Ở tuổi 58, nhiều người hỏi tôi đã chuẩn bị nghỉ hưu chưa? Tôi thường chỉ cười và trả lời: “Chắc còn lâu”. Không phải vì tôi không có điều kiện tài chính. Thực tế, nếu nhìn vào những gì tôi đang có, nhiều người sẽ nghĩ tôi hoàn toàn có thể dừng lại để nghỉ ngơi. Tôi có một căn nhà năm tầng trị giá 7 tỷ, một ôtô, hai mảnh đất gần 3 tỷ đồng, cùng khoảng 1,5 tỷ tiền mặt tích lũy, nói vui là chẳng thiếu thứ gì. Với nhiều người, đó là hẳn một điểm đích đáng mơ ước. Nhưng với tôi, đó chưa phải là lý do để dừng làm việc.
Tôi để ý thấy một xu hướng khá phổ biến hiện nay: nhiều người còn trẻ đã nghĩ đến chuyện “hưởng thụ”, đến khi bước vào tuổi trung niên họ lại bắt đầu nói nhiều về “nghỉ hưu sớm”. Những khái niệm như tự do tài chính, nghỉ hưu trước 50 tuổi được chia sẻ rất nhiều, nghe qua thì hấp dẫn, nhưng đôi khi tôi tự hỏi: liệu có phải chúng ta đang quá mơ mộng về một tương lai màu hồng?
Ở tuổi này, tôi thấy thực tế rất khác. Tôi vẫn còn con cái đang đi học, hoặc mới đi làm, sự nghiệp chưa ổn định. Các cháu cần thời gian, cần sự hỗ trợ, cả về tài chính lẫn kinh nghiệm sống. Tôi cũng còn cha mẹ già, sức khỏe yếu, không có thu nhập, mọi chi phí sinh hoạt, thuốc men đều trông vào con cái. Chỉ riêng hai điều đó thôi cũng đủ để tôi hiểu rằng mình chưa thể nghỉ.
Vài người bảo: “Có tài sản rồi thì cứ sống chậm lại, tận hưởng trước khi quá muộn”. Nhưng tôi nhìn tài sản của mình theo cách khác. Đó là “lớp đệm an toàn”, không phải là lý do để ngừng tạo ra giá trị. Cuộc sống luôn có những biến số mà mình không lường trước được. Nếu dừng lại quá sớm, khi có biến cố xảy ra, tôi sẽ xoay xở ra sao?
>> Tôi hối tiếc vì tuổi 50 có 5 tỷ vẫn không dám nghỉ hưu sớm
Thế nên, tôi vẫn đi làm mỗi ngày, vẫn giữ nhịp sống bận rộn, dù công việc của tôi có áp lực khá cao. Không phải vì tôi tham lam tiền bạc, mà vì tôi thấy mình còn khả năng lao động, còn tạo ra thu nhập được thì không có lý do gì để dừng lại. Làm việc với tôi không chỉ là kiếm tiền, mà còn là cách để giữ cho mình minh mẫn, có ích và không bị tụt lại phía sau.
Tôi cũng tin rằng, mỗi thế hệ đều có trách nhiệm với gia đình và xã hội. Nếu ai cũng chỉ nghĩ đến nghỉ ngơi sớm, ai sẽ là người tiếp tục làm việc, tạo ra của cải, đóng góp cho sự phát triển chung? Có thể quan điểm này không phổ biến với những người đang theo đuổi lối sống hưởng thụ, nhưng với tôi, làm việc đến khi hết tuổi lao động là điều đương nhiên.
Tôi không phản đối việc nghỉ ngơi hay tận hưởng cuộc sống. Nhưng theo tôi, điều đó nên đến sau khi chúng ta đã thực sự hoàn thành trách nhiệm của mình. Còn khi vẫn còn những người phụ thuộc, còn những nghĩa vụ chưa trọn vẹn, thì việc nói đến nghỉ hưu sớm có phần nào đó là quá vội vàng.
