Tổng thống Hàn Quốc đến Việt Nam

Bộ Y tế Iran ngày 25/5 xác nhận Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei chỉ bị “thương nhẹ ngoài da” ở mặt, đầu và chân trong cuộc không kích do Mỹ - Israel tiến hành vào ngày 28/2. Cuộc không kích này đã khiến cha ông, cố Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei, thiệt mạng.

Người phát ngôn Bộ Y tế Iran Hossein Kermanpour cho biết, Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei không bị mất tay chân, vết thương không nghiêm trọng và không cần điều trị đặc biệt.

“Theo góc nhìn của tôi với tư cách là một bác sĩ, ngoài những vết thương nhẹ ngoài da ở mặt, đầu và chân - không dẫn đến việc mất tay chân hay biến chứng đặc biệt nào - thì không có gì nghiêm trọng xảy ra. Những vết thương này không được xem là nghiêm trọng và không cần điều trị đặc biệt, ngoại trừ một hoặc hai mũi khâu”, người phát ngôn nói thêm.

Người phát ngôn cho biết tân Lãnh tụ Tối cao đã được xuất viện vào sáng sớm ngày hôm sau.

Tháng trước, báo New York Times đưa tin mặt và môi của Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei bị bỏng nặng, và một chân đã phải trải qua 3 ca phẫu thuật. Theo báo Mỹ, ông đang chờ lắp chân giả.

Giới chức Mỹ cho rằng ông Mojtaba Khamenei đã bị thương nặng trong cuộc tập kích của Mỹ và Israel. Ông không xuất hiện trước công chúng kể từ khi được bổ nhiệm làm Lãnh tụ Tối cao.

Tân Lãnh tụ Tối cao Iran chỉ đưa ra các tuyên bố bằng văn bản, không có video hay bản ghi âm nào được công bố. Điều này làm gia tăng suy đoán về mức độ nghiêm trọng của vết thương do cuộc không kích gây ra với ông Mojtaba Khamenei.

Các quan chức Iran nhiều lần khẳng định Lãnh tụ Tối cao vẫn khỏe mạnh và vẫn điều hành đất nước. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Lãnh tụ Tối cao đang “thực hiện nhiệm vụ của mình theo hiến pháp”.

Đáp lại những tuyên bố nghi ngại về sức khỏe của ông, trong một bài đăng trên mạng xã hội X, Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei đã chỉ trích "chiến dịch truyền thông của đối thủ". Ông cáo buộc những thông tin như vậy nhằm mục đích "phá hoại sự đoàn kết và an ninh quốc gia" của Iran.

Nhiều quan chức chính quyền và chỉ huy quân sự cấp cao Iran đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Do vậy, để tránh bị theo dõi một cách tinh vi, Lãnh tụ Tối cao và giới chức cấp cao Iran được cho là đã sử dụng một hệ thống liên lạc thô sơ nhưng an toàn.

Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei được bảo vệ bằng các biện pháp an ninh nghiêm ngặt nhất. Ngay cả các quan chức cấp cao nhất của chính phủ Iran cũng không biết Lãnh tụ Tối cao đang ở đâu và không có cách nào liên lạc trực tiếp với ông.

Thay vào đó, các thông điệp được chuyển qua một mạng lưới người đưa tin để che giấu vị trí của Lãnh tụ Tối cao.

New York Times cho biết các chỉ huy cấp cao của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran và các quan chức chính phủ cấp cao đều tránh đến thăm Lãnh tụ Tối cao, vì lo ngại Israel có thể "theo dõi vị trí của ông" thông qua các hoạt động của họ và có thể thực hiện một cuộc tấn công.

Những thông điệp gửi cho Lãnh tụ Tối cao Iran đều được "viết tay, niêm phong trong phong bì và chuyển tiếp qua một chuỗi nhân sự" gồm những người đưa tin đáng tin cậy.

Tin Gốc: Dân Trí

Ngày 14/6, Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cho biết Mỹ và Iran đã đạt được thỏa thuận, đồng thời các bên trung gian sẽ tạo điều kiện cho một loạt cuộc gặp trong tuần này.

