Những năm gần đây, thói quen sử dụng đồ uống có cồn đang có dấu hiệu thay đổi, đặc biệt xuất hiện nhóm người trẻ ngại nhậu. Theo khảo sát người tiêu dùng trẻ Việt Nam (Vietnam Young Consumers Report) năm 2024, do hãng nghiên cứu thị trường NielsenIQ thực hiện, 45% người trẻ Việt cho biết họ hạn chế hoặc không sử dụng rượu bia, con số này cao hơn hẳn mức 28% của thế hệ trước.
Sỹ Thái, hiện là huấn luyện viên cá nhân tại phòng tập Đức Thợ Rèn, cho biết anh hiếm khi uống rượu bia, tần suất chỉ khoảng một lần mỗi tháng và gần như không còn tham gia các buổi nhậu sau giờ làm.
Theo Thái, đặc thù công việc gắn liền với việc rèn luyện sức khỏe và hình thể khiến anh ý thức rõ hơn về tác động của rượu bia lên cơ thể. “Rượu bia ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu suất tập luyện, khả năng phục hồi cơ và cả chất lượng giấc ngủ. Nếu uống thường xuyên thì rất khó để giữ được thể trạng tốt và kỷ luật trong sinh hoạt”, anh chia sẻ.
Thay vì tham gia các cuộc nhậu, Thái thường dành thời gian tập luyện, nghỉ ngơi hoặc gặp gỡ bạn bè theo những cách nhẹ nhàng hơn như đi cà phê. Với anh, việc hạn chế rượu bia không chỉ là lựa chọn cá nhân mà còn là một phần trong lối sống chuyên nghiệp, giúp duy trì thể lực và làm tốt công việc huấn luyện.
Ở một góc nhìn khác, Bùi Nhật Tân, ở phường An Nhơn, TP.HCM, cho biết dù môi trường làm việc vẫn có những buổi tụ tập sau giờ làm, anh không còn tham gia với tần suất dày như trước. “Tôi đã gần như bỏ nhậu, nếu có uống thì chủ yếu là những dịp gặp gỡ bạn bè hoặc liên hoan cùng công ty. Khi uống cũng giữ chừng mực, không “tới bến” như trước đây”, Tân nói.
Theo Tân, các hoạt động như chơi game, đi cà phê hay đơn giản là nghỉ ngơi ngày càng trở thành lựa chọn phổ biến. Những cuộc vui không còn xoay quanh việc uống bao nhiêu, mà thiên về trải nghiệm và sự thoải mái.
Đáng chú ý, việc từ chối lời mời uống rượu bia cũng dần trở nên dễ dàng hơn. “Nếu không muốn thì mình có thể từ chối, văn hóa ép rượu giờ đã dần được thay thế bằng sự tôn trọng quyền lựa chọn cá nhân”, Tân chia sẻ.
Bên cạnh nhận thức ngày càng cao về sức khỏe, việc siết chặt xử phạt vi phạm nồng độ cồn khi tham gia giao thông theo Nghị định 100/2019/NĐ-CP và Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019, cũng được cho là yếu tố góp phần tác động mạnh đến hành vi tiêu dùng rượu bia của người trẻ trong những năm gần đây.
Ở lĩnh vực kinh doanh, nơi từng được xem là gắn chặt với những cuộc gặp trên bàn nhậu, không ít người trẻ hiện nay cũng cho rằng hiệu quả công việc không còn phụ thuộc vào khả năng uống rượu bia.
Huỳnh Ngọc Mai, chuyên viên kinh doanh tại Công ty SRT Đông Bắc, cho biết cô hiếm khi sử dụng rượu bia trong quá trình làm việc dù thường xuyên tiếp xúc với khách hàng có nhu cầu đầu tư bất động sản.
“Khách hàng của mình chủ yếu là những người có điều kiện tài chính và khá bận rộn, nên họ không có nhiều thời gian cho những buổi tiệc rượu. Sau khi chốt giao dịch, mình có thể mời khách đi ăn nhưng thường không sử dụng bia rượu trong bữa ăn”, Mai chia sẻ.
