Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae thăm Úc sau chuyến thăm Việt Nam từ ngày 1 đến 3-5.
Theo Hãng tin Reuters, tháng trước Nhật Bản đã ký các hợp đồng trị giá 10 tỉ đô la Úc (7 tỉ USD) để cung cấp tàu chiến cho Úc – thương vụ quân sự lớn nhất của Tokyo kể từ khi dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu vũ khí năm 2014.
Trong chuyến thăm Úc lần này của bà Takaichi từ ngày 3 đến 5-5, Canberra và Tokyo tiếp tục nhất trí tăng cường các chuỗi cung ứng về năng lượng, lương thực và khoáng sản chiến lược.
Thủ tướng Úc Anthony Albanese nhấn mạnh: “Úc và Nhật Bản đang hành động để bảo vệ nền kinh tế trước những cú sốc và bất ổn về sau. Bằng cách hợp tác, hai nước sẽ xây dựng các chuỗi cung ứng an toàn và bền vững hơn, mang lại lợi ích cho doanh nghiệp và người tiêu dùng cả hiện tại lẫn tương lai”.
Hiện Úc cung cấp khoảng 1/3 nhu cầu năng lượng cho Nhật Bản, đồng thời là thị trường xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất của Tokyo.
Trong bối cảnh căng thẳng tại Trung Đông gây gián đoạn thương mại toàn cầu, cả hai quốc gia đều đang nỗ lực củng cố nguồn cung năng lượng.
Các doanh nghiệp Nhật cũng theo sát diễn biến ngành LNG của Úc, từ nguy cơ đình công tại các cơ sở khí đốt lớn đến áp lực chính trị gia tăng liên quan việc tăng thuế xuất khẩu.
“Giống như Nhật Bản, chúng tôi rất lo ngại về sự gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và các sản phẩm dầu mỏ tinh chế”, ông Albanese nói thêm.
Bên cạnh năng lượng, Úc dự kiến hỗ trợ tới 1,3 tỉ đô la Úc (khoảng 937 triệu USD) cho các dự án khoáng sản quan trọng của Nhật Bản như gali, niken, than chì, đất hiếm và fluorit.
"Với thêm chút thời gian, chúng tôi có thể dễ dàng mở eo biển Hormuz, chiếm lấy dầu mỏ và kiếm được một khoản tiền khổng lồ", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social tối 3.4.
Gần 5 tuần sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích nhằm vào Iran, xung đột tiếp tục gây bất ổn khu vực và làm rung chuyển thị trường tài chính toàn cầu. Tình hình leo thang khiến áp lực chính trị dồn lên Nhà Trắng trong việc nhanh chóng kiểm soát khủng hoảng, theo South China Morning Post.
Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiếm khoảng 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu - nhằm đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel từ cuối tháng 2.
Trước đó, trong bài phát biểu tối 2.4, ông Trump tiếp tục cảnh báo sẽ nhắm vào hạ tầng năng lượng của Iran, song không đưa ra thời hạn chấm dứt xung đột, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ trả đũa và kéo giảm thị trường chứng khoán.
Giao tranh cũng lan rộng sang các nước vùng Vịnh. Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) đã tạm dừng hoạt động tại cơ sở xử lý khí đốt Habshan - trung tâm năng lượng lớn của nước này - sau một vụ tấn công gây hỏa hoạn. Trước đó, các cơ sở năng lượng tại Kuwait cũng bị tấn công, trong đó nhà máy lọc dầu Mina Al Ahmadi bốc cháy khi đang vận hành, theo Reuters.
Các cuộc tập kích được cho là đã làm gián đoạn hoạt động của nhiều nhà máy lọc dầu, hóa dầu và khí tự nhiên hóa lỏng, buộc một số nhà sản xuất lớn phải cắt giảm sản lượng. Giá dầu vì thế tăng khoảng 50%, lên gần 110 USD/thùng.
