằm sớm đưa các nghiên cứu công nghệ chiến lược ra thực tiễn.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch tập đoàn ThaiBinh Seed, đề xuất cơ chế Nhà nước đặt hàng công nghệ chiến lược đối với doanh nghiệp khoa học công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp. Ông cũng kiến nghị hình thành các quỹ đầu tư dài hạn cho công nghệ chiến lược, do đặc thù nghiên cứu giống cây trồng cần chu kỳ nhiều năm.
Theo ông, Nhà nước cũng cần cho phép doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới trong phạm vi và điều kiện nhất định với cơ chế linh hoạt hơn, nhằm tạo điều kiện triển khai công nghệ như AI, dữ liệu lớn, công nghệ gene hay nông nghiệp số. Bên cạnh đó, ông đề xuất thúc đẩy liên kết “bốn nhà”, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.
Thử nghiệm do Andon Labs, công ty khởi nghiệp tại San Francisco, thực hiện với mục tiêu kiểm tra khả năng hoạt động của tác nhân AI (AI Agent) trong thế giới thực, qua đó xác định và đánh giá các lỗ hổng an toàn còn tồn tại.
Trong đó, hai nhà đồng sáng lập Lukas Petersson và Axel Backlund đã ký hợp đồng thuê mặt bằng ở San Francisco trong ba năm, sau đó cấp cho một tác nhân AI tên Luna một thẻ tín dụng doanh nghiệp, quyền truy cập Internet và nhiệm vụ điều hành cửa hàng thực tế. AI này được tạo bằng phần mềm Claude Sonnet 4.6 của Anthropic.
Luna có nguồn vốn giới hạn 100.000 USD, phải hoàn thành nhiệm vụ thiết kế, bày bán hàng hóa và thu lợi nhuận. Mọi thứ từ thiết kế nội thất cửa hàng đến lịch trình nhập hàng và điều hành hai nhân viên đều được thực hiện dưới sự chỉ đạo của trí tuệ nhân tạo.
"Chúng tôi giúp 'cô ấy' một chút trong giai đoạn thiết lập ban đầu, chẳng hạn ký hợp đồng thuê nhà và những vấn đề pháp lý như giấy phép", Petersson nói với Business Insider.
Luna sau đó xử lý gần như mọi thứ, gồm đăng tin tuyển dụng trên Indeed và tiến hành phỏng vấn qua điện thoại, tìm kiếm các nhà thầu có thể sơn cửa hàng. Tầm nhìn của AI này là xây dựng một cửa hàng bán lẻ nhỏ thông thường: bán sách, tranh in, nến, trò chơi cùng một số đồ lặt vặt khác. Với tên gọi Andon Market, đây được xem là cửa hàng vật lý đầu tiên do AI điều hành.
Luna không nói với ứng viên rằng mình là AI khi phỏng vấn. "Tôi sẽ không nhắc đến việc cửa hàng vận hành bằng trí tuệ nhân tạo, vì điều đó gây hiểu nhầm cho ứng viên và có khả năng khiến những người có năng lực bỏ việc trước khi đọc mô tả công việc", blog của Andon Labs giải thích.
Tuy nhiên, trong quá trình thiết lập và vận hành Andon Market, Luna mắc một số sai lầm. Chẳng hạn, khi tìm nhân viên giám sát cửa hàng, AI chấp nhận tuyển dụng ứng viên chỉ sau cuộc gọi kéo dài 5-15 phút, mức thời gian bị đánh giá quá ngắn.
Một vấn đề khác mà AI gặp phải là không thể tạo logo ấn tượng, thay vào đó là hình ảnh khuôn mặt cười chung chung. Mỗi phiên bản của logo trong cửa hàng lại "hơi khác nhau một chút" thay vì đồng nhất trên toàn bộ hệ thống.
Ngay sau khi Andon Market khai trương giữa tuần trước, Luna cũng mắc sai lầm trong sắp xếp lịch làm việc, không phân công ai trực ngày đầu. "Thật trớ trêu khi đây đáng lẽ là thứ AI thực hiện tốt nhất, nhưng nó đã làm rối loạn lịch trình", Petersson kể. "Trong lúc hoảng loạn, nó viết thư cho tất cả nhân viên và hỏi: Hôm nay có ai có thể đến làm việc được không?".
