Thức dậy giữa đêm rồi trằn trọc khó ngủ lại là tình trạng nhiều người gặp phải, đôi khi là bình thường, đặc biệt khi tuổi tác tăng lên. Tuy nhiên, nếu tình trạng này xảy ra thường xuyên và ảnh hưởng chất lượng giấc ngủ, cơ thể có thể đang phát tín hiệu cảnh báo.
Theo các chuyên gia giấc ngủ, một người có thể thức giấc ngắn trong đêm mà không nhận ra. Thỉnh thoảng não bộ khó quay lại trạng thái ngủ sâu, khiến cơ thể mệt mỏi, thiếu tỉnh táo vào hôm sau. Dưới đây là một số nguyên nhân phổ biến.
Đồng hồ sinh học đánh thức
Cơ thể con người vận hành theo nhịp sinh học 24 giờ, còn gọi là nhịp sinh học circadian. “Đồng hồ” này kiểm soát chu kỳ ngủ – thức, nhiệt độ cơ thể và hormone. Nếu bạn thường ngủ vào cùng một giờ mỗi tối, cơ thể cũng có xu hướng thức giấc vào thời điểm cố định. Ví dụ, người có chu kỳ ngủ tự nhiên khoảng 6 tiếng và đi ngủ lúc 22h có thể thường xuyên tỉnh vào khoảng 4h.
Ngoài ra, giấc ngủ diễn ra theo nhiều giai đoạn khác nhau, gồm ngủ nông, ngủ sâu và REM – giai đoạn mơ. Chu kỳ này lặp lại khoảng 90-120 phút một lần. Ở cuối mỗi chu kỳ REM, não bộ có thể thức tỉnh ngắn trước khi ngủ lại.
Căng thẳng và lo âu
Stress là một trong những yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất đến giấc ngủ. Khi căng thẳng kéo dài, cơ thể tăng tiết hormone khiến nhịp tim, huyết áp và mức cảnh giác cao hơn bình thường.
Người bị lo âu hoặc trầm cảm thường khó duy trì giấc ngủ liên tục. Họ có thể thức dậy giữa đêm với cảm giác tim đập nhanh, bồn chồn hoặc đầu óc suy nghĩ liên tục. Một số trường hợp còn gặp ác mộng hoặc cơn hoảng loạn ban đêm khiến ngủ lại khó khăn.
Các chuyên gia khuyến cáo nên hạn chế kiểm tra email, làm việc, xem điện thoại hoặc lướt mạng xã hội trên giường ngủ. Thiền, hít thở sâu, nghe nhạc thư giãn hoặc viết nhật ký trước khi ngủ có thể giúp não bộ ổn định hơn.
Thói quen buổi tối
Những thói quen diễn ra vài giờ trước khi ngủ có thể quyết định bạn có ngủ ngon hay không. Ăn quá no sát giờ ngủ, uống cà phê buổi chiều tối, dùng rượu bia hoặc tập luyện cường độ cao vào ban đêm đều có thể làm giấc ngủ gián đoạn.
Dù uống rượu khiến nhiều người buồn ngủ nhanh hơn song nó lại làm giảm chất lượng giấc ngủ REM – giai đoạn quan trọng giúp não bộ phục hồi cảm xúc và trí nhớ.
Ngoài ra, ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi cũng có thể ức chế melatonin, hormone giúp cơ thể buồn ngủ. Nên ngừng dùng thiết bị điện tử ít nhất 30-60 phút trước giờ ngủ và duy trì lịch ngủ cố định mỗi ngày.
Nhiệt độ phòng, ánh sáng và tiếng ồn có thể khiến não bộ thức giấc ngay cả khi bạn không nhận ra. Phòng quá nóng hoặc quá lạnh đều làm giấc ngủ kém sâu hơn. Một số nghiên cứu cho thấy nhiệt độ lý tưởng để ngủ thường khoảng 20-26 độ C.
Tiếng động nhỏ như tiếng điều hòa, xe cộ hoặc ánh sáng từ màn hình điện tử cũng có thể làm gián đoạn quá trình chuyển sang ngủ sâu. Để cải thiện chất lượng ngủ, nên giữ phòng tối, yên tĩnh và mát mẻ, đồng thời hạn chế thiết bị điện tử trong phòng ngủ.
Một số bệnh lý
Ngưng thở khi ngủ là nguyên nhân phổ biến nhưng dễ bị bỏ qua. Người mắc tình trạng này có thể ngừng thở ngắn nhiều lần trong đêm, dẫn đến tỉnh giấc đột ngột, thở hổn hển hoặc ngáy to.
