Nhiều ngày qua, ông Đức, bán đồ nướng gần bến xe Mỹ Đình (phường Từ Liêm), “chạy” đoàn kiểm tra với tần suất ngày càng dày. “Có ngày, tôi “chạy” tới hai lần”, ông kể. Vài ngày cuối tuần gần đây, doanh số quầy hàng gần như bằng không.
Không bám trụ lại được điểm kinh doanh quen thuộc, nhiều người phải co gọn về ngõ, hẻm nhỏ. Tại phường Cầu Giấy, điểm bán xôi, bánh mỳ trong hẻm của chị Hoa giờ có thêm chục quầy hàng chen chúc. Họ “dạt” vào hẻm này từ vỉa hè ngoài phố, mỗi gian cố kê thêm cái bàn, vài ghế nhựa. Thêm bạn hàng, nhiều người bán cùng món, doanh thu quầy bánh mỳ của chị cũng bị san bớt.
Co kéo từng cm dôi ra cũng là cách ứng phó của nhiều tiểu thương. Mỗi người cố nới thêm một chút không gian trước cửa nhà, như một “cuộc xâm lấn ngầm”.
Không chỉ tiểu thương nhỏ lẻ, nhiều chuỗi F&B phụ thuộc không gian vỉa hè cũng mất một phần nguồn thu. Thế giới Dừa ghi nhận doanh số toàn chuỗi giảm 30%, do tệp khách hàng chủ chốt sụt hai phần ba. Nhóm này là khách gia đình, thường đến vào chiều tối, ưa ngồi vỉa hè “hóng gió”.
Tình thế mới buộc ông Nguyễn Tú, Chủ tịch Thế giới Dừa, liên tục thử nghiệm tệp khách hàng mới. Hai tháng trước, họ chi gần một tỷ đồng mở ba cửa hàng khu phố cổ, gần chợ Đồng Xuân, Hàng Da, và Nguyễn Hữu Huân, nhắm tới khách du lịch.
“Chúng tôi thất bại, đóng hai cơ sở sau một tháng, chiếc còn lại nghỉ bán trong tháng này”, ông nói. Họ hiện quay trở lại tệp khách cốt lõi, tập trung khai thác các khung giờ, đa dạng sản phẩm để đáp ứng nhu cầu.
Tại chuỗi Matcha Vibe, trước đây, nhiều điểm bán sức chứa ngoài vỉa hè gấp 3-4 lần trong nhà. Hiện giờ họ chỉ kê một bàn bên ngoài, nép gọn trên bậc tam cấp.
Cơ sở chịu ảnh hưởng nặng nhất của Matcha Vibe là điểm bán trên đường Quốc Tử Giám, nơi nhận tệp khách gián tiếp từ quán phở, bún đậu trên vỉa hè lân cận. Mức giảm tại đây lên tới 40% trong hai tháng đầu nhà chức trách siết lại trật tự đô thị.
Sau nhiều tháng Hà Nội lập lại trật tự đô thị, tâm lý đối phó của giới tiểu thương, chuỗi hàng quán dần chuyển sang thích nghi. Trên phố Chùa Láng, chị Tâm, bán bánh mỳ, dẹp bớt ghế nhựa, chỉ để vài cái ghế đòn nhỏtrên bậc thềm.
“Khách đến ăn thì chịu khó đứng gọn vào trong, hoặc chỉ còn cách mang đi”, chị Tâm nói. Diện tích bậc thềm hẹp, chị kê thêm một tấm ván gỗ chìa ra phía ngoài để đặt vật dụng.
Ông Đức cũng đang ngó nghiêng mặt bằng lân cận, tầm vài triệu đồng một tháng, để bớt lo lắng khi kinh doanh. Để tiết kiệm chi phí, ông tìm đối tác chia sẻ mặt bằng theo không gian hoặc khung giờ. “Ví dụ, quầy cà phê mang đi chủ yếu bán chạy vào khung 7-14h, món nướng tiêu thụ tốt hơn vào tầm chiều và tối”, ông chia sẻ.
Vỉa hè rộng vốn là tiêu chí lựa chọn mặt bằng của nhiều cửa hàng F&B trước đây, bởi quán có thể kê thêm bàn ghế, chỗ đỗ xe cho khách. “Tư duy này giờ buộc phải thay đổi”, bà Trần Hồng Trang, chủ chuỗi 70 cửa hàng Matcha Vibe và Kom Phê Cha, nhìn nhận.