Theo hãng thông tấn Mehr (Iran), dự thảo thỏa thuận gồm 14 điều khoản, trong đó đáng chú ý là: (i) Chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn các hoạt động thù địch trên mọi mặt trận, bao gồm cả Li Băng; (ii) Dỡ bỏ hoàn toàn lệnh phong tỏa đường biển trong vòng 30 ngày; (iii) Mỹ cam kết rút lực lượng khỏi khu vực xung quanh Iran; và mở lại eo biển Hormuz; (iv) Đình chỉ các lệnh trừng phạt đối với hoạt động xuất khẩu dầu mỏ của Iran, đạt được thỏa thuận cuối cùng về vấn đề hạt nhân trong vòng 60 ngày kể từ khi ký kết, đồng thời giải ngân 24 tỷ USD tài sản của Iran đang bị phong tỏa trong thời gian đàm phán kéo dài 60 ngày.

Từ thỏa thuận sơ bộ Mỹ - Iran đến “phép thử” lớn nhất của khu vực

Theo Interfax, ngày 14/6 có thể được ghi nhớ như một trong những dấu mốc ngoại giao quan trọng nhất của Trung Đông trong nhiều năm qua. Sau hơn 3 tháng đối đầu quân sự trực tiếp và hàng thập niên đối địch chiến lược, Mỹ và Iran bất ngờ tuyên bố đạt được một thỏa thuận hòa bình sơ bộ dưới sự trung gian của Pakistan, mở đường cho việc chấm dứt các hoạt động quân sự, tái mở cửa eo biển Hormuz và khởi động vòng đàm phán kéo dài 60 ngày về chương trình hạt nhân của Tehran.

Khi được ký kết chính thức tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6 tới, đây sẽ là bước tiến ngoại giao quan trọng nhất kể từ sau khi tiến trình hạt nhân JCPOA đổ vỡ và Trung Đông rơi trở lại vòng xoáy đối đầu kéo dài nhiều năm. Tuy nhiên, điều khiến giới quan sát quốc tế đặc biệt chú ý không nằm ở bản thân thỏa thuận sơ bộ mà ở khoảng thời gian 60 ngày tiếp theo. Đây sẽ là giai đoạn quyết định liệu Trung Đông đang bước vào một chu kỳ ổn định mới hay chỉ đang tạm nghỉ giữa 2 đợt xung đột lớn hơn.

Giới chuyên gia nhận định rằng thỏa thuận hiện nay mới chỉ là “phần dễ nhất”. Những vấn đề khó khăn nhất vẫn còn ở phía trước, từ hồ sơ hạt nhân Iran, tương lai của Hezbollah cho tới quan hệ Mỹ - Israel và cấu trúc an ninh khu vực.

Thỏa thuận hòa bình hay một cuộc đình chiến chiến lược?

Theo giới quan sát quốc tế, điểm đáng chú ý nhất của thỏa thuận hòa bình sơ bộ ngày 14/6 là việc cả Mỹ và Iran đều lựa chọn một giải pháp mang tính thực dụng thay vì tiếp tục theo đuổi mục tiêu tối đa.

Đối với Mỹ, cuộc chiến kéo dài từ cuối tháng 2 đến nay đã tạo ra những tác động kinh tế và địa chính trị đáng kể. Giá năng lượng tăng mạnh (có thời điểm giá dầu WTI chạm mốc 120 USD/thùng), thị trường tài chính biến động và tâm lý cử tri ngày càng bất ổn. Trong khi đó, Iran cũng phải đối mặt với áp lực chưa từng có từ các cuộc không kích, phong tỏa kinh tế và suy giảm nguồn thu xuất khẩu dầu mỏ.

Trong bối cảnh đó, thỏa thuận sơ bộ xuất hiện như một lối thoát chiến lược cho cả hai bên. Theo các nội dung đã được tiết lộ, Mỹ sẽ chấm dứt phong tỏa đối với Iran, trong khi Tehran mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động hàng hải quốc tế. Hai bên đồng thời cam kết ngừng các hoạt động quân sự trực tiếp và gián tiếp, tạo điều kiện cho các cuộc đàm phán tiếp theo về chương trình hạt nhân.

