Sau khi đọc bài viết “Nhiều lao động bị vắt kiệt vì ‘KPI, deadline’”, tôi như thấy chính mình trong đó. Tôi năm nay đã ngoài 40 tuổi, làm việc ở một công ty suốt 13 năm nay. Từng ấy thời gian đủ để tôi chứng kiến sự thay đổi của môi trường công sở, của áp lực công việc và cả cách con người dần bị biến thành những cỗ máy chạy theo năng suất.
Ngày mới đi làm, tôi từng chăm chỉ hết mình vì niềm tin sẽ có một cuộc sống ổn định. Tôi từng tự hào vì mình là người chịu khó, có trách nhiệm và luôn hoàn thành công việc đúng hạn.
Nhưng càng về sau, tôi càng nhận ra sự chăm chỉ của mình đang bị khai thác đến mức kiệt quệ. Chúng tôi không chỉ làm việc ở công ty tám tiếng mỗi ngày, mà còn mang việc về nhà, thức khuya trả lời email, giải quyết tin nhắn nhóm, hoàn thành báo cáo, chạy KPI và sống trong cảm giác lúc nào cũng sợ chậm deadline.
Ranh giới giữa công việc và cuộc sống cá nhân của tôi ngày càng biến mất. Có những tối tôi vừa ăn cơm vừa nhìn điện thoại vì sợ sếp nhắn. Có những ngày cuối tuần đáng lẽ được nghỉ ngơi thì laptop lại sáng đèn từ sáng đến khuya. Tôi từng đưa con đi chơi nhưng đầu óc vẫn nghĩ về bảng số liệu chưa làm xong. Thậm chí, ngay cả lúc nằm ngủ, tôi vẫn giật mình vì nhớ ra một email chưa trả lời. Cứ thế, tôi sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài suốt nhiều năm mà không hề hay biết.
Áp lực công việc ngày nay không còn đơn thuần là “làm nhiều”, mà là cảm giác không bao giờ được nghỉ ngơi thật sự. Công nghệ giúp chúng ta kết nối nhanh hơn, nhưng cũng khiến công việc bám theo con người mọi lúc mọi nơi. Chỉ cần điện thoại còn kết nối internet, người lao động như tôi gần như không thể thoát khỏi công việc.
>> Tôi 10 năm cống hiến nhưng công ty xem là điều hiển nhiên
Nhiều người nói rằng áp lực là điều bình thường khi đi làm, ai cũng phải chịu. Tôi không phủ nhận doanh nghiệp cần doanh thu, cần hiệu suất để tồn tại. Nhưng vấn đề nằm ở chỗ nhiều công ty đang đẩy áp lực vượt quá giới hạn chịu đựng của người lao động.
Có giai đoạn tôi phải làm việc liên tục từ sáng đến hơn 10 giờ đêm trong nhiều tuần. Hết báo cáo tháng lại đến kế hoạch quý, hết chỉ tiêu doanh số lại đến đánh giá hiệu suất. Mỗi năm KPI lại tăng, nhưng thời gian nghỉ ngơi của tôi thì ngày càng ít đi. Chúng tôi luôn được yêu cầu phải “cố thêm chút nữa”, “nỗ lực thêm chút nữa”, nhưng không ai hỏi chúng tôi đã mệt đến mức nào?
Tôi từng chứng kiến đồng nghiệp bật khóc trong nhà vệ sinh vì áp lực công việc. Có người phải uống thuốc ngủ vì mất ngủ kéo dài. Có người mới ngoài 30 tuổi đã mắc bệnh dạ dày, rối loạn lo âu, huyết áp cao. Nhưng sáng hôm sau, tất cả vẫn phải mặc đồng phục, cười nói bình thường và tiếp tục chạy deadline như chưa có chuyện gì xảy ra.
Phải chăng xã hội đang dần xem sự kiệt sức như một biểu hiện của chăm chỉ? Người ta tung hô những ai làm việc xuyên đêm, trả lời email ngoài giờ hay không nghỉ phép suốt nhiều năm. Nhưng ít ai tự hỏi liệu đó có phải là một cuộc sống lành mạnh hay không? Tôi từng tự hào vì mình “cày việc” giỏi, nhưng giờ đây không còn thấy điều đó đáng tự hào nữa.
