Tôi là một nhân viên văn phòng bình thường. Và cũng giống như hàng triệu người dùng di động khác tại Việt Nam lúc này, tôi đang mắc một hội chứng tâm lý mới: ám ảnh tiếng chuông điện thoại. Mỗi ngày của tôi bắt đầu không phải bằng tiếng chim hót hay chuông báo thức, mà bằng những cuộc gọi từ các số máy lạ hoắc, từ các sim “rác” với đầu số 056, 059, 02483, 02883, 02889… Nội dung toàn là lừa đảo đầu tư, mời chào mua hàng khuyến mãi, mời vay tiền trên các app “đen” đến đòi nợ khủng bố dù tôi không vay.
Từ sáng đến tối, bất kể giờ giấc, ngày nghỉ hay lễ Tết, tôi đều bị hàng trăm số điện thoại tổng đài ảo thay phiên nhau “khủng bố”. Chúng băm nát sự tập trung, phá hỏng những giấc ngủ và vắt kiệt sự kiên nhẫn của tôi. Là một người am hiểu công nghệ ở mức cơ bản, tôi đã làm đủ biện pháp được khuyến cáo để tự bảo vệ mình. Nhưng kết quả nhận lại chỉ là sự bất lực tột cùng.
Tôi đã chủ động chặn số lạ, nhưng điều đó dường như vô ích vì chúng dùng hệ thống tổng đài ảo (Voice IP), mỗi lần gọi là một dải số khác nhau, đầu số khác nhau. Tôi chặn số này, thì chỉ vài phút sau số khác lại gọi đến, như nấm sau mưa. Tôi tiếp tục dùng tính năng chặn theo tiền tố (block prefix) trên điện thoại và tải cả các ứng dụng nhận diện cuộc gọi rác nhưng kết quả vẫn thế. Các đối tượng này liên tục lách luật bằng cách sử dụng các đầu số di động cá nhân “rác” hoặc thay đổi dải số tổng đài liên tục khiến các bộ lọc AI cũng phải “đầu hàng”. Thậm chí, nhiều lần chúng còn dùng công nghệ để ẩn bớt số “0” ở đầu các số để thay đổi tiền tố.
Mỗi khi nhận cuộc gọi rác, tôi cặm cụi nhắn tin phản ánh qua đầu số 5656, 156. Tôi đăng ký luôn số điện thoại của mình vào danh sách không nhận quảng cáo (DNC). Vậy mà, những cuộc gọi “rác” ấy không hề thuyên giảm, thậm chí còn có dấu hiệu tăng lên với thái độ thách thức, hung hăng hơn.
>> Tôi quyết không chuyển lại 50.000 đồng cho người lạ ‘nạp tiền điện thoại nhầm’
Đến đây, tôi buộc phải đặt ra một câu hỏi lớn: Sự bảo vệ của nhà mạng dành cho người tiêu dùng đang ở đâu? Tại sao một vấn nạn nhức nhối suốt nhiều năm nay lại không thể giải quyết dứt điểm? Hãy nhìn thẳng vào sự thật, không một hệ thống tổng đài ảo hay dải số viễn thông nào có thể tự nhiên hoạt động nếu không có sự cung cấp hạ tầng từ các nhà mạng.
Nhà mạng nắm trong tay công nghệ cốt lõi, nắm quyền kiểm soát băng thông, lưu lượng và phân tích hành vi cuộc gọi. Một đầu số cá nhân hoặc một tổng đài doanh nghiệp vừa kích hoạt đã thực hiện hàng nghìn cuộc gọi ngắn trong một ngày, tỷ lệ bị từ chối cao, thuật toán của nhà mạng hoàn toàn thừa sức nhận diện đó là “rác”. Nhưng tại sao họ không chặn đứng ngay từ đầu? Phải chăng vì những tổng đài ảo, những chiến dịch gọi điện hàng loạt ấy mang lại nguồn doanh thu khổng lồ cho chính các doanh nghiệp viễn thông?