Trong khi đó, Anh thông báo sẽ triển khai hệ thống phòng không Rapid Sentry tới Kuwait để bảo vệ lợi ích của Anh và các đồng minh trong khu vực. Thủ tướng Anh Keir Starmer đã thảo luận kế hoạch này trong cuộc điện đàm với Thái tử Kuwait Sabah al-Khalid al-Sabah, đồng thời lên án các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào cơ sở dầu mỏ.
Iran ngày 3.4 cảnh báo sẽ tiếp tục nhắm vào hạ tầng năng lượng và các mục tiêu như cầu đường tại các nước vùng Vịnh nếu các cơ sở của họ bị tấn công. Ngoài ra, một nhà máy điện và cơ sở khử muối nước tại Kuwait cũng ghi nhận thiệt hại trong các đợt tấn công mới nhất.
Một quan chức cấp cao Iran đã chỉ trích dự thảo nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc - do Bahrain đề xuất - cho phép sử dụng vũ lực nếu Iran không mở lại eo biển Hormuz. Iran cho rằng văn bản này "không xem xét nguyên nhân gốc rễ của khủng hoảng", đồng thời cáo buộc Mỹ và Israel gây hấn.
Trong khi đó, CNN dẫn lời cựu Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif ngày 3.4 kêu gọi Tehran tận dụng "ưu thế" hiện tại để thúc đẩy một thỏa thuận hòa bình toàn diện với Washington. Theo ông, thỏa thuận có thể bao gồm việc hạn chế chương trình hạt nhân của Iran và mở lại eo Hormuz, đổi lấy việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt kinh tế.
Kênh PressTV ngày 3/6 đưa tin Hải quân Iran đã nhắm mục tiêu vào một trung tâm chỉ huy và kiểm soát trên tàu khu trục của Hải quân Mỹ để đáp trả các hành động gây hấn của Washington đối với các tàu thương mại của Iran trên biển Oman và vi phạm các quy định về quản lý eo biển Hormuz.
PressTV cũng công bố video ghi lại vụ việc, cho thấy các quả đạn được phóng đi và nhắm tới mục tiêu là tàu chiến Mỹ.
Hải quân Iran cũng xác nhận nhắm mục tiêu vào một “trung tâm chỉ huy và kiểm soát” của Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM), nói rằng cơ sở này “chịu trách nhiệm cho các hành động gần đây của Mỹ chống lại Iran”.
Theo tuyên bố của hải quân Iran, chiến dịch tấn công được thực hiện sau khi lực lượng Iran phát hiện và xác định được nguồn gốc của các hành động do Mỹ tiến hành.
"Sau các hành động gây hấn, vi phạm các quy định quản lý eo biển Hormuz và các hành động thù địch của quân đội Mỹ chống lại các tàu thương mại Iran ở biển Oman, Hải quân Iran, ngay sau khi phát hiện và xác định được nguồn gốc của những hành động đó, đã nhắm mục tiêu vào trung tâm chỉ huy và kiểm soát chịu trách nhiệm về các hành động đó", tuyên bố của hải quân Iran nêu rõ.
Hải quân Iran nói rằng “trung tâm chỉ huy và kiểm soát” nằm trên một tàu khu trục của hải quân Mỹ "đang cố gắng tiếp cận vùng biển của Iran”.
Hải quân Iran cũng cảnh báo "sẽ đáp trả bất kỳ hành động thù địch nào trong thời gian ngắn nhất có thể”.
Trước đó cùng ngày, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố phóng tên lửa và máy bay không người lái vào “một căn cứ không quân và trực thăng của Mỹ” cũng như trụ sở Hạm đội 5 của Mỹ.
Iran cho biết nhắm mục tiêu vào các căn cứ của Mỹ ở Kuwait và Bahrain, cũng như một tàu gần eo biển Hormuz. Mỹ tuyên bố bắn hạ máy bay không người lái Iran ở Kuwait, trong khi Bahrain cũng kích hoạt hệ thống phòng không đánh chặn máy bay không người lái của Iran.