Cuối năm ngoái, các cửa hàng của chuỗi này được thiết kế lùi 3-4 m, tạo không gian mở, thay cho vỉa hè. Họ chấp nhận tỷ lệ chi phí mặt bằng trên doanh thu tăng cao hơn.
PGS. TS Lưu Đức Hải, Phó chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, cho rằng cần coi vỉa hè như một thực thể đa năng trong đô thị, với 4 chức năng gồm không gian giao thông, sinh kế, văn hóa bản địa và hạ tầng – kỹ thuật. Trong đó, không gian giao thông, đảm bảo quyền được đi bộ an toàn và thuận tiện của người dân, cần được ưu tiên.
“Nếu chỉ tập trung vào “dẹp” không gian để sạch, đẹp bề nổi mà bỏ qua yếu tố sinh kế và văn hóa, chúng ta sẽ làm mất đi sức sống tự nhiên của đô thị, đẩy người dân vào thế đối phó”, ông nhấn mạnh. Tuy nhiên, ông cho rằng không thể vin vào lý do sinh kế để vỉa hè lộn xộn, ô nhiễm và mất trật tự đô thị.
Đồng quan điểm, TS Huỳnh Thế Du, giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, cho rằng siết quản lý là cần thiết, nhưng không phải là “xóa sạch” kinh tế vỉa hè. Theo ông, văn hóa trà đá, cà phê vỉa hè hay hàng quán nhỏ tạo nên tính kết nối xã hội và bản sắc đô thị Việt Nam.
Các chuyên gia đề xuất nên chuyển từ tư duy “cấm” sang “quản trị”, nhà quản lý từ “người gác” sang “người phân phối không gian vỉa hè”. TS Huỳnh Thế Du cho rằng thành phố nên xác định khu vực nào cần ưu tiên người đi bộ tuyệt đối, nơi có thể cho phép kinh doanh có điều kiện, kết hợp thu phí và tiêu chuẩn hóa hoạt động.
Hà Nội chưa áp dụng chính sách cho thuê vỉa hè với mục đích kinh doanh. Mới đây, thành phố dự kiến tăng phí sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè lên gần gấp đôi, nhưng chỉ hướng tới mục đích trông giữ ôtô, xe máy.
Trong khi đó, ở nhiều quốc gia, kinh tế vỉa hè không bị xem hoàn toàn tiêu cực, mà là một phần đời sống đô thị và sinh kế người dân. Chẳng hạn, Thái Lan, Singapore hay Đài Loan (Trung Quốc) thừa nhận loại hình kinh tế này, và quản lý bằng quy hoạch, cấp phép, kèm theo quy định hoạt động.
Tại nhiều thành phố của Pháp, vỉa hè là một loại tài sản chiến lược, nét đặc trưng văn hóa địa phương. Những người chủ như ông Phan Viết Phong, chủ chuỗi 5 nhà hàng Ôbobun, có thể thuê diện tích vỉa hè để mở rộng không gian kinh doanh. Giá thuê mỗi m2 tại Lyon là 90 euro một năm, còn ở Grenoble là 35 euro. Người thuê phải chừa lại lối đi rộng ít nhất 1,8 m cho người đi bộ.
Được thuê vỉa hè cũng là nguyện vọng của nhiều tiểu thương, doanh nghiệp Hà Nội. Theo Chủ tịch Thế giới Dừa, vỉa hè rộng từ 4 m trở lên là tiêu chuẩn phù hợp để cân bằng giữa hoạt động kinh doanh và trật tự đô thị, khi “người có lối đi, xe có chỗ để, hàng quán có không gian buôn bán”.
Nội dung nêu tại bản góp ý dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế của Liên đoàn thương mại và công nghiệp Việt Nam (VCCI).
Theo đó, VCCI đề nghị bổ sung quy định cho phép doanh nghiệp ký hợp đồng thu mua phế liệu được khai và nộp thuế thay cho hộ, cá nhân kinh doanh ve chai, đồng nát.
Thực tế, ngành tái chế là mắt xích quan trọng trong phát triển kinh tế tuần hoàn, phù hợp chiến lược phát triển bền vững. Trong chuỗi này, lực lượng thu gom ve chai, phế liệu giữ vai trò đầu vào, đảm nhận khâu thu gom và phân loại ban đầu.