Việc Luna gặp rắc rối ngay trong những ngày đầu khiến Andon Labs phải can thiệp trực tiếp. Hai nhân viên được tuyển vào làm nhân sự chính thức của công ty cũng nhận đầy đủ phúc lợi. "Đây là một thí nghiệm có kiểm soát", Petersson nói thêm.
Dù Andon Labs giao cho Luna mục tiêu thu lợi nhuận, Petersson cho rằng công ty của ông không kỳ vọng sẽ kiếm tiền từ cửa hàng. Thay vào đó, trọng tâm của họ là đánh giá xem tác nhân AI hiện nay tốt đến mức nào, có đúng như quảng cáo không, đồng thời giúp công chúng hiểu rõ hơn về hướng phát triển của trí tuệ nhân tạo.
Theo NBC News, thí nghiệm của Andon Labs là ví dụ mới nhất cho thấy cách tác nhân AI gặp sai sót trong phán đoán và ra quyết định trong môi trường thực tế. Trong một nghiên cứu năm ngoái, nhóm chuyên gia Đại học Carnegie Mellon đã thử chạy mô phỏng một công ty giả để xem tác nhân AI tự động xử lý các nhiệm vụ tại nơi làm việc như thế nào. Kết quả là những tác nhân này không thể xử lý tác vụ giao diện đơn giản, như hiểu sai một số cuộc hội thoại của đồng nghiệp, hay thậm chí tạo người dùng giả.
Jesus Ortea, giáo sư danh dự tại Đại học Oviedo (Tây Ban Nha), phát hiện sinh vật thân mềm nhỏ bé, màu đỏ tươi này ở vùng biển Caribbean và chọn công bố nghiên cứu cùng thời gian diễn ra World Cup.
Ortea cho biết ông muốn ghi nhận "vai trò nổi bật" của thủ môn Josimar Dias, hay Vozinha, đồng thời gợi nhắc đến trận đấu với đối thủ được xem là ứng viên vô địch World Cup 2026 này.
Với dân số chỉ 530.000 người, Cape Verde là quốc gia nhỏ nhất góp mặt tại vòng knock-out World Cup. Dù mới lần đầu dự giải đấu bóng đá lớn nhất hành tinh, tại vòng 1/16, họ gây nhiều khó khăn cho đương kim vô địch Argentina, cầm hòa trong hai hiệp chính và chỉ chịu thất bại sau hai hiệp phụ với tỷ số chung cuộc 2-3.
Trước đó, nhờ màn trình diễn xuất sắc của Vozinha, Cape Verde giành điểm đầu tiên tại World Cup trong trận hòa không bàn thắng với nhà vô địch châu Âu Tây Ban Nha, vốn được mệnh danh là La Roja (Đội tuyển đỏ) theo màu áo truyền thống.
Vozinha thi đấu cho đội tuyển quốc gia Cape Verde từ 2012, khoác áo CLB GD Chaves tại giải Liga Portugal 2 từ năm 2024. Trong trận đấu với Tây Ban Nha, thủ môn 40 tuổi này có hàng loạt pha cản phá với 27 cú sút của đối thủ (7 cú sút hướng cầu môn) để giữ sạch lưới.
Màn trình diễn trong trận đấu đó giúp danh tiếng của anh bùng nổ, số người theo dõi trên Instagram tăng vọt từ 45.000 lên 11,5 triệu chỉ sau hai ngày. "Thật điên rồ", Vozinha viết trên Instagram khi chứng kiến con số đột biến trên tài khoản của mình.
Theo Reuters, Ortea từng tiến hành nghiên cứu sâu rộng về vùng biển xung quanh Cape Verde và được quốc đảo này trao tặng Huân chương Công trạng năm 2023.
BBC cho biết, đây không phải lần đầu nhà sinh vật 75 tuổi này thể hiện niềm đam mê bóng đá trong công việc. Ông từng đặt tên cho một sinh vật mới phát hiện ở Costa Rica theo Keylor Navas, cựu thủ môn của đội tuyển nước này, đồng thời từng khoác áo Real Madrid, Paris Saint-Germain và Nottingham Forest. Một sinh vật nhỏ bé khác với màu sắc giống CLB Sporting Gijon (Tây Ban Nha) cũng được đặt tên theo cựu tiền đạo Quini.