Ở tuổi này, tôi chỉ nghĩ đơn giản: còn làm được thì cứ làm, còn lo được cho gia đình thì cứ cố gắng, sao phải nghỉ? Với tôi, đó là trách nhiệm và cũng là ý nghĩa của việc sống.
Đọc các bài viết: "Sống trong nhà 10 tỷ nhưng không có nổi 100 triệu đồng" hay "Vợ chồng ở thuê 5,5 triệu một tháng sướng hơn bỏ 4 tỷ mua nhà", tôi cho rằng, thật ra trong cuộc sống mỗi người sẽ có một quan điểm, một hoàn cảnh riêng và điều kiện tài chính khác nhau. Có người ưu tiên tiền để tiền đầu tư kinh doanh; có người lại tập trung cho con cái học hành; cũng có người thích tận hưởng cuộc sống, đi du lịch, ăn uống, làm đẹp; người khác đã có nhà ba mẹ để lại nên không cần áp lực phải mua thêm.
Phần lớn những người luôn khao khát sở hữu một căn nhà ở các thành phố lớn như Hà Nội hay TP HCM đều là những người từng trải qua nhiều năm sống trong những căn phòng trọ chật hẹp, từ thời sinh viên đến lúc đi làm. Sau nhiều năm bươn chải, chuyển hết phòng trọ này đến phòng trọ khác, ai rồi cũng sẽ có lúc mong muốn một nơi thật sự thuộc về mình. Khi lập gia đình, có con nhỏ, ước mơ ấy lại càng lớn hơn.
Nhưng mua nhà ở thành phố lớn chưa bao giờ là điều dễ dàng. Nhà càng rộng, càng gần trung tâm thì áp lực tài chính càng lớn. Vì vậy, nếu muốn có căn nhà đầu tiên, tôi cho rằng cần có vài điều người trẻ cần ghi nhớ:
Thứ nhất, liệu cơm gắp mắm. Nhiều người thường mơ những thứ quá xa khả năng rồi đặt cược tương lai bằng may rủi. Đó là một sai lầm khi mua nhà. Thay vào đó, hãy đặt mục tiêu căn nhà trị giá tối đa khoảng 60 tháng thu nhập hiện tại của bản thân. Nếu đã có gia đình thì nên tính theo thu nhập của người có mức lương cao hơn thay vì tổng thu nhập của hai vợ chồng, vì cuộc sống gia đình còn rất nhiều khoản khác phải lo.
Ví dụ thu nhập 30 triệu một tháng thì tôi chỉ hướng tới căn nhà khoảng 1,8 tỷ đồng. Nếu số tiền đó chưa mua được nhà ở trung tâm thì tôi chấp nhận ra vùng ven, hoặc cố gắng nâng thu nhập lên 50-70 triệu để đáp ứng điều kiện mua nhà 3-4 tỷ. Và quan trọng nhất, khi xuống tiền, mỗi người nên có sẵn tiền tích lũy ít nhất 30-50% giá trị căn nhà.
>> Cú 'tất tay' vay nợ giúp tôi nay có căn nhà Sài Gòn 5 tỷ đồng
Thứ hai, chọn thật kỹ. Mua nhà là chuyện rất lớn, nên không thể quyết định chỉ vì sau vài lời giới thiệu của môi giới. Ngay cả khi đó là bà con quen biết hay bạn bè, đôi khi họ đều có quyền lợi phía sau một giao dịch. Lời khuyên của tôi là nên tham khảo thật nhiều nguồn khác nhau, hỏi ý kiến của những người có kinh nghiệm và không liên quan lợi ích.
Một kinh nghiệm của tôi là đi xem nhà vào lúc trời mưa lớn, nắng gắt, buổi tối muộn hay lúc triều cường để thấy hết vấn đề thực tế của căn nhà. Trước khi đặt cọc, bạn cũng cần nhớ kiểm tra kỹ quy hoạch, tranh chấp, lộ giới và pháp lý.