Theo Mai, trong lĩnh vực bất động sản, yếu tố quyết định nằm ở chất lượng sản phẩm và khả năng tư vấn hơn là những cuộc vui bên bàn tiệc. “Khách hàng cần thông tin rõ ràng, sản phẩm phù hợp và sự tư vấn đủ tốt để ra quyết định. Khi đáp ứng đúng nhu cầu của họ thì không cần đến bàn nhậu vẫn có thể chốt được giao dịch”, cô nói.
Nữ chuyên viên kinh doanh cho rằng với những quyết định tài chính lớn như mua bất động sản, khách hàng luôn cần sự tỉnh táo và cân nhắc kỹ lưỡng, nên các buổi tiệc rượu không còn phù hợp với tính chất giao dịch như trước.
Không chỉ thay đổi về tư duy công việc, sự “ngại nhậu” của người trẻ còn bắt nguồn từ những hiểu biết sâu sắc hơn về y khoa mà các thế hệ trước đôi khi bỏ lỡ.
Dưới góc độ y khoa, PGS.TS, bác sĩ Lâm Vĩnh Niên, Trưởng khoa Dinh dưỡng – Tiết chế (Bệnh viện ĐH Y Dược TP.HCM), cho biết việc hạn chế hoặc không sử dụng rượu bia mang lại nhiều lợi ích rõ rệt cho sức khỏe, đặc biệt ở người trẻ.
“Chỉ sau vài tuần giảm hoặc ngừng uống rượu bia, các chỉ số tim mạch và chuyển hóa như huyết áp, triglycerid máu đã có thể được cải thiện, từ đó giảm nguy cơ tổn thương mạch máu về lâu dài”, ông Niên cho biết.
Cũng theo ông Niên, việc sử dụng rượu bia thường xuyên, dù với lượng không lớn, vẫn có thể gây ra những ảnh hưởng tiêu cực. Chất cồn làm rối loạn giấc ngủ. Ngoài ra, rượu bia còn cản trở hấp thu các vi chất quan trọng như kẽm, magie và vitamin nhóm B, ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và thể trạng tổng thể.
Sáng 1.6, hơn 151.000 học sinh tại TP.HCM tham gia kỳ thi tuyển sinh lớp 10 công lập. Đây được xem là một trong những kỳ thi quan trọng đối với học sinh THCS, quyết định cơ hội vào các trường THPT công lập trên địa bàn thành phố.
Tại điểm thi Trường THCS Trường Thọ (TP.HCM), nhiều phụ huynh cho biết họ đưa con đến trường thi từ hơn một giờ trước thời gian tập trung.
Chị Nguyễn Thị Thùy Trang, mẹ em Nguyễn Minh Đức, học sinh Trường THCS Tam Bình (TP.HCM), cho biết cả gia đình thức dậy từ 4 giờ 30 sáng. Đến 5 giờ 38, ba mẹ con đã có mặt tại điểm thi dù thời gian tập trung là 6 giờ 30.
Để yên tâm hơn, chị Trang còn chuẩn bị sẵn nước uống, áo mưa và một số vật dụng cần thiết phòng trường hợp thời tiết thay đổi hoặc phát sinh tình huống bất ngờ trên đường đến điểm thi.
Chị Nguyễn Thị Ngọc Hoa, phụ huynh em Nguyễn Ngọc Minh Anh, học sinh Trường THCS Tam Bình (TP.HCM), cho biết nhà cách điểm thi chỉ khoảng 12 - 13 phút đi xe máy nhưng chị vẫn chủ động đưa con đi từ rất sớm.
"Từ 5 giờ sáng, con đã lục đục chuẩn bị đi thi. Kỳ thi quan trọng nên gia đình muốn đi sớm để con ổn định tinh thần, tránh những tình huống phát sinh trên đường. Ba mẹ đưa đón thì không vất vả gì, chỉ thấy thương con vì phải thức dậy từ rất sớm để bước vào một kỳ thi nhiều áp lực", chị Hoa nói.
