Quy định của Nghị định 131/2025 ngày 12.6.2025 phân cấp trách nhiệm quản lý cơ sở giết mổ nhỏ, lẻ là UBND xã, phường. Theo quy định tại Thông tư 01/2026/TT-BNNMT, chủ hàng phải đăng ký kiểm dịch tại cơ quan thú y địa phương cấp tỉnh trước khi vận chuyển ngoại tỉnh.
Theo quy định trên, thịt từ các lò mổ nếu vận chuyển sang tỉnh, thành phố khác phải được thú y kiểm dịch. Thực tế khảo sát tại Phú Thọ, thịt từ những lò mổ "3 không" vẫn được tiêu thụ dễ dàng, thậm chí đưa thẳng xuống chợ đầu mối, dân sinh tại Hà Nội.
Sau nhiều ngày khảo sát, chúng tôi đã thâm nhập lò mổ do ông D.C (thôn Xuân Chiểu, xã Vĩnh Phú) làm chủ và trực tiếp chứng kiến cảnh giết mổ mất vệ sinh ở cơ sở này.
Khu giết mổ bò này đã hoạt động nhiều năm, nằm biệt lập giữa cánh đồng trồng cỏ voi, cách xa khu dân cư nên có rất ít người qua lại. Mỗi đêm, tại đây có hàng chục lao động đến làm thuê. Từ khoảng 22 giờ trở đi, lò mổ bắt đầu hoạt động và sôi động đến 1 - 2 giờ sáng. Trong đêm thâm nhập lò mổ này, PV Thanh Niên trực tiếp chứng kiến toàn bộ quá trình giết mổ, phân loại thịt diễn ra ngay trên sàn xi măng. Thân thịt bò đặt trên mặt sàn chờ phân loại có đọng dịch tiết, chất thải, không đảm bảo vệ sinh.
Theo tiết lộ từ một số hộ chăn nuôi bò tại xã Vĩnh Phú, quá trình chăn nuôi, hộ nào chẳng may có bò nhiễm dịch, bệnh mà "vô phương cứu chữa" đều gọi ông D.C thu mua theo mức giá thương lượng. Nếu để bò chết tại chuồng, giá mua vào chỉ vài triệu đồng mỗi con.
Lò mổ của ông D.C nổi tiếng khắp vùng nhưng địa phương chưa một lần kiểm tra, phát hiện các vi phạm. Trao đổi với Thanh Niên, ông Hoàng Hà Anh, Phó trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Vĩnh Phú, thừa nhận lò mổ của ông D.C quy mô lớn nhất trong số 12 cơ sở giết mổ gia súc, gia cầm nhỏ lẻ tại địa phương nhưng chưa được cấp phép hoạt động giết mổ từ khi thành lập xã Vĩnh Phú mới.
Cũng theo ông Anh, các lò mổ tự phát chủ yếu hoạt động về đêm, riêng lò mổ của ông D.C thì nằm biệt lập ở khu dân cư, trong khi lực lượng thú y hiện nay rất mỏng, xã chỉ có 1 cán bộ chuyên trách nên gặp nhiều khó khăn trong việc kiểm tra, giám sát.
"Chúng tôi ghi nhận phản ánh của Báo Thanh Niên về cơ sở này giết mổ động vật không đảm bảo vệ sinh và sẽ yêu cầu cán bộ thú y phối hợp ngay với cán bộ thôn tiến hành kiểm tra, xác minh", ông Anh nói.
Chỉ cách lò mổ tại xã Vĩnh Phú chưa đầy 10 km, dãy nhà nằm sau chợ Giang (xã Thổ Tang) từ lâu đã trở thành "đại công trường" giết mổ về đêm. Tại đây, gần chục lò mổ "ngủ ngày cày đêm" đang cung ứng lượng lớn thịt bò không kiểm dịch vào Hà Nội, trong khi chính quyền địa phương thừa nhận đang "bó tay" vì thiếu người, thiếu cả công cụ.
Khảo sát toàn bộ khu vực cho thấy các lò mổ này không treo biển, bảng và đóng cửa im lìm; nhưng khi đêm xuống, cả đoạn phố sáng rực đèn, ô tô liên tục ra vào nhộn nhịp. Bên trong những căn nhà ống, hàng chục người tất bật xẻ thịt, tiếng dao thớt cùng tiếng chặt xương chát chúa vang lên.
Tiếp cận lò mổ của bà T.H, chúng tôi chứng kiến nhiều con bò nằm gục trên nền sân ẩm ướt, nhớp nhúa máu, mùi tanh nồng bốc lên từ khu vực giết mổ lẫn nơi nuôi nhốt sát bên cạnh. Cách đó không xa, một người đàn ông cầm khò liên tục hơ lửa lên da một con bò vừa bị giết thịt, khói bốc lên khét lẹt. Người này cho biết những con bò có nguồn gốc nhập từ Nghệ An.
