Sáng qua (1.7 theo giờ VN), AP đưa tin Tòa án Tối cao Mỹ đã bỏ phiếu với tỷ lệ 6-3 để vô hiệu hóa sắc lệnh hành pháp của Tổng thống Donald Trump liên quan đến quyền công dân theo nơi sinh.
Sắc lệnh nêu trên được ông Trump ký vào ngày đầu tiên của nhiệm kỳ 2, nhằm tước quyền công dân tự động của trẻ em có cha mẹ là người nhập cư trái phép hoặc cư trú tạm thời. Sau khi bị các tòa án cấp dưới bác bỏ, phán quyết từ Tòa Tối cao được xem như đòn quyết định khiến công cụ hành pháp quan trọng trong chính sách nhập cư của ông Trump sụp đổ. Trong phán quyết ngày 30.6 (giờ Mỹ), Chánh án John Roberts khẳng định sắc lệnh của chủ nhân Nhà Trắng đã vi phạm Tu chính án thứ 14 của hiến pháp Mỹ, vốn đã quy định rõ về các quyền công dân theo nơi sinh.
Các nhóm dân quyền và đảng Dân chủ ca ngợi đây là thắng lợi lớn giúp bảo vệ tương lai cho hơn 250.000 trẻ sơ sinh tại Mỹ mỗi năm. Trong khi đó, Tổng thống Trump cho rằng đây là điều “tồi tệ cho đất nước”. Ông kêu gọi quốc hội Mỹ can thiệp và sử dụng con đường lập pháp để triển khai quy định. Chủ tịch Hạ viện Mike Johnson (đảng Cộng hòa) cũng bày tỏ sự thất vọng và cho rằng nguyên tắc hiến định đang bị lạm dụng để trục lợi từ hệ thống phúc lợi.
Chính quyền ông Trump còn cho rằng những lỗ hổng của Tu chính án thứ 14 đã dẫn đến tình trạng “du lịch sinh con”. Theo đó, nhiều người tìm cách đến Mỹ du lịch ngắn hạn và sinh con tại đây, nhằm giúp con cái họ mặc nhiên có quốc tịch. Ngay sau phán quyết của Tòa án Tối cao ngày 30.6, CNN đưa tin Bộ Tư pháp Mỹ đã chỉ đạo các công tố viên ưu tiên điều tra và truy tố “âm mưu du lịch sinh con”. Chính quyền Mỹ cũng viện dẫn những trường hợp các cá nhân lợi dụng chính sách để lập ra những đường dây môi giới sinh nở tại quốc gia này.
Theo báo The Guardian, Tổng thống Trump từ lâu đã muốn hạn chế các đối tượng hưởng quyền công dân theo nơi sinh và quan điểm này được ông đẩy mạnh trong nhiệm kỳ 2. Thậm chí, ông còn phá vỡ tiền lệ khi đích thân dự phiên tranh tụng tại tòa vào tháng 4 nhằm tạo đòn bẩy, song nỗ lực này đã không mang lại kết quả.
Phán quyết mới đây cũng cho thấy những chia rẽ trong lập trường của các thẩm phán. Trong số 6 thẩm phán bỏ phiếu thuận, duy nhất có ông Brett Kavanaugh lập luận rằng sắc lệnh của Nhà Trắng đã vi phạm luật liên bang thay vì hiến pháp. Giới quan sát nhận định điều này mở ra khả năng cho phép quốc hội đưa ra đề xuất thay đổi quy định trong tương lai.
Ngoài ra, cuộc tranh luận nảy lửa giữa 2 thẩm phán da màu đã nêu bật những bất đồng. Thẩm phán bảo thủ Clarence Thomas cho rằng quy định cấp quốc tịch ban đầu ra đời với một mục đích duy nhất, đó là trả lại công bằng cho nô lệ da đen sau cuộc Nội chiến Mỹ. Do đó, ông đánh giá đặc quyền này không thể tự động trao cho con cái của những người nước ngoài cư trú tạm thời hay trái phép.
Trái lại, thẩm phán cấp tiến Ketanji Brown Jackson chỉ trích ông Thomas đã hiểu sai lịch sử. Bà khẳng định hiến pháp không phải là biện pháp “chữa cháy” tạm thời cho chế độ nô lệ, mà là một quy tắc nền tảng áp dụng cho mọi đối tượng. Mục tiêu của nó là xóa bỏ hoàn toàn sự phân biệt đẳng cấp trong xã hội Mỹ, do đó quyền công dân phải được áp dụng bình đẳng cho mọi đứa trẻ sinh ra tại đây.
Quyết định này đánh dấu bước leo thang mới trong căng thẳng xuyên Đại Tây Dương, diễn ra đồng thời với các bất đồng về chiến sự Trung Đông và thương mại giữa Washington và châu Âu.