Đổi lại cho những năm tháng lao lực tuổi trẻ là sức khỏe giảm sút rõ rệt. Tôi thường xuyên đau đầu, mất ngủ và lúc nào cũng cảm thấy mệt mỏi. Có những ngày tan làm về nhà, tôi không còn đủ năng lượng để trò chuyện với vợ con. Con tôi nhiều lần muốn bố chơi cùng nhưng tôi chỉ muốn nằm im vì quá kiệt sức. Tôi nhận ra mình đang dành phần lớn năng lượng cho công ty, còn gia đình lại chỉ nhận được phần mệt mỏi còn sót lại. Đó là điều khiến tôi day dứt nhất.
Khi kinh tế khó khăn, ai cũng lo mình tụt lại phía sau. Vì sợ mất việc, nhiều người như tôi vẫn chấp nhận làm thêm ngoài giờ, chấp nhận bị giao việc cả cuối tuần, chấp nhận sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài. Chúng tôi không dám từ chối vì còn gánh nặng gia đình, tiền nhà, tiền học cho con và vô số áp lực cơm áo khác.
Nhưng con người không phải cỗ máy. Tôi nghĩ nhiều doanh nghiệp đang nhầm lẫn giữa hiệu suất và sự cống hiến mù quáng. Một nhân viên làm việc 14 tiếng mỗi ngày chưa chắc hiệu quả hơn một người được nghỉ ngơi đầy đủ và làm việc trong trạng thái cân bằng. Khi con người quá mệt mỏi, họ dễ mất sáng tạo, giảm năng suất và dần mất động lực với công việc.
Tôi vẫn đang phải tiếp tục làm việc, vẫn cố gắng hoàn thành trách nhiệm của mình. Nhưng càng lớn tuổi, tôi càng mong các doanh nghiệp nhìn người lao động bằng sự thấu hiểu hơn. Bởi phía sau những bảng KPI và deadline là những con người bằng xương bằng thịt, cũng biết mệt, biết áp lực và cũng cần được sống chứ không chỉ tồn tại để làm việc.
Ấy vậy mà tôi thấy tình yêu đó, sự hâm mộ đó rất đẹp và đáng khoe. Vì sao ư, vì đó là tình yêu chân thành và không nhuốm màu hơn thua - điều nhiều cổ động viên bóng đá thường biểu hiện một cách thái quá.
Để nói về lý do bạn gái tôi yêu thích Ronaldo và đội tuyển Bồ Đào Nha thì phải quay ngược thời điểm cách đây đúng một năm, khi đồng đội của Ronaldo tại tuyển Bồ Đào Nha là Diogo Jota không may thiệt mạng.
Khi ấy, câu lạc bộ Liverpool đã có một động thái đó là thanh toán toàn bộ lương trong 2 năm hợp đồng còn lại, kích hoạt những điều khoản bồi thường đặc biệt, và treo số áo 20 của Jota vĩnh viễn... Một hành động tuyệt vời của một câu lạc bộ tuyệt vời, dành cho một cầu thủ tuyệt vời.
Biết được Diogo Jota là người Bồ Đào Nha thì bạn gái của tôi cũng tìm hiểu rất nhiều về đội tuyển, và rồi tiếp cận rất thông tin về đội trưởng Cristiano Ronaldo. Trong số biển thông tin đó, thì cô nàng ấn tượng nhất với tinh thần kỷ luật và luôn nỗ lực và phấn đấu đến cùng.
Trong quá trình tìm hiểu sâu hơn nữa, bạn gái tôi được biết Ronaldo luôn được so sánh với Lionel Messi và có vẻ thua thiệt nhiều so với kình địch. Nhưng như tôi đã nói, bạn gái mình không theo dõi bóng đá, mà chỉ tìm hiểu Ronaldo qua những thông tin thứ cấp và lý do yêu mến cầu thủ này cũng chẳng vì Ronaldo là cây săn bàn hàng đầu trong lịch sử Champions League, khẳng định mình qua nhiều giải đấu ở Châu Âu, có 5 chiếc cúp vô địch Champions League - những kỳ tích mà Messi không còn khả năng đuổi kịp nữa.
