Đào Minh Huy, hiện là Assistant professor (bậc đầu tiên trong ba bậc giáo sư ở Mỹ) tại trường Dược, Đại học Louisiana, Monroe (ULM). Anh giảng dạy, nghiên cứu, phát triển những phương pháp đông khô và bảo quản lạnh chế phẩm sinh học và các tế bào.
Trong đó, nghiên cứu tập trung vào bản chất ảnh hưởng tiêu cực và stress (áp lực) của đông lạnh và đông khô lên protein. Phương pháp mà anh theo đuổi có thể giúp sinh phẩm (kháng thể đơn dòng, protein trị liệu, vaccine) đông lạnh và rã đông nhiều lần mà vẫn giữ được chất lượng.
Đầu tháng 4, dự án này được Quỹ khoa học quốc gia Mỹ (NSF) trao khoản tài trợ 380.000 USD (khoảng 10 tỷ đồng) trong ba năm. Theo bài đăng trên website của trường, NSF chỉ tài trợ cho nghiên cứu cơ bản, đánh giá một cách khắt khe và đặc biệt hiếm với giảng viên dược hoặc khoa học sức khỏe.
“Mình vui hơn đỗ đại học ngày xưa, vì đây là lần đầu tiên nộp đề cương nghiên cứu tới NSF”, anh Huy nói.
Anh Huy là con trai của TS Đào Minh Đức, nguyên Trưởng bộ môn Hóa lý tại trường Đại học Dược Hà Nội. Niềm đam mê khoa học của anh nảy nở từ những ngày ngồi nghịch máy móc, đèn cầy trong phòng thí nghiệm khi theo bố đến trường.
Ở nhà, anh cùng bố làm nhiều thí nghiệm nhỏ trên sân thượng, như soi ánh mặt trời qua cốc sữa loãng, hay quan sát thạch sùng trong không gian kín. Ông Đức cũng thường đem hóa chất về để con và các bạn tập làm thí nghiệm, như kết tủa bari sulfat, hay đốt cháy maggie…
“Từ những trải nghiệm ấy, tới bây giờ, mình vẫn luôn thấy cuốn hút trước những hiện tượng rất bình thường xung quanh”, anh Huy chia sẻ.
Lên đại học, anh đỗ trường Dược, rồi ở lại giảng dạy, nghiên cứu trong 5 năm sau tốt nghiệp. Năm 2016, anh giành học bổng của Quỹ Giáo dục Việt Nam (VEF), sang Mỹ học tiến sĩ tại Đại học Mississippi. Được giáo sư hướng dẫn, anh có thêm cảm hứng về lĩnh vực khoa học vật liệu và khoa học bề mặt, cùng tư duy liên ngành để ứng dụng trong quá trình nghiên cứu.
Đây cũng là giai đoạn hướng nghiên cứu về bảo quản thuốc của anh bén rễ. Trong đại dịch Covid-19, vaccine phải được trữ đông cực kỳ nghiêm ngặt, ở -80 độ C. Chúng thường hỏng ngay trong 24 tiếng khi đã rã đông tại nhiệt độ phòng hoặc ở mức 4 độ C trong tủ lạnh. Điều này đặt ra một bài toán là làm sao để chế phẩm có thể trải qua chu kỳ đông-rã đông nhiều lần mà không ảnh hưởng chất lượng.
Năm 2021, anh tới trường Dược, thuộc Đại học Texas, Austin (UT Austin) làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ, chuyển hoàn toàn hướng nghiên cứu từ tổng hợp hóa dược sang kỹ thuật đông khô và sinh phẩm. Anh thấy mình như “cá quay lại nước”, sau nhiều năm còn mông lung về đam mê thực sự.
Dù vậy, việc tìm được hướng nghiên cứu không dễ dàng. Anh “lặn ngụp” trong những bài báo, kỹ thuật mới để tìm cách lắp ráp lại kiến thức. Chẳng hạn, Huy từng mất hai tuần chỉ để chạy khắp các khoa, tìm người giải quyết giúp vài dòng lệnh Python khiến chương trình không hoạt động được.