Thông tin được ông Nguyễn Lâm Thanh, Tổng giám đốc TikTok Việt Nam nêu tại hội thảo Creator for Vietnam, chiều 7/5, chuẩn bị cho việc hình thành một cộng đồng các nhà sáng tạo nội dung trong nước.
Theo ông Thanh, chỉ tính riêng TikTok, hiện có khoảng 6 triệu người làm sáng tạo nội dung có thu nhập hàng tháng từ nền tảng. Nếu tính trên toàn bộ hệ sinh thái Internet Việt Nam, ông ước tính lực lượng này có thể lên tới 10 triệu người.
Con số này phản ánh sự thay đổi sau gần 30 năm Internet xuất hiện tại Việt Nam, từ một công cụ của tổ chức trở thành "một phần cuộc sống". Ông cho rằng, sự phát triển, thành công của Internet ngày hôm nay có sự đóng góp cực kỳ lớn của những người làm nội dung.
Không chỉ tạo nội dung giải trí hay bán hàng, các nhà sáng tạo còn góp phần quảng bá văn hóa, du lịch, kết nối sản phẩm địa phương tới thị trường rộng hơn. Dù vậy, lực lượng này vẫn chưa được nhìn nhận "như một nghề đúng nghĩa". Theo đại diện TikTok Việt Nam, nghề bán hàng online trước nay chưa được đánh giá đúng và tôn vinh đúng mức.
Ông Đỗ Hữu Hưng, CEO Accesstrade Việt Nam - nền tảng kết nối doanh nghiệp với các đối tác sáng tạo nội dung cho hay, các KOC, KOL và những nhà sáng tạo nội dung nay đã trở thành một nghề thực sự, một nghề ổn định và có tiềm năng phát triển.
Dẫn chứng cho điều đó, ông cho biết, mô hình thương mại điện tử kết hợp nội dung đang tăng trưởng mạnh tại Việt Nam. Chỉ tính riêng TikTok, 50% doanh số của các nhãn hàng trên nền tảng này đến từ các nhà sáng tạo nội dung, thậm chí, với một số thương hiệu, 90% lượng đơn hàng của họ đến từ lực lượng này.
Bình luận về con số 10 triệu người kiếm tiền trên các nền tảng mà đại diện TikTok đưa ra, ông Hưng cho rằng số người làm nội dung lớn không đồng nghĩa với chất lượng và sự bền vững.
Theo CEO Accesstrade, hoạt động của lực lượng này ở Việt Nam hiện "vẫn còn manh mún". Ở Việt Nam chưa có chuẩn về năng lực, đạo đức cho các KOL, KOC, nhà sáng tạo nội dung, dẫn đến việc thời gian qua có nhiều câu chuyện tiêu cực phát sinh, gây ảnh hưởng xấu tới nghề này. Theo ông, điều này ảnh hưởng tới cả ba bên: nhãn hàng, người sáng tạo và người tiêu dùng.
Để giải quyết vấn đề này, sáng kiến Creator for Vietnam do Accesstrade và TikTok triển khai dự định xây dựng một cộng đồng các nhà sáng tạo nội dung với các tiêu chuẩn chung. Mục tiêu là hình thành cộng đồng 10.000 nhà sáng tạo đạt chuẩn về mức độ ảnh hưởng, khả năng tạo ra doanh thu và đạo đức nghề nghiệp.
Ở góc nhìn khác, Tổng thư ký Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM) - ông Trần Văn Trọng, cho rằng lực lượng các nhà sáng tạo nội dung có thể hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt ở các địa phương tiếp cận với thương mại điện tử. Theo ông, nhu cầu nhân lực thương mại điện tử hiện rất lớn, trong khi nhiều doanh nghiệp nhỏ vẫn khó tiếp cận chuyên gia có kỹ năng về lĩnh vực này.
Ông Trọng cũng cho rằng việc hình thành một cộng đồng các nhà sáng tạo nội dung sẽ góp phần chia sẻ kỹ năng kinh doanh, kỹ năng làm nội dung và kiến thức về chính sách, pháp luật.
Theo các báo cáo thị trường, quy mô thương mại điện tử Việt Nam năm 2025 ước đạt 31-32 tỷ USD, tăng trưởng 25-27% mỗi năm. Dự báo đến năm 2030, quy mô thị trường có thể đạt 80-100 tỷ USD, thuộc nhóm tăng trưởng nhanh nhất khu vực Đông Nam Á.