Tuy nhiên, đằng sau bầu không khí lạc quan ban đầu vẫn tồn tại một thực tế quan trọng: Washington và Tehran đang diễn giải thỏa thuận theo những cách khác nhau.

Mỹ coi đây là bước khởi đầu để tiến tới cơ chế kiểm soát hạt nhân nghiêm ngặt hơn đối với Iran. Ngược lại, giới lãnh đạo Iran nhấn mạnh trọng tâm của thỏa thuận là dỡ bỏ trừng phạt, khôi phục kinh tế và bảo đảm chủ quyền quốc gia. Vấn đề quyền làm giàu uranium vẫn là “lằn ranh đỏ” mà Iran chưa có dấu hiệu sẵn sàng từ bỏ.

Nhiều nhà phân tích cho rằng đây không phải một hiệp định hòa bình hoàn chỉnh mà giống một “đình chiến chiến lược”, trong đó cả hai bên đều tranh thủ thời gian để đánh giá tương quan lực lượng và tìm kiếm lợi thế trong giai đoạn tiếp theo. Chính vì vậy, 60 ngày tới có thể được xem là khoảng thời gian bản lề, quyết định liệu sự thỏa hiệp hiện nay có thể chuyển hóa thành một cấu trúc hòa bình bền vững hay không.

Hồ sơ hạt nhân Iran: Bài toán khó nhất chưa có lời giải

Trong toàn bộ tiến trình đàm phán, hồ sơ hạt nhân Iran vẫn là tâm điểm của mọi tranh cãi. Các nguồn tin ngoại giao cho biết Mỹ mong muốn đạt được những cam kết dài hạn liên quan đến việc hạn chế làm giàu uranium, xử lý kho dự trữ uranium đã làm giàu ở mức cao và mở rộng cơ chế thanh sát quốc tế. Trong khi đó, Iran tiếp tục khẳng định quyền phát triển chương trình hạt nhân dân sự vì mục đích hòa bình. Đây chính là nút thắt từng khiến Thỏa thuận JCPOA năm 2015 rơi vào khủng hoảng.

Kinh nghiệm của hơn một thập niên qua cho thấy bất đồng giữa hai bên không nằm ở kỹ thuật hạt nhân mà nằm ở vấn đề lòng tin. Tehran lo ngại rằng bất kỳ sự nhượng bộ nào cũng có thể trở nên vô nghĩa nếu một chính quyền Mỹ tương lai thay đổi chính sách. Ngược lại, Mỹ và các đồng minh phương Tây cho rằng mọi cam kết của Iran đều cần được kiểm chứng bằng cơ chế giám sát chặt chẽ.

Giới chuyên gia quốc tế đánh giá rằng khả năng thành công của vòng đàm phán hiện nay phụ thuộc vào việc hai bên có tìm được công thức trung gian giữa hai yêu cầu tưởng như đối lập hay không: quyền phát triển hạt nhân dân sự của Iran và yêu cầu ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân của phương Tây.

Một số nhà phân tích tại châu Âu cho rằng kịch bản khả thi nhất là xây dựng một cơ chế tương tự Thỏa thuận JCPOA 2015 nhưng với thời hạn dài hơn, cơ chế thanh sát sâu hơn và các điều khoản bảo đảm chính trị chặt chẽ hơn. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi mức độ tin cậy mà hiện nay cả hai bên đều chưa thực sự có.

Trong trường hợp đàm phán thất bại, nguy cơ tái bùng phát xung đột sẽ rất lớn. Những tuyên bố gần đây từ giới lãnh đạo quốc phòng Mỹ cho thấy Washington vẫn sẵn sàng nối lại các hoạt động quân sự nếu không đạt được thỏa thuận cuối cùng.

Israel, Hezbollah và những biến số có thể tác động

Nếu hồ sơ hạt nhân là bài toán khó nhất thì Israel và Hezbollah lại là những biến số khó kiểm soát nhất.