Thứ ba, tự trả lời câu hỏi: "Nếu sống ở đây 10 năm, bạn có thấy ổn không? Vợ, chồng và con cái có thoải mái không? Thời gian đi làm có dưới 45 phút không? Sau này nếu cần bán lại có dễ không? Ngân hàng có hỗ trợ vay tốt không? Nếu có quá nhiều câu trả lời là "không", thì bạn nên cân nhắc lại. Còn nếu bạn cảm thấy mọi thứ đều phù hợp, hãy mạnh dạn lên kế hoạch cho căn nhà đầu tiên của mình.
Một gia đình nhỏ có một mái nhà riêng luôn là cảm giác rất đặc biệt. Và đôi khi, chính căn nhà ấy sẽ trở thành nền tảng vững chắc để bạn tiếp tục theo đuổi những mục tiêu lớn hơn trong cuộc sống.
Nhiều người nói: "Tuổi trẻ nên ở thuê, tận hưởng cuộc sống, đừng ôm cục nợ mua nhà". Nghe cũng hợp lý vì không phải ai cũng muốn vừa đi làm đã gồng mình trả ngân hàng suốt 15-20 năm. Nhưng càng chứng kiến bạn bè xung quanh, tôi càng thấy một điều: nỗi vất vả khi mua nhà thực ra chỉ tập trung trong vài năm đầu, còn cái giá của việc ở thuê kéo dài lại âm thầm đeo bám cả đời.
Nhiều người thường so sánh tiền trả góp với tiền thuê nhà ở hiện tại rồi kết luận bỏ ra một khoản lớn để mua nhà "không đáng". Ví dụ, một căn hộ hai phòng ngủ ở TP HCM hay Hà Nội có giá thuê khoảng 12-15 triệu đồng mỗi tháng, trong khi tiền trả góp ngân hàng để mua lên tới 20-25 triệu đồng. Khoảng chênh lệch đó khiến không ít người chọn ở thuê cho "dễ thở".
Nhưng vấn đề là tiền thuê nhà không đứng yên. Giả sử hôm nay bạn thuê nhà với giá 12 triệu đồng mỗi tháng. Nếu giá thuê chỉ tăng trung bình 5% mỗi năm - mức rất phổ biến ở các thành phố lớn - thì sau 10 năm, tiền thuê đã lên gần 20 triệu đồng mỗi tháng. Sau 20 năm, con số có thể vượt 30 triệu đồng.
Như vậy, tổng số tiền thuê phải trả trong 20 năm có thể lên tới 4 tỷ đồng, chưa kể chi phí chuyển nhà, đặt cọc, sửa chữa, nội thất. Và sau ngần ấy năm, bạn vẫn không sở hữu gì tài sản gì giá trị.
>> 'Thu nhập 30 triệu không nên mua nhà quá 1,8 tỷ'
Trong khi đó, người mua nhà trả góp lại đi theo một quỹ đạo khác. Ví dụ một căn hộ giá 3 tỷ đồng, bạn vay ngân hàng 2 tỷ trong 20 năm. Những năm đầu có thể phải trả khoảng 22-25 triệu đồng mỗi tháng cả gốc lẫn lãi, đúng là khá áp lực. Nhưng khoản "đau" nhất thường chỉ nằm ở 3-5 năm đầu tiên. Sau giai đoạn đó, có ba điều xảy ra cùng lúc:
Thứ nhất, thu nhập của đa số người đi làm thường tăng theo thời gian. Một người 28 tuổi chỉ kiếm 15 triệu đồng mỗi tháng rất có thể đến năm 35 tuổi đã đạt mức 40-50 triệu nếu công việc ổn định. Khoản trả góp từng là gánh nặng rồi sẽ dần trở thành chi phí bình thường.
Thứ hai, dư nợ gốc giảm dần. Càng về sau, áp lực lãi vay sẽ càng nhẹ hơn, nên chuyện trả nợ ngân hàng sẽ không còn lấy đi của bạn toàn bộ tài chính.