Ngoài ra, trào ngược dạ dày thực quản, tiểu đêm, cường giáp, đau mạn tính hoặc hội chứng chân không yên cũng có thể làm giấc ngủ gián đoạn. Phụ nữ mang thai hoặc giai đoạn mãn kinh cũng dễ thức giấc hơn do thay đổi hormone, nóng bừng, chuột rút hoặc đi tiểu nhiều lần. Một số loại thuốc như thuốc chống trầm cảm, corticosteroid, thuốc hen suyễn hay thuốc lợi tiểu cũng có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Mọi người không nên cố ép bản thân ngủ ngay lập tức nếu đã nằm thao thức hơn 20-30 phút. Thay vào đó, bạn có thể rời khỏi giường, đọc sách giấy, nghe âm thanh nhẹ hoặc thực hiện vài động tác thư giãn cho đến khi buồn ngủ trở lại.
Duy trì lịch ngủ ổn định, hạn chế caffeine sau buổi chiều, tránh ngủ ngày quá lâu và tập thể dục đều đặn cũng giúp cải thiện tình trạng này. Nếu thức giấc giữa đêm kéo dài nhiều tuần, hay mất ngủ kèm mệt mỏi ban ngày, đau đầu buổi sáng, ngáy to hoặc khó tập trung, người bệnh nên đi khám để kiểm tra các rối loạn giấc ngủ hoặc vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.
Ăn táo nguyên quả có thể hỗ trợ sức khỏe tim mạch, giảm các yếu tố nguy cơ như cholesterol cao và viêm. Flavonoid trong táo giúp cải thiện chức năng nội mô, tăng sản xuất nitric oxide, từ đó làm giãn mạch, hạ huyết áp.
Táo
Ăn táo nguyên quả có thể hỗ trợ sức khỏe tim mạch, giảm các yếu tố nguy cơ như cholesterol cao và viêm. Flavonoid trong táo giúp cải thiện chức năng nội mô, tăng sản xuất nitric oxide, từ đó làm giãn mạch, hạ huyết áp.
Quả họ cam quýt
Cam, bưởi, chanh, quýt chứa hesperidin - một flavonoid có lợi cho tim mạch. Uống nước cam hoặc ăn loại quả này mỗi ngày có thể giảm huyết áp tâm thu ở người tiền tăng huyết áp nhờ cải thiện chức năng nội mô và giảm viêm.
Cam, bưởi, chanh, quýt chứa hesperidin - một flavonoid có lợi cho tim mạch. Uống nước cam hoặc ăn loại quả này mỗi ngày có thể giảm huyết áp tâm thu ở người tiền tăng huyết áp nhờ cải thiện chức năng nội mô và giảm viêm.
Chuối
Chuối giàu kali, giúp cơ thể đào thải natri đồng thời giảm áp lực lên thành mạch, từ đó hỗ trợ hạ huyết áp. Người cao huyết áp có thể kết hợp chuối với yến mạch, các loại hạt để tăng thêm dưỡng chất có lợi cho tim.
Chuối
Chuối giàu kali, giúp cơ thể đào thải natri đồng thời giảm áp lực lên thành mạch, từ đó hỗ trợ hạ huyết áp. Người cao huyết áp có thể kết hợp chuối với yến mạch, các loại hạt để tăng thêm dưỡng chất có lợi cho tim.
Lựu
Uống nước ép quả lựu có thể hỗ trợ giảm huyết áp, đặc biệt là huyết áp tâm thu. Nên chọn nước ép nguyên chất, không thêm đường để tối đa hóa lợi ích của loại quả này.
Lựu
Uống nước ép quả lựu có thể hỗ trợ giảm huyết áp, đặc biệt là huyết áp tâm thu. Nên chọn nước ép nguyên chất, không thêm đường để tối đa hóa lợi ích của loại quả này.
Kiwi
Ăn kiwi giúp bổ sung hàm lượng kali, vitamin C và chất chống oxy hóa cho cơ thể. Những chất dinh dưỡng này đặc biệt hữu ích cho những người bị tăng huyết áp nhẹ hoặc trung bình.
Kiwi
Ăn kiwi giúp bổ sung hàm lượng kali, vitamin C và chất chống oxy hóa cho cơ thể. Những chất dinh dưỡng này đặc biệt hữu ích cho những người bị tăng huyết áp nhẹ hoặc trung bình.