Về phía cơ quan quản lý, tôi đã nghe rất nhiều về các đợt “ra quân”, xử phạt, chuẩn hóa thông tin thuê bao chính chủ. Nhưng thực tế chứng minh, các biện pháp hành chính hiện tại chưa đủ sức răn đe. Việc chế tài xử phạt vài chục triệu đồng với một công ty quảng cáo viễn thông là quá nhỏ bé so với lợi nhuận họ thu được từ việc bán dữ liệu và spam khách hàng.
Chúng tôi trả tiền hàng tháng để mua dịch vụ viễn thông, mong muốn có một công cụ liên lạc tiện ích, chứ không phải trả tiền để bị tra tấn tinh thần. Để giải quyết vấn nạn này, tôi thiết nghĩ cơ quan quản lý cần có những biện pháp mạnh tay và thực chất hơn, đánh thẳng vào gốc rễ vấn đề.
Thứ nhất, cần quy trách nhiệm trực tiếp cho người đứng đầu nhà mạng nếu để tỷ lệ cuộc gọi “rác”, tổng đài ảo vượt mức cho phép. Cơ quan quản lý cần cấm nhà mạng đó phát triển thuê bao mới hoặc cung cấp dịch vụ tổng đài trong một thời gian nhất định. Chỉ khi đánh vào “nồi cơm” và thị phần, các nhà mạng mới thực sự dọn dẹp hệ thống của mình thay vì nhắm mắt làm ngơ thu tiền.
Thứ hai, cần siết chặt điều kiện cung cấp dịch vụ tổng đài ảo (SIP Trunking, Voice IP). Doanh nghiệp muốn đăng ký tổng đài gọi ra số lượng lớn bắt buộc phải sử dụng Voice Brandname (hiển thị tên thương hiệu) và phải ký quỹ. Nếu vi phạm quy định gọi điện quấy rối, họ sẽ bị tước giấy phép kinh doanh, thu hồi toàn bộ dải số và tịch thu tiền ký quỹ.
Thứ ba, minh bạch hóa kết quả phản ánh. Hàng triệu tin nhắn gửi về 156, 5656 mỗi năm cần được công khai thống kê: đã xử lý bao nhiêu? Bao nhiêu số bị khóa? Nhà mạng nào đang chứa chấp nhiều số rác nhất? Người dân cần thấy phản ánh của mình có giá trị thay vì cảm giác đang “ném đá ao bèo”. Đã đến lúc các nhà mạng ngừng đùn đẩy trách nhiệm và đưa ra những lời hứa hẹn. Và cơ quan chức năng phải “nâng cấp” hình phạt lên gấp bội với việc này.
Xin đừng để hàng triệu người dân mỗi ngày phải tự vật lộn trong mớ bòng bong của “rác” viễn thông, trong khi những kẻ trục lợi vẫn nhởn nhơ đếm tiền trên sự phiền toái của người khác.
Anh TKNhà mạng làm ngơ khi khách hàng bị sim rác ‘tra tấn’
‘Nhà mạng phải diệt SIM rác thay vì bắt người dùng nhập số CMND’
Một người mẹ ở Hà Nội từng tâm sự với tôi rằng chị mất gần hai tháng mới nhận ra con trai lớp 8 của mình đang gặp áp lực học tập. Không phải vì đứa trẻ giấu giếm, mà vì cả nhà gần như không còn nói chuyện với nhau mỗi ngày. Buổi sáng ai cũng vội đi làm, đi học. Buổi tối, mỗi người lại chìm vào thế giới riêng của mình trên chiếc điện thoại cá nhân. "Tôi cứ nghĩ con vẫn ổn. Đến khi giáo viên chủ nhiệm gọi điện thì mới biết con đã mất ngủ nhiều tuần", chị kể.
Tôi vẫn nhớ, ngày trước, bữa cơm gia đình là nơi mọi người trong gia đình kể cho nhau nghe những chuyện xảy ra trong ngày. Đó không chỉ là những câu chuyện vu vơ mà là cách cả gia đình hiểu nhau hơn. Đó là hệ thống cảnh báo sớm giúp cha mẹ nhận ra con đang vui hay buồn, gặp khó khăn hay đang có dấu hiệu lệch chuẩn. Khi những cuộc trò chuyện ấy biến mất, gia đình mất đi công cụ kết nối quan trọng nhất.