Sau khi được xử lý sơ chế, những con bò được một người đàn ông kéo ra khu nhà phía sát mặt đường để mổ xẻ. Mỗi người đảm nhận một công đoạn, phối hợp thành dây chuyền khép kín. Suốt đêm, hàng chục con bò lần lượt bị giết mổ trong điều kiện mất an toàn vệ sinh thực phẩm (ATVSTP) cứ thế được đưa đi tiêu thụ khắp nơi, trong đó có Hà Nội.
Trong quá trình quan sát, chúng tôi tuyệt nhiên không phát hiện yếu tố nào về kiểm dịch và cũng không thấy một cán bộ thú y nào.
Giống như lò mổ T.H, lò mổ D.G cách đó khoảng 200 m cũng đang tất bật xẻ thịt bò. Chủ cơ sở cho biết giá bán xô khoảng 180.000 đồng/kg, đuôi 130.000 đồng/kg, các bộ phận khác tùy từng phần sẽ có giá khác nhau. Thịt tại đây được các thương lái từ Hà Nội đến lấy vào khoảng 23 giờ - 0 giờ để mang về bán tại chợ đầu mối Bắc Thăng Long (Hà Nội).
Khi chúng tôi đặt vấn đề có nhu cầu mua thịt bò để cung cấp vào trường học nên cần giấy tờ xuất xứ, kiểm dịch đầy đủ, chủ cơ sở tỏ ra khó chịu và trả lời cho có để né tránh.
Trong quá trình tiếp cận lò mổ D.G, chúng tôi cũng chứng kiến cuộc trò chuyện của thương lái với chủ cơ sở. Thương lái B.L cho biết thời gian này cũng có khách đòi lấy giấy kiểm dịch nhưng "ngay cả nơi giết mổ không có thì mình làm gì có".
Đúng 0 giờ 20, chiếc xe tải chở đầy thịt bò từ lò mổ D.G bắt đầu hành trình về chợ đầu mối Bắc Thăng Long. Suốt quãng đường hơn 50 km, tài xế liên tục cảnh giác, đi lòng vòng và phóng nhanh để cắt đuôi nếu nghi ngờ bị theo dõi. Điều đáng nói, chiếc xe chở đầy thực phẩm "3 không" này không gặp bất cứ sự kiểm tra nào từ các cơ quan chức năng trên suốt tuyến quốc lộ.
Khi đến chợ đầu mối Bắc Thăng Long, thịt được đưa xuống nền đất trước khi được xé lẻ, phân phối về các chợ dân sinh ngay trong đêm, tất cả các thao tác đều diễn ra rất nhanh gọn.
Trao đổi với Thanh Niên, ông Vũ Tùng Mạnh, Trưởng phòng Kinh tế, UBND xã Thổ Tang, cho biết xã có 33 hộ giết mổ (trong đó 6 hộ giết mổ trâu bò, 23 hộ giết mổ heo, 4 hộ giết mổ gia cầm). Đây là các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ đã tồn tại lâu năm, giết mổ gia súc, gia cầm theo phương thức thủ công. Các cơ sở giết mổ nhỏ lẻ tồn tại cạnh khu dân cư sinh sống là nguồn đe dọa rất lớn lây lan dịch bệnh, gây ô nhiễm môi trường, mất ATVSTP. Các cơ sở này hoạt động chủ yếu vào ban đêm nên rất khó quản lý, kiểm tra, xử lý vi phạm.
Sau khi xem những hình ảnh nhiều cơ sở giết mổ trâu bò sau khu chợ Giang hoạt động về đêm, mất ATVSTP, ông Mạnh cũng thừa nhận đây là việc không tránh khỏi, do lực lượng mỏng nên rất khó kiểm soát.
Theo ông Mạnh, một trong những khó khăn lớn hiện nay là sau khi sáp nhập, xã chỉ còn 1 cán bộ bán chuyên trách về thú y nhưng chưa được tập huấn chuyên môn sâu về kiểm dịch và không có dụng cụ để phục vụ công tác kiểm dịch, trong khi đó giờ hoạt động của các lò giết mổ chủ yếu diễn ra từ 23 giờ đêm đến 3 giờ sáng, gây khó khăn cho việc kiểm tra, giám sát.
Dự kiến sau ngày 31.5, UBND tỉnh Phú Thọ không còn chính sách sử dụng cán bộ bán chuyên trách cấp xã, do đó từ tháng 6 trở đi nếu không có chính sách tuyển dụng hoặc tiếp tục sử dụng lực lượng bán chuyên trách thì trên địa bàn xã sẽ không còn cán bộ phụ trách thú y.
Tin Gốc: Thanh Niên