Ngay trước khi thỏa thuận sơ bộ được công bố, các cuộc không kích của Israel nhằm vào khu vực ngoại ô Beirut đã khiến tiến trình đàm phán đứng trước nguy cơ đổ vỡ. Chính Tổng thống Donald Trump đã công khai bày tỏ sự không hài lòng, cho rằng các hành động quân sự như vậy có thể làm phức tạp hóa nỗ lực ngoại giao đang diễn ra. Sự việc này phản ánh một thực tế quan trọng đó là các ưu tiên chiến lược của Washington và Tel Aviv hiện “không hoàn toàn giống nhau”.

Đối với Mỹ, mục tiêu trước mắt là giảm căng thẳng và ổn định khu vực. Đối với Israel, mục tiêu lâu dài vẫn là ngăn chặn Iran củng cố năng lực quân sự và ảnh hưởng khu vực. Bởi vậy, bất kỳ thỏa thuận nào không xử lý triệt để chương trình tên lửa hay mạng lưới lực lượng đồng minh của Iran đều có thể bị Israel coi là chưa đủ.

Ở chiều ngược lại, Tehran cũng chưa có dấu hiệu sẵn sàng đưa Hezbollah hay các lực lượng thuộc “Trục Kháng chiến” vào bàn đàm phán. Điều đó đồng nghĩa với việc chỉ cần một vụ phóng rocket từ miền Nam Li Băng, một cuộc tập kích xuyên biên giới hoặc một hành động trả đũa ngoài ý muốn, toàn bộ tiến trình hòa bình có thể bị kéo trở lại điểm xuất phát.

Nhiều chuyên gia Trung Đông nhận định thách thức lớn nhất của 60 ngày tới không nằm ở các cuộc họp ngoại giao mà nằm ở khả năng kiểm soát những tác nhân ngoài bàn đàm phán. Lịch sử khu vực cho thấy không ít tiến trình hòa bình từng thất bại chỉ vì một sự kiện an ninh bất ngờ.

Tương lai Trung Đông sẽ được định hình trong mùa hè 2026

Nhìn rộng hơn, điều đang diễn ra không chỉ là câu chuyện giữa Mỹ và Iran. Đây thực chất là “phép thử” đối với toàn bộ cấu trúc an ninh Trung Đông sau nhiều năm biến động.

Nếu tiến trình đàm phán thành công, khu vực có thể bước vào một giai đoạn mới với nguy cơ chiến tranh giảm xuống, dòng chảy năng lượng ổn định hơn và môi trường thuận lợi hơn cho phát triển kinh tế. Các quốc gia Vùng Vịnh sẽ có thêm không gian để theo đuổi các chiến lược đa dạng hóa kinh tế. Châu Âu được hưởng lợi từ sự ổn định của thị trường năng lượng. Trung Quốc có thêm điều kiện bảo đảm an ninh tuyến cung ứng dầu mỏ. Ngay cả Nga cũng có cơ hội điều chỉnh lại chiến lược Trung Đông trong bối cảnh mới.

Ngược lại, nếu đàm phán thất bại, hậu quả có thể nghiêm trọng hơn nhiều so với giai đoạn vừa qua. Sự sụp đổ của tiến trình ngoại giao sẽ củng cố lập luận của các lực lượng cứng rắn ở cả Washington, Tehran và Tel Aviv rằng đối thoại không còn hiệu quả. Một vòng xoáy leo thang mới khi đó sẽ không chỉ đe dọa an ninh Trung Đông mà còn tác động trực tiếp đến kinh tế toàn cầu thông qua giá dầu, vận tải biển và các chuỗi cung ứng quốc tế.

Bởi vậy, khoảng thời gian từ nay đến giữa tháng 8 tới có thể được xem là một trong những giai đoạn quan trọng nhất đối với địa chính trị Trung Đông kể từ sau Thỏa thuận Abraham hay thỏa thuận hạt nhân JCPOA.