Quân đội Mỹ cũng tuyên bố tiến hành các cuộc tấn công "phòng vệ" vào đảo Qeshm của Iran. Theo phía Mỹ, các cuộc tấn công này nhằm đáp trả "các nỗ lực tấn công của Iran trên khắp Trung Đông".
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết không có “tiến triển đáng kể” nào trong các cuộc đàm phán với Mỹ trong vài ngày qua, bất chấp tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng các cuộc đàm phán đang diễn ra “rất tốt”.
“Không có tiến trình đàm phán chính thức nào đang diễn ra giữa Iran và Mỹ. Tuy nhiên, các thông điệp vẫn tiếp tục được trao đổi”, ông Araghchi nói trong một cuộc phỏng vấn với hãng truyền thông Ả rập Al Mayadeen.
Ông Araghchi cho biết Iran đã gửi thông điệp tới phía Mỹ trong tuần này, nhấn mạnh sự cần thiết của việc ngăn chặn một cuộc tấn công của Israel vào thủ đô Beirut của Li Băng.
Theo Hãng tin Reuters dẫn thông tin từ hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa xã, Bộ Thương mại Trung Quốc nêu tên 5 doanh nghiệp gồm Nhà máy lọc dầu Hằng Lực - Hengli (thành phố Đại Liên, tỉnh Liêu Ninh) và các nhà máy lọc dầu tư nhân quy mô nhỏ (teapot) gồm Tập đoàn hóa dầu Kim Thành (tỉnh Sơn Đông), Tập đoàn hóa chất Tân Hải (tỉnh Hà Bắc), Công ty hóa dầu Lỗ Thanh (thành phố Thọ Quang, tỉnh Sơn Đông) và Công ty hóa chất Thịnh Hưng (tỉnh Sơn Đông). Đây là những đơn vị nằm trong diện bị ảnh hưởng bởi lệnh trừng phạt của Mỹ.
Trong tháng 4, Bộ Tài chính Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt đối với Nhà máy lọc dầu Hằng Lực, cáo buộc công ty này mua dầu Iran trị giá hàng tỉ USD kể từ năm 2023.
Hãng tin AP cho biết doanh nghiệp Hằng Lực vận hành nhà máy lọc dầu công suất 400.000 thùng/ngày.
Theo chỉ số tỉ phú Bloomberg, ngay sau lệnh trừng phạt, cổ phiếu của Công ty Lọc hóa dầu Hằng Lực giảm 10%.
Hãng tin Bloomberg cũng đánh giá động thái này được xem là lần mạnh tay nhất từ trước đến nay của Washington nhằm vào lĩnh vực lọc dầu Trung Quốc
Chính quyền Tổng thống Donald Trump năm ngoái cũng áp đặt lệnh trừng phạt đối với 4 nhà máy lọc dầu còn lại được Bộ Thương mại Trung Quốc nêu tên, cùng nhiều thực thể khác.
Bộ Thương mại Trung Quốc cho rằng các lệnh trừng phạt của Mỹ đã vi phạm "luật pháp quốc tế và các chuẩn mực cơ bản của quan hệ quốc tế".
"Lệnh cấm quy định Mỹ không được công nhận, thực thi hoặc tuân thủ các biện pháp trừng phạt áp đặt lên 5 công ty Trung Quốc nói trên", người phát ngôn Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết thêm.
Các lệnh trừng phạt đã tạo ra một số trở ngại cho các nhà máy lọc dầu, bao gồm khó khăn trong việc tiếp nhận dầu thô và phải bán các sản phẩm tinh chế dưới những tên gọi khác.
Các nhà máy lọc dầu teapot hiện chiếm khoảng một phần tư công suất lọc dầu của Trung Quốc, hoạt động với biên lợi nhuận hẹp và đôi khi âm, đồng thời gần đây chịu áp lực từ nhu cầu dầu trong nước tăng mạnh.