Chị Lê Thị Kim Ngân, phụ huynh em Phạm Lê Huyền Trân, học sinh Trường THCS Tam Bình (TP.HCM), cũng đưa con đến điểm thi từ 5 giờ 30 sáng. Theo chị Ngân, việc đến trường sớm giúp con có thời gian làm quen không khí phòng thi và ổn định tâm lý trước khi bước vào môn thi đầu tiên.
Không chỉ phụ huynh, nhiều thành viên trong gia đình cũng dành sự quan tâm đặc biệt cho thí sinh. Em Đỗ Lê Quỳnh Trâm, học sinh lớp 4 Trường TH Tam Bình (TP.HCM), theo gia đình đến đưa anh trai là Đỗ Lê Tiến, học sinh Trường THCS Tam Bình, đi thi từ sáng sớm.
Tại điểm thi Trường THCS Lê Quý Đôn (TP.HCM), chị Võ Thị Minh Uyên đưa con gái là em Trần Ngọc Cát Tiên đến trường từ 6 giờ sáng.
Điều đặc biệt là Cát Tiên đang học ngay tại ngôi trường được chọn làm điểm thi. Dù vậy, chị Uyên vẫn quyết định đưa con đi sớm. "Dù con học ở đây nhưng tôi vẫn không yên tâm. Đi thi thì cứ đi sớm cho chắc. Chỉ mong con giữ được bình tĩnh và làm bài đúng khả năng của mình", chị Uyên cho biết.
Bên cạnh phụ huynh, lực lượng thanh niên tình nguyện cũng có mặt từ rất sớm để hỗ trợ thí sinh. Lưu Gia Hào, thành viên đội hình tiếp sức mùa thi đến từ FPT PolySchool (TP.HCM), cho biết cả đội đã có mặt tại điểm thi từ lúc trời còn chưa sáng. Riêng Hào xuất phát từ Thuận An (Bình Dương cũ) lúc 5 giờ 30 sáng để kịp tham gia công tác hỗ trợ.
"Điều mình nhớ nhất trong buổi sáng nay là hình ảnh một người bố la con ngay trước điểm thi vì sợ con quên đồ. Nhưng khi con đã vào trường thi, chú vẫn đứng ngoài nhìn theo mãi. Mình nghĩ đó là sự lo lắng rất dễ hiểu của các bậc phụ huynh trong ngày thi quan trọng. Trong lúc chờ đợi, tụi mình cũng tranh thủ trò chuyện để giúp các cô chú bớt căng thẳng hơn", Hào kể.
Tại điểm thi Trường THCS Lê Lai (TP.HCM), nhiều phụ huynh cho biết họ chủ động giữ tâm lý thoải mái cho con trong suốt quá trình ôn tập.
Chị Trương Khiếu Bích Vân, ngụ P.An Đông (TP.HCM), cho biết cả gia đình không đặt nặng áp lực điểm số. Điều quan trọng nhất là con phát huy được năng lực sau thời gian dài ôn luyện.
"Có những hôm con học đến 12 giờ đêm để ôn bài. Nhờ chuẩn bị kỹ nên con khá tự tin trước khi vào phòng thi. Tôi chỉ động viên con giữ tâm lý ổn định, không áp lực quá về kết quả và cố gắng làm tốt nhất có thể", chị Vân chia sẻ.
Trong khi đó, tại điểm thi Trường THCS Lý Thánh Tông (TP.HCM), chị Trần Thị Hồng Lan, ngụ P.Chánh Hưng (TP.HCM), thừa nhận bản thân chị còn hồi hộp hơn cả con.
"Con thì bình tĩnh lắm, nhưng mẹ lại không bình tĩnh nổi. Làm mẹ nên lo đủ thứ. Nhưng thấy con bước vào trường thi với tâm thế tự tin, không căng thẳng thì tôi cũng yên tâm phần nào", chị Lan nói.
Theo chị Lan, tâm lý lo lắng là điều khó tránh khỏi đối với các bậc phụ huynh khi con bước vào kỳ thi chuyển cấp.
Thời điểm này, điều quan trọng không còn nằm ở việc nạp kiến thức mà là sức khỏe và tinh thần. Trong chương trình trực tuyến Tiếp sức mùa thi 2026 với chủ đề "Đi thi không đơn độc - Thí sinh cần biết trước ngày thi", các chuyên gia đã mang đến những điều cần lưu ý cùng nhiều lời khuyên rất hữu ích.