Tuy nhiên, theo VCCI, người thu gom phần lớn là cá nhân nhỏ lẻ, hiểu biết pháp luật hạn chế nên gặp khó trong nộp thuế, hóa đơn. Vì vậy, nhiều người lo ngại rủi ro pháp lý, ưu tiên bán cho các làng nghề phi chính thức thay vì doanh nghiệp tái chế.
Điều này khiến doanh nghiệp lĩnh vực này khó tiếp cận nguồn phế liệu trong nước, trong khi thị trường ngày càng yêu cầu tỷ lệ tái chế cao hơn. Về lâu dài, nguy cơ mất đơn hàng và suy giảm năng lực cạnh tranh của ngành tái chế có thể xảy ra. Ngược lại, Nhà nước cũng gặp khó trong quản lý thuế, tận dụng nguồn tài nguyên tái chế.
Ngoài lĩnh vực phế liệu, VCCI cũng góp ý về yêu cầu tổ chức hợp tác kinh doanh với cá nhân phải khai thuế giá trị gia tăng (VAT) trên toàn bộ doanh thu, không phân biệt cách chia doanh thu giữa các bên.
Theo VCCI, quy định này chưa phản ánh đúng bản chất kinh tế của mô hình hợp tác kinh doanh, đặc biệt với dịch vụ gọi xe công nghệ.
Hiện các nền tảng gọi xe thường hợp tác với tài xế theo tỷ lệ chia doanh thu, chẳng hạn doanh nghiệp hưởng 20%, tài xế nhận 80%. Tuy nhiên, theo dự thảo, doanh nghiệp có thể phải chịu VAT 10% trên toàn bộ doanh thu cuốc xe.
VCCI cho rằng điều này gây bất lợi vì doanh nghiệp chỉ thực nhận một phần doanh thu nhưng phải kê khai thuế toàn bộ giá trị giao dịch. Trong khi đó, phần doanh thu chia cho tài xế lại không có hóa đơn đầu vào phù hợp để khấu trừ thuế.
Với tài xế công nghệ, VCCI nhận định việc áp VAT 10% trên phần doanh thu của người lái xe cũng chưa phù hợp. Bởi đây chủ yếu là cá nhân kinh doanh nhỏ lẻ, nhiều trường hợp thuộc diện miễn hoặc nộp thuế theo tỷ lệ trên doanh thu. Theo quy định hiện hành, mức VAT áp dụng với cá nhân kinh doanh vận tải thường khoảng 3%.
Do đó, tổ chức này đề xuất sửa theo hướng doanh nghiệp nền tảng chỉ kê khai, nộp thay VAT cho cá nhân trên phần doanh thu được chia, khai và nộp thay thuế thu nhập cá nhân cho tài xế.
Những cuộc trao đổi nội bộ về khả năng hợp nhất giữa Tesla và SpaceX đang khiến giới tài chính và tiền số đặc biệt chú ý. Không chỉ là câu chuyện về một “siêu công ty” công nghệ, điều khiến thị trường bàn luận nhiều hơn nằm ở lượng bitcoin khổng lồ mà thực thể mới có thể nắm giữ.
Theo các hồ sơ tài chính mới nhất, nếu SpaceX và Tesla thực sự hợp nhất, tổng lượng bitcoin mà hai công ty sở hữu sẽ lên tới 30.221 BTC, tương đương khoảng 2,27 tỷ USD theo giá hiện tại. Quy mô này đủ để đưa doanh nghiệp hợp nhất vào nhóm công ty niêm yết nắm giữ Bitcoin lớn nhất thế giới.
Elon Musk và tham vọng tạo “hệ sinh thái” mới
Những đồn đoán về việc Elon Musk muốn gom các công ty của mình vào cùng một hệ sinh thái đã xuất hiện từ đầu năm nay. Theo CNBC, tỷ phú này từng thảo luận với cộng sự về khả năng kết hợp các doanh nghiệp đang chia sẻ hạ tầng và nguồn lực chung. Trước đó, Musk đã sáp nhập mạng xã hội X với công ty AI xAI, đồng thời xúc tiến kế hoạch kết hợp xAI với SpaceX.
Trong cuộc phỏng vấn với Bloomberg Television, nhà đầu tư đời đầu của SpaceX là Peter Diamandis cho rằng việc Tesla và SpaceX sáp nhập chỉ còn là “vấn đề thời gian”. Theo ông, thương vụ này có thể giúp Musk củng cố quyền kiểm soát, đặc biệt trong bối cảnh ông đang có quyền biểu quyết rất lớn tại SpaceX nhưng không nắm ưu thế tương tự ở Tesla.