Thứ ba, giá trị căn nhà có xu hướng tăng theo chu kỳ dài hạn. Một căn hộ 3 tỷ hôm nay, sau 10 năm hoàn toàn có thể tăng gấp đôi hoặc hơn, đặc biệt ở các đô thị lớn nơi quỹ đất ngày càng hạn chế. Nói cách khác, người mua nhà không chỉ "tiêu tiền", họ đang chuyển thu nhập hiện tại thành tài sản tương lai.
Tôi thấy nhiều người trẻ hiện nay có tâm lý sợ khổ. Họ muốn sống ở trung tâm, đi du lịch đều đặn, dùng xe đẹp, ăn uống thoải mái và tránh mọi áp lực tài chính dài hạn. Điều đó không sai. Ai cũng có quyền tận hưởng tuổi trẻ. Nhưng điều đáng nói là thời gian không đứng yên.
Tuổi 25 bạn có thể thấy ở thuê rất tự do. Tuổi 35 bạn có thể vẫn ổn. Nhưng đến tuổi 40-50, cảm giác phải tiếp tục trả tiền thuê nhà mỗi tháng sẽ rất khác. Khi sức khỏe giảm đi, cơ hội nghề nghiệp ít lại, áp lực nuôi con và chăm sóc cha mẹ tăng lên, việc không có một chỗ ở ổn định sẽ trở thành nỗi bất an rất lớn.
Nhiều người nói "đem tiền đi đầu tư còn lời hơn mua nhà". Điều này có thể đúng nếu họ thực sự có kỷ luật tài chính và khả năng đầu tư tốt trong 15-20 năm liên tục. Nhưng thực tế, không ít người nói vậy rồi cuối cùng tiền lại trôi vào xe cộ, điện thoại, du lịch hay những khoản tiêu dùng ngắn hạn.
Nhà ở có một ưu điểm rất đặc biệt: nó ép con người tích lũy. Khoản trả góp hàng tháng giống như một hình thức "bắt buộc để dành". Dù áp lực, nhưng sau mỗi năm đi qua, tài sản của bạn lại dày thêm một chút. Đó là thứ mà tiền thuê nhà không bao giờ mang lại.
Tất nhiên, nếu thu nhập chưa ổn định, khoản vay vượt khả năng chi trả hoặc phải hy sinh toàn bộ chất lượng sống thì rõ ràng không nên cố mua nhà. Nhưng nếu có công việc tương đối vững, tài chính đủ để trả trước và chấp nhận vài năm đầu chật vật, việc mua nhà sớm vẫn là lựa chọn đáng cân nhắc.
Cái khổ của người mua nhà thường hữu hạn. Họ thắt lưng buộc bụng vài năm để đổi lấy sự ổn định hàng chục năm sau. Còn sự thoải mái của việc ở thuê đôi khi chỉ là cảm giác dễ chịu trước mắt, nhưng cái giá phải trả lại nằm ở tương lai rất xa, khi tuổi trẻ qua đi mà tài sản vẫn chưa có gì trong tay.
Gia đình tôi có một lô đất thổ cư, chưa có nhu cầu xây dựng nên vẫn để trống. Gần đây, tôi phát hiện hàng xóm đã tự ý sang trồng rau, thậm chí trồng cả chuối trên phần đất của tôi.
Lô đất vì thế trở nên um tùm, không gọn gàng nên tôi không hài lòng. Nhiều lần góp ý, họ vẫn tiếp tục trồng, thậm chí còn chăm sóc, bón phân.
Tôi định mua lưới B40 về làm hàng rào. Tôi nói trước thời hạn rào lô đất lại nhưng họ nài nỉ chờ thu hoạch xong rau và chuối thì sẽ dọn dẹp rồi trả lại nguyên trạng. Nhưng mấy tháng trôi qua vẫn chưa xong lứa rau, lứa chuối. Rau và chuối lại phát triển khá xanh tốt.
Tôi đang băn khoăn: Nếu tôi tự thu hoạch toàn bộ số rau, chuối đó và đem sang nhà trả cho họ thì có sai không? Trong trường hợp này, tôi nên xử lý thế nào cho hợp tình, hợp lý mà không làm căng thẳng hàng xóm?