Chuyên gia tâm lý, tiến sĩ Nguyễn Hoàng Khắc Hiếu ví von nếu như đất trời đang bước vào mùa mưa thì những thí sinh chuẩn bị tham gia kỳ thi tốt nghiệp THPT cũng trải qua một "mùa mưa tâm lý" - mùa mưa của cortisol (hormone gây căng thẳng). Và nếu đỉnh điểm của mùa mưa sẽ có những ngày mưa lớn, mưa giông thì các bạn thí sinh cũng có thể phải trải qua đỉnh điểm của lo âu, thậm chí cả hoảng loạn.
Theo tiến sĩ Hiếu, các hormone gây căng thẳng thật ra cũng có tác dụng tốt, giúp bản thân tập trung hơn, song về lâu về dài sẽ phản tác dụng: thiếu tập trung, ảnh hưởng đến sức khỏe, giảm trí nhớ tạm thời.
Chỉ ra các giải pháp để giải tỏa lo âu, căng thẳng, tiến sĩ Hiếu cho biết tâm thế "niềm vui giải toán" là giải pháp rất hiệu quả mà bản thân anh từng áp dụng. Chia sẻ cặn kẽ hơn, tiến sĩ Hiếu nói: "Nghĩa là mình háo hức chờ đợi đề thi. Không biết đề thi sẽ ra câu gì, câu nào dễ, câu nào không dễ…? Và chúng ta có một quy luật gọi là nghịch lý chờ đợi. Nghĩa là bạn không thể nào sợ hãi trước một thứ mà bạn đang chờ đợi nó tới. Cho nên khi bạn háo hức chờ đợi giây phút được phát đề thi sẽ giúp giải tỏa nỗi lo trong đầu".
Một giải pháp khác chính là khi lo âu, căng thẳng thì hãy nhớ đến mục tiêu của mình. Tiến sĩ Hiếu kể trước đây, với mục tiêu thi vào ngành tâm lý học, anh đã tra xem ngành này những năm trước điểm chuẩn khoảng bao nhiêu rồi tìm các đề thi cũ để làm thử. Kết quả là điểm giải đề cao hơn so với điểm chuẩn nên anh cảm thấy xác suất có thể thi đậu vào ngành mong muốn tương đối cao, từ đó có sự an tâm hơn.
Tiến sĩ Hiếu đúc kết: "Khi bạn chọn một mục tiêu vừa sức, tự nhiên nỗi lo âu sẽ được giải khá nhiều". Bên cạnh đó, tiến sĩ Hiếu khuyên thí sinh cũng nên có các phương án dự phòng để giảm bớt sự lo âu.
Ở góc độ y khoa, thạc sĩ, bác sĩ Hồ Ngọc Lợi, giảng viên, Bí thư Đoàn Trường Y (Trường ĐH Y Dược TP.HCM), nhấn mạnh một tinh thần minh mẫn phải đi kèm với một cơ thể khỏe mạnh. Còn khoảng 1 tuần nữa bước vào kỳ thi quan trọng, bác sĩ Lợi khuyên thí sinh nên duy trì chế độ sinh hoạt bình thường, bao gồm ăn đủ chất, ngủ đủ giấc và thực hành một số hoạt động để duy trì sức khỏe.
"Về ăn uống, bình thường chúng ta ăn như thế nào thì trong giai đoạn nước rút này hãy cố giữ vững và ít nhất đảm bảo ăn uống đầy đủ. Các bạn đừng nên cố gắng giải thêm một đề hoặc học thêm một bài mà bỏ qua một bữa ăn. Không nên có suy nghĩ là có thể bỏ qua bữa này đến buổi sau mình ăn bù. Vì đây là giai đoạn đang rất căng thẳng, não bộ đang hoạt động hết công suất, và khi chúng ta cần sự tỉnh táo cao độ thì dinh dưỡng lại càng rất quan trọng", bác sĩ Lợi chỉ ra và nói thêm không chỉ ăn tốt mà còn phải ngủ tốt. Cần duy trì giấc ngủ khoảng 6 đến 8 tiếng đồng hồ một ngày.