Ông Diamandis cho rằng nếu hợp nhất diễn ra, Musk sẽ sở hữu một hệ sinh thái trải dài từ xe điện, robotaxi, AI cho tới hạ tầng không gian. Theo mô tả của ông, Tesla có thể cung cấp năng lực tính toán, pin và phương tiện tự hành, còn SpaceX đảm nhiệm mạng lưới vệ tinh và cơ sở hạ tầng ngoài không gian.
Điểm đáng chú ý là giữa lúc AI và robotaxi đang trở thành tâm điểm của phố Wall, bitcoin lại nổi lên như một “mảnh ghép tài chính” quan trọng trong toàn bộ câu chuyện. Khối tài sản số mà hai công ty nắm giữ hiện đã đủ lớn để ảnh hưởng tới cách nhà đầu tư định giá doanh nghiệp sau IPO hoặc sau sáp nhập.
Theo Decrypt, riêng lượng bitcoin của SpaceX được công bố trong hồ sơ IPO tuần trước đã gây bất ngờ cho thị trường. Công ty hiện sở hữu 18.712 BTC trị giá hơn 1,4 tỷ USD và chỉ chi khoảng 661 triệu USD để mua số bitcoin này. Điều đó đồng nghĩa khoản đầu tư đã tăng giá mạnh sau nhiều năm nắm giữ.
SpaceX bất ngờ trở thành “cá voi bitcoin”
Trước thời điểm nộp hồ sơ IPO, SpaceX gần như không công khai quy mô đầu tư vào bitcoin. Dữ liệu on-chain từ Arkham Intelligence từng cho thấy công ty có di chuyển bitcoin vào năm ngoái sau nhiều năm “án binh bất động”, nhưng thị trường khi đó chỉ ước tính SpaceX nắm chưa tới 9.000 BTC.
Hồ sơ gửi Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) mới hé lộ quy mô thực tế lớn hơn rất nhiều. Với 18.712 BTC, SpaceX hiện đã nằm trong nhóm doanh nghiệp sở hữu bitcoin lớn nhất thế giới được biết đến công khai.
Trong khi đó, Tesla hiện nắm 11.509 BTC theo báo cáo 10-Q mới nhất. Hãng xe điện từng là một trong những công ty đầu tiên đưa Bitcoin vào bảng cân đối kế toán, tạo hiệu ứng mạnh với thị trường tài chính toàn cầu giai đoạn 2021.
Điều đáng chú ý là dù thường xuyên có ảnh hưởng lớn tới thị trường tiền số qua các phát biểu cá nhân, Elon Musk từng tiết lộ ông chỉ trực tiếp sở hữu khoảng 0,25 BTC. Thay vào đó, vị tỷ phú này nổi tiếng hơn với việc ủng hộ Dogecoin, đồng meme coin lấy cảm hứng từ chú chó Shiba Inu.
Theo báo cáo của Grayscale, nếu IPO với định giá khoảng 1.750 tỷ USD như thị trường kỳ vọng, SpaceX có thể trở thành doanh nghiệp đa ngành nắm giữ bitcoin lớn nhất thế giới, chỉ đứng sau Strategy - công ty hiện sở hữu khoảng 850.000 BTC.
Tuy nhiên, Grayscale cũng lưu ý rằng bitcoin vẫn chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong tổng định giá của SpaceX. Với mức vốn hóa dự kiến 1.750 tỷ USD sau IPO, lượng bitcoin của công ty chỉ tương đương khoảng 0,1% giá trị doanh nghiệp.
Bitcoin đang trở thành tài sản “dự phòng” của doanh nghiệp lớn
Điểm khiến giới phân tích chú ý không nằm ở việc Tesla hay SpaceX đầu cơ bitcoin, mà ở cách các tập đoàn công nghệ bắt đầu xem tài sản số như một phần trong chiến lược quản lý ngân quỹ.
Theo Grayscale, thị trường hiện chia các doanh nghiệp nắm bitcoin thành hai nhóm. Một nhóm hoạt động gần giống “quỹ đầu tư bitcoin”, tiêu biểu là Strategy. Nhóm còn lại là các doanh nghiệp đa ngành như Tesla, Coinbase hay Block, nơi bitcoin chỉ đóng vai trò tài sản dự trữ hoặc công cụ đa dạng hóa dòng tiền.