Điều nghịch lý là công nghệ được sinh ra để kết nối con người, nhưng trong rất nhiều trường hợp, nó đang khiến những người gần nhau nhất trở nên xa cách. Chúng ta có thể nhắn tin cho người ở nửa kia trái đất chỉ trong vài giây nhưng lại không biết hôm nay con mình đang nghĩ gì? Chúng ta có thể cập nhật trạng thái của hàng trăm người trên mạng xã hội nhưng không biết người bạn đời của mình đang chịu áp lực gì trong công việc? Đó là nghịch lý của thời đại số.
Có một thực tế mà nhiều phụ huynh không muốn thừa nhận: nhiều gia đình hiện nay đang để điện thoại làm thay một phần vai trò của cha mẹ. Khi trẻ quấy khóc, chúng ta đưa điện thoại để con nín. Khi cha mẹ bận việc, chúng ta đưa điện thoại để con bớt làm phiền. Khi muốn con ngồi yên, ta tiếp tục đưa điện thoại để giải quyết. Lâu dần, chiếc điện thoại trở thành người bạn thân nhất của trẻ. Trong khi cha mẹ trở thành những người xuất hiện ngày càng ít trong đời sống tinh thần của con.
Trẻ em học cách sống từ những gì chúng nhìn thấy mỗi ngày. Nếu cha mẹ luôn cầm điện thoại trên tay, trẻ sẽ cho rằng đó là hành vi bình thường. Nếu bữa cơm gia đình luôn im lặng vì màn hình, trẻ sẽ nghĩ đó là cách một gia đình vận hành. Và rồi đến một ngày, khi cha mẹ muốn con lắng nghe mình, đứa trẻ lại không còn thói quen trò chuyện nữa. Bởi suốt nhiều năm, chúng được dạy rằng màn hình quan trọng hơn cuộc đối thoại.
>> Tôi cấm điện thoại, bắt con học suốt ba tháng nghỉ hè
Một người cha từng than phiền với tôi: "Con tôi suốt ngày ôm điện thoại". Tôi hỏi: "Anh dùng điện thoại bao nhiêu tiếng mỗi ngày?". Anh cười, không dám trả lời. Nhiều bậc phụ huynh hiện nay muốn con bỏ điện thoại nhưng chính họ lại không rời được điện thoại. Họ muốn con đọc sách nhưng bản thân hiếm khi mở một cuốn sách. Họ muốn con trò chuyện nhưng cả buổi tối lại chỉ lo trả lời tin nhắn riêng.
Chúng ta đang sống trong một thời đại mà công việc có thể theo con người về tận nhà qua một tin nhắn. Mạng xã hội có thể chen vào mọi khoảng thời gian trống. Những thông báo liên tục khiến nhiều người tưởng rằng mình luôn bận rộn. Và rồi không ít gia đình rơi vào tình trạng cùng sống dưới một mái nhà nhưng ít khi thực sự hiện diện bên nhau.
Điều cần thiết là tạo ra những "vùng thời gian bất khả xâm phạm" dành riêng cho gia đình. Đó có thể là 30 phút của bữa tối không điện thoại; một buổi cuối tuần không bị công việc làm gián đoạn; một khoảng thời gian mà mọi thành viên được quyền nói về niềm vui, nỗi buồn, những điều còn băn khoăn trong cuộc sống mà không sợ bị ngắt lời hay phán xét.
Nếu tối nay bạn có dịp ngồi chung mâm cơm với những người thân yêu, hãy thử dành cho nhau một khoảng thời gian trọn vẹn, không công việc, không mạng xã hội, không điện thoại. Biết đâu trong cuộc trò chuyện ấy, bạn sẽ nhận ra người bạn đời của mình đang mang một nỗi lo chưa từng nói ra. Biết đâu bạn sẽ hiểu hơn những áp lực mà con đang đối mặt ở trường học. Biết đâu cha mẹ đang có những tâm sự mà lâu nay chưa có dịp chia sẻ. Và cũng biết đâu, chính người thân của bạn đã chờ đợi khoảnh khắc được lắng nghe ấy từ rất lâu rồi.