Người phát ngôn Lầu Năm Góc Sean Parnell cho biết việc rút quân là kết quả của quá trình rà soát toàn diện về thế bố trí lực lượng của Mỹ tại châu Âu, nhằm đáp ứng "các yêu cầu chiến trường và điều kiện thực địa", theo AFP. Tuy nhiên, quyết định được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng giữa Tổng thống Donald Trump và Thủ tướng Đức Friedrich Merz.
Ông Trump đã công khai chỉ trích ông Merz sau khi nhà lãnh đạo Đức nhận định Iran đang "làm bẽ mặt" Mỹ trên bàn đàm phán. Đáp lại, ông Trump cáo buộc ông Merz "không hiểu gì" và thậm chí cho rằng Berlin bao biện khả năng Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân.
Không chỉ ở Đức, ông Trump còn để ngỏ khả năng cắt giảm quân tại Ý và Tây Ban Nha với lý do các nước này không ủng hộ chiến dịch của Washington tại Trung Đông, đặc biệt liên quan tình hình căng thẳng ở eo biển Hormuz. Hiện Mỹ có khoảng 36.000 binh sĩ đồn trú tại Đức, hơn 12.600 binh sĩ tại Ý và 3.800 binh sĩ tại Tây Ban Nha.
Không những vậy, ông Trump thông báo sẽ nâng thuế nhập khẩu ô tô và xe tải từ Liên minh châu Âu (EU) lên 25% từ tuần tới, cáo buộc khối này không tuân thủ thỏa thuận thương mại ký kết năm ngoái. Ông cũng chỉ trích các hãng xe Đức như Mercedes-Benz và BMW "trục lợi" từ thị trường Mỹ.
Phản ứng trước tuyên bố trên, Ủy ban châu Âu cho biết sẽ "giữ mọi lựa chọn" để bảo vệ lợi ích của mình nếu Washington triển khai các biện pháp không phù hợp với cam kết chung. Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul cho biết Berlin "đã chuẩn bị" cho kịch bản Mỹ giảm quân và đang thảo luận trong tinh thần tin cậy với các đối tác NATO. Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius cho rằng việc Mỹ rút quân "không phải điều bất ngờ" và kêu gọi châu Âu tăng cường tự bảo đảm an ninh.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo sẽ nhắm mục tiêu vào đồng minh Oman nếu nước này tham gia thiết lập cơ chế thu phí tại eo biển Hormuz quan trọng, đồng thời cảnh báo về các biện pháp trừng phạt đối với tất cả các bên liên quan đến hành động này.
“Oman nên biết rằng Bộ Tài chính Mỹ sẽ kiên quyết nhắm mục tiêu vào bất kỳ bên nào tham gia - trực tiếp hoặc gián tiếp - vào việc tạo điều kiện cho hoạt động thu phí qua eo biển Hormuz, và bất kỳ đối tác nào tham gia cũng sẽ bị trừng phạt”, ông Bessent cảnh báo trong một bài đăng trên mạng xã hội.
Bộ trưởng Bessent tuyên bố Mỹ sẽ “không dung thứ cho bất kỳ nỗ lực nào nhằm áp đặt hệ thống thu phí qua eo biển Hormuz”, đề cập đến đề xuất của Iran trong khuôn khổ thỏa thuận tiềm năng với Washington.
Khi được một phóng viên hỏi rằng liệu các quan chức Nhà Trắng có đang "lên kế hoạch cho một cuộc chiến mới với Oman hay không", Bộ trưởng Bessent cho biết: “Tôi nghĩ Tổng thống muốn nhấn mạnh quyền tự do hàng hải tại eo biển”.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ nói thêm rằng ông đã có cuộc trao đổi qua điện thoại với Đại sứ Oman tại Mỹ hôm 28/5. Đại sứ Oman đã “đảm bảo rằng không có kế hoạch thu phí đường thủy qua eo biển” Hormuz.
Theo ông Bessent, đại sứ Oman đã cố gắng xoa dịu căng thẳng bằng cách nhấn mạnh mối quan hệ lâu dài giữa hai nước.
“Hai nước chúng ta đã có 200 năm quan hệ tốt đẹp, ông ấy muốn có thêm 200 năm nữa”, ông Bessent kể lại.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 28/5 dọa sẽ "thổi bay" Oman nếu quốc gia đồng minh ở Trung Đông này không "biết cư xử" giữa lúc có thông tin Iran đàm phán với Oman để phối hợp thu phí quá cảnh eo biển Hormuz.
"Oman sẽ phải biết cư xử giống như tất cả những nước khác. Bằng không, chúng ta sẽ phải thổi bay họ. Họ hiểu điều đó mà. Rồi họ sẽ ổn thôi”, Tổng thống Trump tuyên bố.