“Khi nhìn lại sau mỗi lần bế tắc, thất vọng vì không hiểu tại sao không làm được điều mong muốn, mình nhận ra đã học được rất nhiều kỹ năng mới”, anh Huy nói.
Anh cũng thấy bản thân thích các kết quả không như ý, vì trong đó ẩn chứa những câu hỏi thú vị. Huy tâm đắc với quan điểm của Isaac Asimov, một giáo sư sinh hóa người Mỹ: “Trong khoa học, câu nói thú vị nhất báo hiệu những khám phá mới không phải là ‘Eureka!’ mà là ‘Kỳ lạ thật đấy…'”.
“Xét về triết lý đạo Phật, mọi sự khổ đau đều tới từ ‘bất như ý’. Mình áp dụng nó vào nghiên cứu, nên dù kết quả không như ý muốn, mình vẫn vui vẻ”, anh Huy nói.
Mỗi lần thí nghiệm chưa thành công, anh nhìn lại sổ ghi chép để kiểm tra xem yếu tố nào chưa được kiểm soát tốt, như nhiệt độ tủ lạnh không ổn định, hay do độ ẩm không được kiểm soát tốt (vì ngày hôm đó mưa nhiều). Sau đó, anh điều chỉnh, lặp đi lặp lại tới khi đạt kết quả mong muốn.
Năm 2024, anh vào ngạch biên chế (tenure-track) tại ULM, vừa giảng dạy vừa tiếp tục nghiên cứu về phương pháp đông khô và bảo quản lạnh. Cùng năm, anh thực hiện thành công một thí nghiệm, từ một quan sát ngẫu nhiên khi ngồi uống nước ở Hồ Tây.
Lúc đó, anh cầm một viên đá lên và thấy nó gần như trong suốt hoàn toàn, khác hẳn những viên đá đục vì chứa nhiều bọt khí khi tự làm ở nhà. Anh ngẫm thấy chính những bọt khí đó là một trong các tác nhân gây tổn hại cho mô, nội tạng và các chế phẩm sinh học khi chúng trải qua nhiều chu kỳ đông lạnh, rã đông. Nếu có thể tạo ra một môi trường đông lạnh tương tự viên đá trong suốt và đưa các chế phẩm sinh học hoặc mô tạng vào bên trong, khả năng cao chúng sẽ được bảo quản tốt hơn.
Suy nghĩ này dẫn anh tới loạt thí nghiệm để kiểm chứng trong suốt một tháng, nhưng không ra được kết quả khả quan. Cho tới một hôm, khi tâm trạng xuống đáy, anh “tặc lưỡi” thử loại bỏ gần như toàn bộ bọt khí và oxy hòa tan trong dung dịch, rồi tiến hành đông lạnh.
Bất ngờ, kết quả cho thấy protein và tế bào bên trong dung dịch được bảo vệ tốt hơn đáng kể. Anh nhận ra việc loại bỏ khí trước khi bảo quản lạnh có thể là một hướng đi hữu ích để tăng độ bền của các chế phẩm sinh học và mô tế bào.
Khi NSF mở đăng ký tài trợ nghiên cứu, anh liền nộp hồ sơ để thử sức với tâm thế học hỏi quy trình, nhưng được chấp nhận ngay.
Theo ông Robert O. Williams, giáo sư hướng dẫn anh Huy làm nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại UT Austin, tỷ lệ thành công khi xin tài trợ NSF khá thấp, dao động 10-20%. Ông nhìn nhận công trình nghiên cứu của anh có tính đột phá, tập trung vào những câu hỏi khoa học cơ bản và ứng dụng mà NSF quan tâm.