SpaceX và Tesla đang được xem là những doanh nghiệp tiên phong cho xu hướng này. Báo cáo dự đoán sẽ có thêm nhiều công ty lớn bổ sung bitcoin vào bảng cân đối kế toán trong vài năm tới như một biện pháp phòng ngừa rủi ro tiền pháp định và đa dạng hóa tài sản.
Trong bối cảnh đó, khả năng Tesla và SpaceX sáp nhập đang được thị trường nhìn nhận không chỉ như một thương vụ công nghệ. Với giới đầu tư, đây còn có thể là thời điểm xuất hiện một trong những “kho bitcoin doanh nghiệp” lớn nhất thế giới.
Trên thị trường tiền số, bitcoin hiện dao động quanh vùng 74.430 USD, tăng nhẹ trong 24 giờ qua nhưng vẫn thấp hơn khoảng 40% so với đỉnh lịch sử thiết lập năm ngoái. Theo Reuters, tâm lý thị trường gần đây chịu ảnh hưởng bởi biến động địa chính trị và kỳ vọng lãi suất, trong khi dòng tiền đầu tư vào tài sản rủi ro vẫn khá thận trọng.
7h sáng 27/4, giá dầu Brent đã tăng hơn 2%, lên 107,5 USD mỗi thùng, sau khi kế hoạch đàm phán hòa bình giữa Mỹ và Iran đổ vỡ lần nữa. Dầu thô Mỹ WTI cũng tăng gần 2%, lên 96,2 USD.
Tính theo tuần, giá dầu Brent và WTI đã tăng lần lượt gần 17% và 13%, mức tăng hàng tuần lớn nhất kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Trong đó, dầu Brent đạt mốc cao nhất ba tuần.
Cuối tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump hủy kế hoạch cử đặc phái viên đến Islamabad, Pakistan để đàm phán với Iran. Ông giải thích trên mạng xã hội Truth Social rằng việc này "lãng phí quá nhiều thời gian đi lại và công việc", trong khi tồn tại "sự tranh giành quyền lực và hỗn loạn khủng khiếp trong giới lãnh đạo của họ".
"Hơn nữa, chúng ta nắm giữ tất cả quân bài, họ không có gì", ông Trump tuyên bố. Lãnh đạo Mỹ thêm rằng nếu muốn nói chuyện, những gì đối phương cần làm là gọi điện.
"Các bạn biết đấy, chúng tôi có điện thoại - những đường dây điện thoại tốt và an toàn. Thỏa thuận rất đơn giản: Họ không thể có vũ khí hạt nhân, nếu không thì không có lý do gì để gặp nhau", ông Trump nói trên chương trình "The Sunday Briefing" của Fox News.
Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi đã đến Islamabad vào cuối tuần nhưng chỉ gặp gỡ các quan chức Pakistan trước khi rời đi.
"Không có cuộc gặp nào được lên kế hoạch giữa Iran và Mỹ", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei viết trên mạng xã hội vào tối 24/4.
Tony Sycamore, nhà phân tích tại công ty dịch vụ giao dịch tài chính IG, nhận định động thái của Mỹ đang "đá bóng" đàm phán sang Iran, quốc gia có thể phải ngừng sản xuất khi hết khả năng chứa dầu.
Tehran đã đóng cửa phần lớn eo biển giao thương, trong khi Washington áp đặt lệnh phong tỏa các cảng của đối phương. Lưu lượng giao thông qua eo biển Hormuz vẫn bị hạn chế. Theo dữ liệu vận chuyển từ Kpler, chỉ một tàu chở dầu đi được vào Vịnh ngày 26/4.
Trước tình hình mới, Goldman Sachs nâng dự báo giá dầu Brent cho quý IV lên 90 USD một thùng, còn dầu WTI 83 USD trong báo cáo công bố hôm qua, viện dẫn lý do sản lượng giảm từ Trung Đông. "Rủi ro kinh tế lớn hơn nhiều so với kịch bản cơ sở dựa trên giá dầu thô mà chúng tôi đưa ra", báo cáo nêu.
Các nhà phân tích từ Goldman Sachs nhấn mạnh nguyên nhân là giá các sản phẩm lọc dầu ở mức cao bất thường, rủi ro thiếu hụt sản phẩm và cú sốc năng lượng ở quy mô chưa từng có.
Dù lệnh ngừng bắn đã tạm dừng các cuộc giao tranh toàn diện, hai nước vẫn chưa đạt được thỏa thuận nào về các điều khoản mở lại eo biển Hormuz, khiến giá năng lượng tăng vọt.