Chỉ ra một thực tế trong giai đoạn ôn thi là càng căng thẳng càng dễ dẫn đến khó ngủ, bác sĩ Lợi khuyên thí sinh phải kết hợp ôn luyện với nghỉ ngơi, nghe nhạc hoặc vận động nhẹ nhàng. Việc rời bàn học và vận động nhẹ nhàng vừa giúp thay đổi không khí căng thẳng, vừa giãn cơ giúp dễ ngủ hơn.
Mặt khác, mùa thi là giai đoạn rất cần sự tỉnh táo, nhiều thí sinh tìm đến các loại nước uống có chứa caffeine. Bác sĩ Lợi cho rằng đây là "con dao hai lưỡi". Về lợi ích ngắn hạn, có một số loại thức uống theo y khoa khuyến cáo là tốt, ví dụ như cà phê sử dụng khoảng 2 ngày một lần giúp ích cho tim mạch. Tuy nhiên, không phải ai cũng uống được cà phê; có những người uống vào tim đập nhanh, bị hồi hộp…
"Nếu bình thường không uống mà đến thời điểm này lại uống thì nhiều khi phải nhập viện. Mà trước khi thi mới uống lại càng nguy hiểm hơn nữa. Do đó bạn nào nếu đã uống quen từ trước thì hãy giữ vững cân bằng đó, còn ai chưa thử thì không nên, vì vô hình trung tạo thêm áp lực và cơ thể chúng ta sẽ mệt mỏi hơn, đối diện với một số nguy cơ căng thẳng và không thể tập trung", bác sĩ Lợi khuyên.
Đối với những vấn đề khẩn cấp về sức khỏe trong kỳ thi, bác sĩ Lợi chỉ ra hội chứng lo âu dẫn đến tiêu chảy. Theo bác sĩ Lợi, thí sinh nên xem thử những kỳ thi trước đây, hoặc trong những lúc quan trọng bản thân có hay gặp vấn đề như vậy hay không? Nếu có thì rất có khả năng ở kỳ thi này cũng sẽ xuất hiện trở lại.
Không ít thí sinh ôn luyện rất nhuần nhuyễn nhưng khi bước vào phòng thi lại quên hết, đầu óc trống rỗng. Theo tiến sĩ Hiếu, đây là trường hợp "trí nhớ trắng xóa". Chuyên gia này chỉ ra 3 bước để thí sinh khắc phục. Đầu tiên và cũng quan trọng nhất là không hoảng loạn vì càng hoảng càng tác dụng ngược.
Bước thứ hai là phải thư giãn. Tiến sĩ Hiếu hướng dẫn thí sinh ngồi thẳng, chân đặt trên mặt sàn, rồi hít một hơi thật sâu, sau đó thở dài ra, càng dài và càng chậm càng tốt. Thực hiện khoảng ba lần liên tục như vậy sẽ bắt đầu lấy lại được bình tĩnh. Một phương pháp thư giãn khác là tạm rời mắt khỏi đề thi và massage mắt trong khoảng 1 đến 2 phút. Nhiều bạn có thể nghĩ rằng thời gian thi 60 phút hoặc 90 phút mà ngồi thư giãn tới 2 phút là quá tốn thời gian. Tuy nhiên, theo tiến sĩ Hiếu, "lùi một bước là tiến hai bước" và thư giãn là cách lấy lại sự cân bằng của trí não. Vì thế tiến sĩ Hiếu khuyên thí sinh phải học cách thư giãn ngay trong phòng thi.
"Bước thứ ba là tái khởi động bằng cách trích xuất những thông tin dễ từ kho trí nhớ của mình và chúng ta làm những câu dễ trước, như vậy trí nhớ sẽ quay trở lại bình thường. Khi biết kỹ thuật này rồi, các bạn sẽ cảm thấy yên tâm hơn, từ đó đỡ rơi vào trạng thái trí nhớ trắng xóa", tiến sĩ Hiếu chia sẻ.