Và, nàng cũng chẳng bớt yêu mến Ronaldo khi biết Messi hơn Ronaldo ở rất nhiều khía cạnh, đặc biệt là thành tích ở World Cup.
>> Ronaldo giúp tôi giảm cân 15 kg
Nhìn vào tình yêu (tưởng chừng rất phong trào) của người bạn gái, tôi lại thêm một lần được nhìn vào tình yêu và cách tận hưởng tình yêu. Tình yêu là biết mình yêu những điều gì, và không để những ngoại cảnh làm bận lòng - Messi có tỏa sáng ra sao, có vượt trội thế nào thì cũng không thể phủ nhận được Ronaldo đã nỗ lực đáng kinh ngạc và tài năng như thế nào.
Nhưng đó là điều phần lớn fan bóng đá không bao giờ làm được: Nhìn nhận một cách khách quan. Thay vào đó, họ tìm cách nói xấu những cầu thủ, những câu lạc bộ, những đội tuyển đối thủ để xoa dịu hoặc tâng bốc thứ mình thần tượng.
Sau 21 năm làm việc trong môi trường sản xuất, đặc biệt tại các doanh nghiệp Nhật Bản, tôi nhận ra một nghịch lý khá phổ biến ở ta: rất nhiều kỹ sư ra trường phải được doanh nghiệp đào tạo lại từ đầu về quản lý chất lượng, trong khi đây lại là kỹ năng quyết định giá trị nghề nghiệp của họ trong nhà máy hiện đại. Nhiều người nghĩ chỉ cần giỏi chuyên môn kỹ thuật là đủ để một kỹ sư phát triển tốt trong doanh nghiệp sản xuất. Nhưng thực tế đi làm cho tôi thấy mọi thứ phức tạp hơn nhiều.
Trong các nhà máy tôi từng làm việc, hầu như không ai tuyển một người chỉ học "quản lý" để trực tiếp phụ trách hệ thống chất lượng. Thay vào đó, họ thường chọn những kỹ sư đã làm thực tế ở dây chuyền, hiểu máy móc, hiểu quy trình sản xuất, rồi mới đào tạo thêm về ISO, Kaizen, Lean, quản lý chất lượng hay cải tiến sản xuất.
Lý do là quản lý chất lượng trong nhà máy không phải công việc thiên về giấy tờ như nhiều người nghĩ. Người làm chất lượng phải hiểu lỗi phát sinh từ đâu, công đoạn nào gây lãng phí, tiêu chuẩn nào bất hợp lý, vì sao sản phẩm bị lỗi lặp lại và cách cải tiến quy trình để giảm sai sót. Nếu không hiểu thực tế vận hành, rất khó để xây dựng một hệ thống chất lượng hiệu quả.
Thế nhưng, điều tôi thấy đáng tiếc là nhiều chương trình đào tạo kỹ sư trong nước hiện nay vẫn nặng về lý thuyết kỹ thuật, trong khi phần quản lý chất lượng và quản trị sản xuất lại khá mờ nhạt. Nhiều sinh viên ra trường có thể tính toán rất tốt, nắm kiến thức chuyên ngành khá sâu, nhưng khi bước vào nhà máy lại lúng túng trước các quy trình ISO, kiểm soát chất lượng, quản trị tài liệu, phân tích nguyên nhân lỗi hay phối hợp giữa bộ phận kỹ thuật với sản xuất.
>> Kỹ sư 'việc nhẹ lương cao' ngày gồng 8 tiếng vì không đam mê
Doanh nghiệp vì thế phải mất thêm nhiều năm để "đào tạo lại" kỹ sư thành những người có tư duy hệ thống. Đây cũng là một nguyên nhân khiến nhiều kỹ sư thế hệ 7X, 8X, 9X dù có nền tảng chuyên môn tốt nhưng chưa phát huy hết giá trị của mình trong doanh nghiệp. Họ thường phải vừa làm vừa tự tích lũy kiến thức về quản trị sản xuất và quản lý chất lượng trong suốt nhiều năm.