Về biến cố tim mạch trong chạy bộ, PGS-TS Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu A9, Bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), cho hay: Ngừng tim đột ngột hoàn toàn có thể xảy ra, kể cả với người trông khỏe mạnh, không có dấu hiệu báo trước. Nguyên nhân có thể do: có bệnh tim chưa phát hiện; một lần gắng sức quá mức; một ngày thiếu ngủ hoặc đơn giản là thời tiết quá nóng. Điều đáng sợ nhất là không phải lúc nào cơ thể cũng báo trước những nguy cơ đó.
PGS-TS Nguyễn Anh Tuấn hướng dẫn: "Người tham gia chạy cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu cảnh báo gồm: chóng mặt, đau ngực, khó thở, tim đập bất thường, mệt lả hoặc lú lẫn. Khi xuất hiện những biểu hiện này, cần dừng vận động ngay và tìm kiếm hỗ trợ y tế".
Trong trường hợp ngừng tim, cấp cứu ban đầu có ý nghĩa quyết định. Khi tim ngừng đập, não có thể bắt đầu tổn thương sau khoảng 4 - 6 phút nếu không được cung cấp máu. Vì vậy, hồi sinh tim phổi (CPR) và sử dụng máy khử rung tim tự động (AED) cần được thực hiện càng sớm càng tốt. Can thiệp kịp thời có thể cải thiện đáng kể cơ hội sống cho người bệnh.
Theo Trung tâm Cấp cứu A9 - Bệnh viện Bạch Mai, ngừng tim khi chơi thể thao không phải là tình huống hiếm gặp, đặc biệt trong bối cảnh phong trào chạy bộ đang phát triển mạnh nhưng nhiều người chưa được trang bị đầy đủ kiến thức an toàn.
Chạy bộ là hình thức rèn luyện sức khỏe hiệu quả, song các biến cố tim mạch cấp tính, đặc biệt là ngừng tim đột ngột, vẫn có thể xảy ra, kể cả ở người không có triệu chứng trước đó. Nguy cơ này gia tăng khi vận động quá sức, mất nước, thiếu ngủ hoặc tập luyện trong điều kiện thời tiết nắng nóng. Do đó, nếu đang chạy mà thấy: chóng mặt, đau ngực, khó thở, tim đập bất thường, mệt lả… đừng cố, đừng "ráng thêm chút nữa", vì có những giới hạn không nên vượt qua. Chạy bộ là tốt, nhưng điều quan trọng nhất không phải là về đích nhanh đến đâu, mà là "trở về an toàn sau mỗi lần chạy".
Chiều 12/4, BS.CK2 Cao Hoài Tuấn Anh, Phó giám đốc Bệnh viện Nhân dân 115, cho biết nơi này tiếp nhận 4 bệnh nhân chuyển từ Bệnh viện Đa khoa Trung Mỹ lúc rạng sáng với tình trạng suy hô hấp sau vụ cháy nhà. Trong đó, nam bệnh nhân 29 tuổi hôn mê, suy hô hấp nặng kèm bỏng độ 2 diện tích khoảng 36%, phải thở máy.
Đôi vợ chồng cùng 25 tuổi đều hôn mê, suy hô hấp nặng, suy đa tạng, cũng được đặt nội khí quản thở máy. Trường hợp còn lại là bệnh nhân nam 21 tuổi hiện tỉnh, tiếp xúc được, song vẫn thở oxy liều cao.
Theo bác sĩ Tuấn Anh, nội soi bơm rửa phế quản ghi nhận nhiều muội than trong đường thở. Bệnh viện đã hội chẩn các chuyên khoa và điều trị theo phác đồ ngạt khói. Hiện, tình trạng của bốn người bệnh còn diễn biến phức tạp, tiên lượng nặng, được theo dõi sát và điều trị tại khoa Hồi sức tích cực và Chống độc.
Bé trai một tuổi, con trai của vợ chồng trên, điều trị tại Bệnh viện Nhi đồng 1 với dấu hiệu ngạt khí độc, tổn thương chủ yếu ở đường hô hấp, đang được hỗ trợ thở oxy qua mặt nạ, chưa cần thở máy, hiện tình trạng tạm ổn định.
Khoảng 3h sáng, hỏa hoạn bùng phát tại căn nhà trọ dạng ống rộng khoảng 100 m² trên đường Nguyễn Thị Thơi, phường Tân Thới Hiệp (TP HCM), nơi có 12 người lưu trú, chủ yếu là sinh viên và lao động tự do. Vụ cháy khiến hai người tử vong, 5 người bị thương, nhiều tài sản bị thiêu rụi; lực lượng chức năng đã cứu được nhiều nạn nhân và đang điều tra nguyên nhân.