“Nghiên cứu của Huy sẽ ảnh hưởng tới lĩnh vực bảo quản sinh học và sản xuất tiên tiến, xa hơn nữa là ứng dụng vào bảo quản lạnh – một ưu tiên của Mỹ”, vị giáo sư nói.
Anh Huy thấy tự hào vì đã phần nào tiếp nối truyền thống hiếu học của gia đình, vốn là một bệ đỡ vững chắc. Anh cũng tin rằng tri thức và nghiên cứu khoa học có thể giúp mỗi người vượt qua những giới hạn về xuất thân, địa lý hay điều kiện kinh tế. Khi làm chủ được ngôn ngữ khoa học, các nhà nghiên cứu có thể tìm thấy cơ hội ở bất kỳ đâu trên thế giới.
Trước mắt, anh Huy cho hay sẽ dùng khoản tài trợ để chi trả lương, học phí cho nghiên cứu sinh và trợ lý phòng thí nghiệm, mua sắm hóa chất và dụng cụ nghiên cứu.
Khoản này cũng sẽ giúp anh thực hiện các thí nghiệm mở rộng về cơ chế stress lên sinh phẩm, mở ra hướng nghiên cứu dài hạn về bảo quản hồng cầu ở điều kiện nhiệt độ phòng, đông lạnh mô và cơ quan, để tạo ra ngân hàng ghép tạng. Đây vẫn còn là vấn đề ngoài tầm với của khoa học kỹ thuật hiện tại.
“Mình không hy vọng sẽ giải quyết được hoàn toàn các vấn đề này, nhưng tin rằng nghiên cứu sẽ góp phần thúc đẩy khoa học tiến lên, để một ngày nào đó ngân hàng ghép tạng với tạng đông lạnh sẽ không còn là phim khoa học viễn tưởng”, anh Huy nói.
Ngày 12/5, Sở GD&ĐT TPHCM ban hành kết luận của Phó Giám đốc Sở Nguyễn Văn Phong tại hội nghị tập huấn công tác chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 và kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027.
Nội dung siết chặt trách nhiệm của các trường trong đăng ký dự thi, điều động nhân sự và tổ chức điểm thi.
Đối với kỳ thi tốt nghiệp THPT, Sở GD&ĐT TPHCM yêu cầu lãnh đạo các trường THPT và cơ sở giáo dục thường xuyên bám sát quy chế thi của Bộ GD&ĐT và các văn bản hướng dẫn của Sở, tuyệt đối không tự ý điều chỉnh hoặc áp dụng theo cách hiểu riêng.
Sở nhấn mạnh không để xảy ra sai sót hoặc thiếu thông tin ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của học sinh.
Các trường phải triển khai đầy đủ, kỹ lưỡng đến giáo viên chủ nhiệm, phụ huynh và học sinh về quy trình đăng ký dự thi, các yêu cầu và lưu ý quan trọng đối với thí sinh. Đồng thời, các đơn vị phải thực hiện đúng khung thời gian quy định, không để xảy ra tình trạng đăng ký trễ hạn làm ảnh hưởng tiến độ chung của thành phố.
Liên quan công tác điều động cán bộ coi thi và chấm thi, Sở GD&ĐT yêu cầu các cơ sở giáo dục thực hiện nghiêm quy định về quản lý và xét duyệt đi nước ngoài đối với viên chức, người lao động trong thời gian diễn ra kỳ thi.
Ban giám hiệu các trường có trách nhiệm bảo đảm đầy đủ nhân sự tham gia công tác thi khi được điều động; tuyệt đối không để xảy ra tình trạng từ chối nhiệm vụ với lý do cá nhân, kể cả đối với thành viên ban giám hiệu.
Quy định này áp dụng cho cả kỳ thi tuyển sinh lớp 10 và kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026.