Nhà lãnh đạo Mỹ đưa ra lời đe dọa trên sau khi xuất hiện các báo cáo về cuộc đàm phán giữa Iran và Oman nhằm phối hợp thu phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz.
Khi được hỏi liệu ông có chấp nhận một thỏa thuận ngắn hạn cho phép Iran và Oman kiểm soát tuyến đường thủy mang tính sống còn này hay không, ông Trump trả lời: " Không. Eo biển này sẽ được mở cửa cho tất cả mọi người. Không ai có quyền kiểm soát nó cả. Chúng ta sẽ giám sát nó. Chúng ta sẽ canh chừng nó. Nhưng không một ai được phép kiểm soát. Đó là một phần trong tiến trình đàm phán hiện tại của chúng ta”.
Một quan chức trong khu vực cho biết, Tehran đang muốn thuyết phục Oman, một đồng minh của Mỹ, hỗ trợ một cơ chế nhằm thu phí từ các tàu bè đi qua eo biển.
Eo biển Hormuz là tuyến đường trung chuyển chiến lược đối với năng lượng toàn cầu, nhưng gần như đã bị phong tỏa kể từ khi cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran nổ ra hồi cuối tháng 2.
Vấn đề về cơ chế kiểm soát eo biển Hormuz đến nay tiếp tục là điểm nghẽn chính đối với các cuộc hòa đàm của Mỹ và Iran. Chính quyền Tổng thống Trump tuyên bố, Hormuz sẽ được mở lại bằng cách này hoặc cách khác. Washington cũng tiếp tục gây sức ép với Tehran thông qua duy trì lệnh phong tỏa hàng hải với các cảng của Iran.
Theo Đài NBC News, Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) vừa chia sẻ những hình ảnh đầu tiên của Trái đất được chụp từ sứ mệnh Artemis II, khi phi hành đoàn tiếp tục hành trình tiến về phía Mặt trăng.
Các bức ảnh ghi lại hình ảnh Trái đất phía sau tàu vũ trụ Orion, cho thấy hành tinh quê hương của chúng ta đang tỏa sáng rực rỡ với những vầng cực quang huyền ảo.
Một bức hình do Chỉ huy sứ mệnh Reid Wiseman chụp vào ngày 2-4 qua cửa sổ tàu Orion, ghi lại hình ảnh Trái đất ở trạng thái ngược sáng, với cực quang xuất hiện ở góc trên bên phải và góc dưới bên trái.
Cực quang là hiện tượng ánh sáng nhiều màu xuất hiện trên bầu trời, xảy ra khi các hạt mang năng lượng từ Mặt trời va chạm với khí quyển Trái đất.
Theo bà Lakiesha Hawkins - Phó giám đốc chương trình Artemis, ánh sáng hoàng đạo cũng hiện rõ ở góc dưới bên phải khi Trái đất che khuất Mặt trời.
Ánh sáng hoàng đạo là một vệt sáng mờ hình nón xuất hiện ở chân trời phía tây ngay sau khi Mặt trời lặn, hoặc phía đông trước khi Mặt trời mọc. Đây là hiện tượng bụi vũ trụ phản chiếu ánh sáng Mặt trời.
Một bức ảnh khác cũng do ông Wiseman chụp ghi lại đường phân sáng tối - ranh giới phân chia vùng ban ngày và ban đêm trên Trái đất.
"Anh ấy đã chia sẻ cho chúng tôi những bức hình thật tuyệt vời", bà Hawkins nói.
Những hình ảnh này được ghi lại sau khi phi hành đoàn hoàn thành lần đốt động cơ đưa tàu vào quỹ đạo chuyển tiếp lên Mặt trăng vào ngày 2-4.
Bà Hawkins cho biết trong ngày thứ ba của sứ mệnh, các hệ thống vẫn hoạt động bình thường và phi hành đoàn đang trong trạng thái tinh thần rất tốt.
Bốn thành viên phi hành đoàn gồm các phi hành gia NASA Wiseman, Victor Glover, Christina Koch cùng phi hành gia Canada Jeremy Hansen đã phóng tàu vào ngày 1-4 (giờ địa phương), khởi đầu chuyến hành trình kéo dài 10 ngày.
Tính đến ngày 3-4, họ đã cách Trái đất hơn 160.000km, với khoảng 240.000km nữa là tới Mặt trăng.
Sứ mệnh Artemis II không bao gồm việc đổ bộ lên Mặt trăng, mà được thiết kế như một bước đệm hướng tới mục tiêu hạ cánh vào năm 2028.
Cột mốc quan trọng tiếp theo sẽ diễn ra vào ngày 6-4, khi phi hành đoàn dự kiến bay vòng quanh Mặt trăng - hành trình có thể đánh dấu chuyến đi xa Trái đất nhất trong lịch sử nhân loại, vượt qua kỷ lục 400.171km từng được các phi hành gia Apollo 13 thiết lập vào năm 1970.