Ở đó, từ một căn nhà nhỏ, những phần ăn nóng hổi được trao đi miễn phí. Không cần điều kiện, chỉ cần bạn đang đói, sẽ có một bữa ăn chờ sẵn.
Khoảng 20 giờ, tôi có mặt tại con hẻm nhỏ trên đường tỉnh lộ 10. Trong căn nhà nhỏ, chị Kiên Huệ Tâm (38 tuổi) cùng chồng đang tất bật chuẩn bị những phần ăn. Không có gian bếp rộng hay thiết bị nấu nướng chuyên nghiệp, vậy mà mỗi tối tại đây "ra lò" gần 200 phần ăn.
Hôm đó chị Tâm nấu cháo gà, lúc chúng tôi đến, 2 nồi cháo lớn vẫn còn nghi ngút khói. "Menu rất đa dạng, có hôm là mì trộn, phở bò, bò kho… Tôi đổi món liên tục để mọi người ăn cho đỡ ngán", chị Tâm vừa cho thịt gà vào tô vừa nói.
Chị kể bữa ăn 0 đồng này đã được duy trì nhiều năm. "Lúc trước vợ chồng tôi mở một quán ốc nhỏ gần đây, cứ bán được 1 - 2 bàn có tiền rồi là đi mua đồ về nấu các phần ăn tặng bà con, lúc ấy bận buôn bán nên thường tặng lúc 12 giờ đêm. Từ khi chuyển sang chỗ này thì tặng lúc 21 giờ", chị Tâm cho biết.
Khi được hỏi lý do chuyển qua chỗ này, chị Tâm kể do việc kinh doanh không thuận lợi nên hai vợ chồng dẹp quán và chuyển sang bán hàng online. Dù kinh tế không còn được như trước, căn nhà nhỏ này cũng là thuê, nhưng vợ chồng chị vẫn cố gắng giữ những bữa ăn 0 đồng này.
Với khoảng 150 - 200 phần ăn mỗi tối, chị Tâm bắt đầu chuẩn bị từ 14 giờ. Sơ chế, nấu nướng, rồi chia phần, tất cả đều do hai vợ chồng và vài người hàng xóm hỗ trợ. Khoảng 20 giờ 30, các phần ăn được đóng hộp sẵn. "Phải làm trước vậy chứ lát đông người không kịp", chị nói.
Để có thể duy trì những bữa ăn 0 đồng lâu dài, chị Tâm đăng bài bán "cơm treo" với giá 15.000 - 20.000 đồng/phần. Người quen, bạn bè biết việc chị làm thì góp mỗi người vài phần và thông tin người "treo" luôn được công khai, minh bạch. Có người thì mang đến ít gạo, mớ rau củ hay vài ký thịt…; phần còn lại vợ chồng chị tự bỏ tiền túi.
"Có những cô chú lớn tuổi ngày nào cũng tới lấy đồ ăn, tự nhiên có hôm không thấy nữa, mình lo lắm, có khi bắt chồng chạy xe đi tìm, mà giờ vẫn có người không gặp lại…", chị nói.
Gần 21 giờ, con hẻm bắt đầu đông hơn. Người đến nhận đồ ăn đủ mọi độ tuổi: các bác tài xế công nghệ lớn tuổi, vài cô chú tóc bạc trắng đạp xe đạp đến, hay những bạn trẻ vừa tan ca làm thêm…
Nguyễn Kim Phúc, sinh viên ĐH Kinh tế TP.HCM, vừa nhận hộp cháo gà nóng hổi, chia sẻ: "Mình làm thêm ở gần đây, hôm nào đi làm cũng ghé qua để nhận đồ ăn. Đây là bữa tối của mình".
Khi được hỏi: "Vì sao hơn 21 giờ rồi mà chưa ăn tối?", Phúc nói: "Biết hôm nay có phát cháo gà nên mình chừa bụng tới giờ. Một phần ăn vậy giúp mình tiết kiệm được khoảng 30.000 đồng". Với Phúc, số tiền ấy không lớn, nhưng vì còn đi học nên tiết kiệm được bao nhiêu hay bấy nhiêu để bớt đi một phần chi phí cho gia đình.