Sở cũng yêu cầu các trường tổ chức phổ biến quy chế thi đến toàn bộ cán bộ, giáo viên, nhân viên được điều động làm nhiệm vụ thi trước khi kỳ thi diễn ra, bảo đảm mỗi cá nhân nắm rõ quy định và thực hiện đúng quy trình, tránh xảy ra sai sót do không nắm chắc quy chế.
Đối với kỳ thi tuyển sinh lớp 10 năm học 2026-2027, Sở GD&ĐT TPHCM lưu ý các cơ sở giáo dục thuộc khu vực 2 (tỉnh Bình Dương cũ) và khu vực 3 (tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu cũ) về một số thay đổi trong quy định tuyển sinh năm nay so với trước đây.
Sở đề nghị các trường tổ chức phổ biến đầy đủ hướng dẫn tuyển sinh đến giáo viên để tư vấn chính xác cho học sinh THCS; không trả lời theo nhận định cá nhân gây hoang mang cho phụ huynh và học sinh.
Các trường cũng được yêu cầu cập nhật đầy đủ, chính xác thông tin tuyển sinh lên hệ thống tuyển sinh lớp 10 của thành phố tại địa chỉ ts10.hcm.edu.vn để phụ huynh và học sinh tra cứu trong suốt quá trình đăng ký.
Sở nhấn mạnh các trường chỉ tiếp nhận học sinh có tên trong danh sách trên hệ thống do Sở quản lý và không tiếp nhận học sinh ngoài danh sách dưới bất kỳ hình thức nào.
Đây là kỳ tuyển sinh đầu tiên của TPHCM sau sáp nhập và có quy mô lớn nhất từ trước đến nay. Trong đó, kỳ thi tốt nghiệp THPT dự kiến có khoảng 130.000 thí sinh tham gia, còn kỳ thi tuyển sinh lớp 10 ghi nhận hơn 151.000 thí sinh đăng ký dự thi.
Mới đây, mạng xã hội Facebook xuất hiện thông tin, hình ảnh 1 bé gái lớp 2 có nhiều vết tím ở phần lưng, tay sau giờ học tại trường. Nội dung này được người thân bé gái đăng tải và cho biết đã bị bạn cùng lớp đánh.
Trao đổi với phóng viên Dân trí, bà Trần Thị Lan Anh, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Hà Tông Mục (xã Tùng Lộc, tỉnh Hà Tĩnh), xác nhận sự việc xảy ra tại cơ sở giáo dục này, bé gái bị đánh tên T.T., nam sinh liên quan tên N.Đ.K. (học cùng lớp 2).
Theo thông tin ban đầu, khoảng 16h ngày 20/4, trong giờ ra chơi, học sinh K. đã dùng thước nhựa dẻo đánh vào người và tay khiến bé gái thâm tím da.
"Nguyên nhân là bạn nữ hứa cho K. kẹo nhưng chưa kịp thực hiện. Sau khi xảy ra sự việc, nhà trường phối hợp đưa cháu bé đến cơ sở y tế khám, bác sĩ kết luận cháu bị thương ngoài da", bà Lan Anh nói.
Trong sáng 21/4, Ban giám hiệu nhà trường tổ chức họp với phụ huynh 2 bên để thống nhất phương án chăm sóc sức khỏe cho cháu trong giai đoạn này. Lãnh đạo nhà trường nhận thiếu sót trong công tác quản lý và việc giáo dục kiến thức, kỹ năng sống cho học sinh.
Trong hướng dẫn tuyển sinh đại học, cao đẳng năm 2026 vừa ban hành, Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định thí sinh sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT để xét tuyển đại học phải đạt tối thiểu 15/30 điểm.
Đồng thời, các trường buộc phải công khai quy tắc quy đổi điểm giữa các phương thức xét tuyển, siết việc quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ và xây dựng tổ hợp xét tuyển theo hướng bảo đảm năng lực cốt lõi.
Theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo, nguồn xét tuyển vào trình độ đại học là thí sinh có tổng điểm 3 môn thi tốt nghiệp THPT theo tổ hợp xét tuyển đạt tối thiểu 15 điểm theo thang 30.