Lịch sử chưa thay đổi chỉ vì một bản ghi nhớ dự kiến được ký kết tại Thụy Sĩ. Nhưng lần đầu tiên sau nhiều tháng chiến sự khốc liệt và nhiều năm đối đầu, các bên đã mở được cánh cửa đối thoại thực sự. Vấn đề còn lại là liệu họ có đủ ý chí chính trị để bước qua cánh cửa đó hay không. Câu trả lời sẽ không chỉ quyết định tương lai quan hệ Mỹ - Iran mà còn có thể định hình trật tự Trung Đông trong nhiều năm tới.

Tin Gốc: Dân Trí

Chiến sự giữa Iran với Mỹ và Israel bùng phát cuối tháng 2 khiến eo biển Hormuz rơi vào vòng phong tỏa kép. Ngay sau đó, Bob Wilt, giám đốc điều hành tập đoàn khai khoáng Maaden của Arab Saudi, đã cử hàng loạt lãnh đạo cấp cao tới các cảng ở biển Đỏ để tìm đối sách.

Chỉ trong vòng hai tuần, Maaden thiết lập được mạng lưới hậu cần giúp vận chuyển phân bón xuyên Arab Saudi, với yếu tố then chốt là hàng nghìn xe tải hạng nặng hoạt động không ngừng.

"Từ 600 xe tăng lên 1.600, rồi 2.000 xe, chúng tôi lúc này có 3.500 xe tải chạy từ vùng Vịnh sang biển Đỏ", Wilt nói, thêm rằng các phương tiện lăn bánh suốt ngày đêm, do hai tài xế luân phiên điều khiển. Ông kỳ vọng đoàn xe tải xuyên sa mạc này có thể giải quyết xong lượng hàng tồn xuất khẩu vào cuối tháng 5.

Nỗ lực của Maaden đang góp phần giảm tình trạng thiếu phân bón, yếu tố có thể ảnh hưởng tới nguồn cung lương thực toàn cầu, khi đàm phán Mỹ - Iran vẫn bế tắc. Mỗi chuyến hàng vượt qua sa mạc cũng tạo thêm dư địa cho các nước vùng Vịnh duy trì dòng chảy thương mại, chờ tình hình Hormuz hạ nhiệt.

Trong thời bình, Hormuz là tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới đến từ vùng Vịnh cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu. Tuy nhiên, Iran hiện đã siết kiểm soát Hormuz, chỉ cho phép tàu của quốc gia "thân thiện" đi qua, với lý do nhằm đảm bảo an ninh cho nước này. Quân đội Mỹ cũng áp lệnh phong tỏa với mọi cảng biển Iran từ ngày 13/4, không cho phép các tàu có liên hệ với Iran rời eo biển Hormuz.

Điều này thúc đẩy các nước vùng Vịnh phải tái định hình bản đồ logistics, nhằm giảm bớt phụ thuộc vào "nút cổ chai Hormuz", và vận tải bằng đường bộ, đường sắt trở thành lựa chọn thay thế tạm thời.

Những hãng vận tải biển như MSC và Maersk cũng đang chuyển sang dùng xe tải để chuyển hàng hóa xuyên bán đảo Arab. Mạng lưới này chưa thể thay thế hoàn toàn năng lực hay cạnh tranh về chi phí so với vận tải biển, nhưng vẫn có hiệu quả nhất định trong tình hình hiện tại.

Chuỗi siêu thị Spinneys của Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) đã điều xe tải chở thực phẩm gồm khoai tây chiên, yến mạch và đồ ăn nhẹ cho trẻ em nhập khẩu từ Anh. Hành trình này kéo dài 16 ngày từ hạt Kent của Anh qua các nước Tây Âu, Ai Cập và Arab Saudi rồi đến thành phố Dubai.

Hãng vận tải đường sắt Etihad Rail Freight gần đây cũng vận chuyển hàng trăm ôtô từ thành phố Fujairah ở bờ đông UAE tới Abu Dhabi bên vịnh Ba Tư, đánh dấu lần đầu tiên nước này vận chuyển ôtô bằng tàu hỏa.