Trong khi đó, xã hội lại đang có xu hướng đánh giá cao những ngành nghề "phi sản xuất" như tài chính, kinh tế hay quản trị. Nhiều bạn trẻ sinh sau năm 2000 dần ít chọn học kỹ thuật hơn vì cho rằng con đường này vất vả, chậm thành công và ít cơ hội bằng các ngành khác.
Theo tôi, đây không phải tín hiệu tích cực cho tương lai công nghiệp Việt Nam. Một quốc gia muốn phát triển bền vững không thể thiếu đội ngũ kỹ sư giỏi, người làm sản xuất mạnh, người hiểu công nghệ và có khả năng cải tiến hệ thống thực tế.
Qua nhiều năm làm việc, tôi nhận ra một kỹ sư hiểu quản lý chất lượng luôn có giá trị cao hơn kỹ sư chỉ giỏi chuyên môn thuần túy. Bởi doanh nghiệp hiện đại không chỉ cần người làm ra sản phẩm, mà cần người giúp hệ thống vận hành ổn định, giảm lỗi, giảm lãng phí và tăng năng suất. Nếu được đào tạo bài bản về quản lý chất lượng ngay từ đại học, kỹ sư sẽ thích nghi nhanh hơn với doanh nghiệp, giảm đáng kể thời gian đào tạo lại và phát huy giá trị sớm hơn.
Tôi đang sống và làm việc online tại một vùng quê. Lúc trước tôi làm việc ở Sài Gòn, may mắn xin được việc làm online nên quyết định về quê làm để gần ba mẹ và tiết kiệm được chi phí thuê trọ. Đến nay cũng được hơn 4 năm rồi.
Thế nhưng trong suốt 4 năm đó tôi đã bị sự tra tấn loa karaoke công suất lớn từ hàng xóm. Hết nhà này hát đến nhà khác hát, từ 9-10h sáng đến 21h tối. Tôi phải chuyển vào Nha Trang thuê trọ một mình để được yên tĩnh làm việc, rồi cuối tuần mới chạy về nhà thăm ba mẹ.
Lúc đầu, tôi nghĩ về quê sẽ được yên tĩnh và tiết kiệm nhưng không ngờ lại bị hành hạ bằng loa công suất lớn như vậy. Tôi đã tốn rất nhiều chi phí để thuê trọ bên ngoài suốt thời gia qua, trong khi có nhà ba mẹ ở quê.
Một nghịch lý rất lớn là ở quê mà các bạn chỉ toàn nghe tiếng rên rĩ, hét hò của những người say, tiếng to tới mức họ hát giữa thôn mà bạn đóng kín cửa phòng trong ngoài vẫn nghe rõ từng từ, từng tiết bass dồn dập.
Sau khi có Nghị định số 282/2025/NĐ-CP, tôi rất mừng nên đã dọn về nhà ba mẹ nhưng niềm vui đó chỉ kéo dài đúng một tuần. Tiếng hét hò bằng loa công suất lớn vẫn diễn ra đều đặn từ trưa tới tối.
Tôi đã ra trình báo cơ quan chức năng nhiều lần nhưng họ chỉ cử người nhắc nhở. Khi cơ quan chức năng ra về thì họ lại hát tiếp.
Việc hát hò văn nghệ là không sai nhưng hát bằng loa công suất lớn vặn âm lượng to là hoàn toàn khác nhau. Những người già yếu không được nghỉ ngơi, và cả một thế hệ trẻ em xung quanh không được yên tĩnh học hành.
Trên diễn đàn này, tôi nghĩ không ít bạn đã phải chuyển nhà, ảnh hưởng công việc kinh doanh và cả sức khỏe tâm thần vì tệ nạn hát karaoke bằng loa công suất lớn.
Vì vậy, mọi người hãy cùng nhau lên tiếng để hành vi gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến người khác cần sớm chấm dứt.