Quy định này áp dụng với thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT từ năm 2026; không áp dụng với thí sinh được miễn thi, đặc cách tốt nghiệp THPT hoặc đã tốt nghiệp từ năm 2025 trở về trước.
Một điểm đáng chú ý là các cơ sở đào tạo khi sử dụng đồng thời nhiều tổ hợp, phương thức xét tuyển, chứng chỉ ngoại ngữ cho cùng một ngành đào tạo hoặc nhóm ngành phải công khai quy tắc quy đổi tương đương giữa ngưỡng đầu vào và điểm trúng tuyển, điều kiện nhận hồ sơ đăng ký xét tuyển.
Đối với các chứng chỉ tiếng Anh được dùng để miễn thi tốt nghiệp THPT theo quy chế thi tốt nghiệp THPT, Bộ yêu cầu các trường phải quy đổi thành tối thiểu 5 mức điểm khác nhau của chứng chỉ để bảo đảm phân hóa năng lực ngoại ngữ của thí sinh. Ví dụ, IELTS 6.0, 6.5, 7.0, 7.5… phải có mức quy đổi khác nhau.
Với chứng chỉ ngoại ngữ khác và điểm xét môn ngoại ngữ tương ứng do hiệu trưởng nhà trường quy định. Chứng chỉ ngoại ngữ chỉ được dùng để quy đổi điểm môn ngoại ngữ trong tổ hợp xét tuyển hoặc cộng điểm khuyến khích.
Bộ cũng đưa ra yêu cầu chặt chẽ hơn đối với việc xây dựng phương thức xét tuyển và tổ hợp môn.
Theo đó, các tổ hợp xét tuyển hoặc bài thi đánh giá độc lập phải được xây dựng khoa học, thực tiễn và phù hợp với năng lực cốt lõi của ngành đào tạo. Các trường phải xác định rõ phương thức xét tuyển, tránh gây khó hiểu hoặc làm khó thí sinh.
Với những ngành yêu cầu kiến thức nền tảng đặc thù, trường phải quy định điều kiện đầu vào tương ứng, bảo đảm thí sinh đã được học môn học đó ở bậc THPT. Chẳng hạn, ngành y khoa cần nền tảng môn sinh học thì phải có điều kiện về điểm môn sinh học ở THPT hoặc trong kỳ thi tốt nghiệp THPT.
Nếu dùng bài thi đánh giá độc lập để tuyển sinh, cơ sở đào tạo phải quy định rõ tỉ lệ điểm tối thiểu của phần nội dung cốt lõi liên quan trực tiếp đến ngành học mà thí sinh cần đạt trong tổng điểm bài thi. Ví dụ, khi xét tuyển ngành toán học, phần toán trong bài thi phải có trọng số cụ thể, các trường cần quy định rõ tỉ lệ điểm cho phần toán học trong tổng điểm xét tuyển.
Trường hợp ngoại lệ, các yêu cầu trên có thể không áp dụng cho các chương trình đào tạo ngôn ngữ mà người học bắt đầu từ trình độ cơ bản (ví dụ, học ngôn ngữ Pháp từ đầu). Tương tự, các chương trình đào tạo như sư phạm công nghệ hay sư phạm tin học cũng có thể có những điều chỉnh phù hợp.
Đặc biệt, Bộ lưu ý với các phương thức xét tuyển bằng học bạ, điểm thi tốt nghiệp THPT đảm bảo môn toán hoặc ngữ văn phải có trọng số tính điểm xét tối thiểu 1/3 tổng điểm xét tuyển.
Ví dụ, với tổ hợp toán - lý - tiếng Anh, trọng số môn toán tối thiểu phải đạt 1/3. Nếu tính theo công thức toán x1 + lý x1 + tiếng Anh x2 thì trọng số môn toán là 1/4.