Những đoàn xe tải xuyên sa mạc phần nào cho thấy khả năng ứng biến của nền kinh tế toàn cầu trước các cú sốc do chiến tranh gây ra. Dù Hormuz bị đóng cửa, một lượng đáng kể dầu mỏ và khí tự nhiên, mặt hàng quan trọng nhất của vùng Vịnh, vẫn tiếp tục được đưa ra thị trường toàn cầu thông qua các tuyến dự phòng.

Tập đoàn dầu khí Saudi Aramco của Arab Saudi đang sử dụng Đường ống Đông - Tây nối tới cảng Yanbu bên biển Đỏ, trong khi UAE tăng cường vận chuyển dầu thô qua Fujairah. Hai nước đều tìm cách tăng công suất của các tuyến vận chuyển dầu này, cân nhắc xây thêm đường sắt và mở rộng hạ tầng cảng biển.

Cảng Khor Fakkan, quy mô nhỏ hơn Yanbu, đã trở thành "phao cứu sinh" của UAE. Lượng xe tải qua cảng nằm bên vịnh Oman này đã tăng từ 100 lên 7.000 lượt mỗi ngày kể từ khi xung đột Iran bùng phát. Những hàng dài xe tải hạng nặng chở container giờ trở thành hình ảnh quen thuộc trên các tuyến cao tốc.

Từ một cảng chủ yếu đóng vai trò trung chuyển, Khor Fakkan đã trở thành cửa ngõ vận tải thực sự, khi container được đưa khỏi cảng bằng xe tải, đi qua cổng kiểm soát và hải quan trước khi tới các kho hàng hay nhà máy.

Công ty Gulftainer, đơn vị vận hành cảng Khor Fakkan, đã tuyển thêm 900 nhân viên chỉ trong hai tuần, điều chuyển nhân viên chăm sóc khách hàng sang làm nhiệm vụ quản lý bãi xe hoặc kiểm soát cổng ra vào. Công ty cũng mở thêm một bãi tập kết xe tải mới để phân loại và điều phối hàng hóa.

"Điều đó giống như phải tập hợp cả một dàn nhạc chỉ sau một đêm để biểu diễn bản giao hưởng của Mozart", Farid Belbouab, giám đốc điều hành Gulftainer, ví von.

Với ông Wilt, cuộc khủng hoảng lần này còn là phép thử cho khả năng hoạt động của Maaden trên quy mô toàn cầu.

Arab Saudi đã yêu cầu Maaden mở rộng sản xuất phosphate, vàng và nhôm, trong kế hoạch đầu tư 110 tỷ USD trong thập kỷ tới. Công ty cũng hợp tác với doanh nghiệp và Bộ Quốc phòng Mỹ trong các dự án tinh luyện đất hiếm, đưa Arab Saudi thành mắt xích quan trọng trong nỗ lực giảm phụ thuộc nguồn cung hàng hóa này vào Trung Quốc.

Maaden góp phần đưa Arab Saudi trở thành nước xuất khẩu phosphate lớn thứ ba thế giới. Loại khoáng sản này được khai thác, xử lý thành dạng hạt và trong điều kiện bình thường sẽ được vận chuyển qua eo biển Hormuz.

Với Maaden, việc đưa hàng vượt qua những sa mạc rộng lớn phần nào dễ hơn, bởi Arab Saudi có mạng lưới đường cao tốc xuyên quốc gia khá hoàn thiện. Tuy nhiên, các cảng ở biển Đỏ lại không được xây dựng để phục vụ mặt hàng phosphate. Maaden phải dựng các kho lắp ghép và xây dựng hệ thống đường ống để bơm axit sulfuric, nguyên liệu quan trọng trong sản xuất phosphate, vào xe bồn.

Ông Wilt cho biết tuyến vận tải đường bộ kém hiệu quả vì nhiều xe tải chạy rỗng khi quay về, nhưng giá hàng hóa tăng mạnh đã bù đắp được chi phí vận chuyển phát sinh.

"Chúng tôi đã chứng minh được năng lực của mình", ông Wilt nói. "Giờ cần củng cố hệ thống này để luôn có một tuyến đường ra biển Đỏ".

Tin Gốc: Vnexpress