"Nhiều người nói đánh thuế nhà cho thuê để hạn chế đầu cơ, nhưng thực tế người đi thuê như tôi lại là đối tượng phải chịu trận. Ví dụ, căn phòng tôi đang thuê giá 4 triệu một tháng, nếu chủ nhà bị đánh thêm thuế thì họ chỉ cần tăng giá cho thuê nhà lên 4,5 triệu là xong. Với người thu nhập trung bình, mỗi tháng thêm vài trăm nghìn đồng là cả một vấn đề. Cuối cùng, chính sách nhắm vào chủ nhà nhưng lại khiến người thuê, vốn đã yếu thế càng khó khăn hơn".
Đó là lo lắng của độc giả Tabata xung quanh đề xuất đánh thuế nhà thứ hai cho thuê. Thực tế, việc đánh thuế trên lãi chuyển nhượng bất động sản hay với nhà thứ hai trở lên từng được giới chuyên gia, đại biểu Quốc hội đề xuất nhằm hạ nhiệt thị trường, hạn chế đầu cơ. Tại kỳ họp Quốc hội cuối năm ngoái, khi sửa Luật Thuế thu nhập cá nhân, Bộ trưởng Tài chính từng cho biết chưa đủ cơ sở để thu thuế trên lãi mua bán nhà đất cho tới khi có sàn giao dịch bất động sản online, cũng như đủ dữ liệu số hóa đất đai gắn với dữ liệu trên VNeID. Vì vậy, thuế với chuyển nhượng nhà đất đến nay vẫn duy trì 2% trên giá trị giao dịch.
Cùng chung trăn trở việc áp thuế nhà cho thuê có thể đẩy gánh nặng cho người thuê nhà, bạn đọc Ducnim bình luận: "Lý thuyết là đánh thuế để giảm giá bán nhà, nhưng thực tế chủ nhà bao giờ cũng ở 'kèo trên'. Thuế tăng thì họ cộng trực tiếp vào giá thuê và giá bán nhà mà thôi. Cuối cùng, người mua nhà lần đầu hay người đi thuê mới là những đối tượng chịu trận nặng nhất. Thuế này thực chất là đánh vào túi tiền của người lao động đang cần chỗ ở chứ không 'gãi' đúng chỗ ngứa là dân đầu cơ".
>> Bài toán mua hai mảnh đất dưỡng già nhưng bị đánh thuế như dân đầu cơ
Trong khi đó, với quan điểm trái ngược, độc giả Satehanh phản biện: "Chưa chắc việc áp thuế sẽ làm tăng giá nhà. Vì thuế đánh vào đất sở hữu chứ không phải căn nhà. Theo tôi, đã đánh thuế là phải đánh cả với nhà cho thuê vì không làm vậy thì nhà đầu cơ mua đất xong sẽ xây nhà cấp bốn cho thuê giá rẻ để thao túng giá đất. Xây một nhà trọ giá rẻ cũng không hề khó. Những người đầu tư cho thuê sẽ xây mấy tầng lên và nếu có chia đều thuế cho số lượng người thuê thì cũng không bao nhiêu'.
Cùng chung nhận định, bạn đọc Khuongna ủng hộ đề xuất trên: "Đánh thuế bất động sản thứ hai cho thuê đúng là có thể khiến giá thuê nhà tăng trong ngắn hạn, nhưng về dài hạn sẽ góp phần làm giảm giá bán. Giờ nhiều người sở hữu hàng chục mặt tiền, nhà ở cho thuê, nền nhà, đất hoang và họ luôn có xu thế ôm thêm khiến giá nhà vẫn tăng cao. Nếu đánh thuế bất động sản lũy tiến hàng năm ở mức cao, sẽ làm giảm tình trạng này về lâu dài. Tất nhiên, đó cũng chỉ là một giải pháp. Muốn bình ổn giá nhà, hay bớt tình trạng gom đất, để dòng tiền đưa vào đầu tư sản xuất thì cần phối hợp thêm nhiều giải pháp đồng bộ khác".
Việc TP HCM miễn phí xe buýt còn được kỳ vọng thay đổi hành vi sử dụng xe cá nhân sang xe công cộng góp phần giảm phát thải gây ô nhiễm môi trường và giảm kẹt xe gây lãng phí thời gian, công sức và sự căng thẳng cho người dân.
Tuy nhiên, để việc miễn phí đạt mục tiêu cần lắm sự cải thiện các yếu tác động đến hành vi tiêu dùng như:
Thứ nhất, sự thuận tiện: Tăng trạm, mở thêm chuyến mới. Đa dạng các loại xe buýt, ví dụ mini bus cho các đường hẻm nhỏ ( chiến lược dài hạn vì cần nghiên cứu, khảo sát và phối hợp với quy hoạch đô thị.)
Thứ hai, tính dễ sử dụng: Các trạm cần có biển báo, có mái che, (hiện nay nhiều trạm chỉ kẻ vạch và vạch bị mờ nên cả dân và tài xế mới đều không biết có trạm. (Ví dụ trạm siêu thị Maximax trên đường Cộng Hòa).
Ngoài ra tại một số trạm, xe công nghệ, xe dịch vụ dừng chờ đón khách làm khuất tầm nhìn tài xế xe buýt không vô đón hoặc không thể tấp vô khiến khách phải len lỏi giữa dòng xe đông rất nguy hiểm (trạm Nguyễn Thị Nghĩa chỗ gần công viên 23/9 trên đường Phạm Ngũ Lão, quận 1 cũ là một ví dụ điển hình).
Các vỉa hè hiện nay bị lấn chiếm, người đi bộ phải đi xuống lòng đường rất nguy hiểm.
Cũng cần có các bãi giữ xe gần các trạm chờ vùng lân cận nội đô thành phố để người dân có thể kết hợp xe cá nhân và xe công cộng.
>> Vì sao xe buýt TP HCM không chạy đến 10h đêm?
Thứ ba, hiện nay xe buýt điện đều sạch, mát, êm, tiếp viên và tài xế lịch sự, tuy nhiên chất lượng trạm chờ, thông tin giờ của các chuyến xe sắp tới thì trạm có, trạm không. Thông tin biểu đồ giờ trên app có tuyến chính xác có tuyến sai lệch cả 15 phút (ví dụ xe 53, 157...).
Bên cạnh đó còn nhiều tuyến đã cắt bớt trạm nhưng loa phát thanh vẫn phát, khách bấm chuông nhưng không được dừng mà không hiểu chuyện gì. Nên đồng bộ để đảm bảo độ chính xác của thông tin và trạm chờ.
Có nhiều hôm tôi ngồi trên xe nhìn thấy khách vẫn đứng chờ và vẫy xe ở trạm này mà không có xe nào dừng. Nên có biển thông báo tại khu vực trạm chờ trước đây để người dân biết mà di chuyển đến trạm tiếp theo.
Thứ tư, yếu tố môi trường xung quanh: Cần lắm sự tăng cường truyền thông về lợi ích ích khi đi xe công cộng, kêu gọi cán bộ công chức đi trước để làm gương
Thứ năm, yếu tố kiểm soát bên cạnh đó tâm lý con người luôn tìm kiếm phần thưởng và né tránh hình phạt, lo ngại sự kiểm tra, giám sát nên cũng cần có chế tài hạn chế xe cá nhân đi vào trung tâm thành phố.
Hoặc có chính sách khuyến khích các tài xế xe công nghệ chở, đưa và hướng dẫn khách tới trạm chờ để bắt xe buýt số mấy di chuyển tiếp thay vì chở họ đi cả quãng đường dài như cách một số nước đã làm.
Trên đây là một vài ý kiến của người đã sử dụng xe buýt để đi làm, đi công việc đã trên hai năm và kết hợp với việc cũng có đọc và nghiên cứu các lý thuyết về hành vi tiêu dùng để góp ý, mong lắm thành phố triển khai thực hiện thành công quyết sách này.
