Hệ thống bảo tàng TPHCM còn nhiều dư địa phát triển
Hội nghị tập trung đánh giá hoạt động hệ thống bảo tàng thành phố giai đoạn 2021-2025, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển trong thời gian tới, trong bối cảnh mô hình bảo tàng trên thế giới đang thay đổi mạnh theo hướng hiện đại, tăng tính tương tác và chú trọng trải nghiệm.
Theo báo cáo của Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM, thành phố hiện là địa phương sở hữu hệ thống bảo tàng đa dạng, gồm cả công lập lẫn ngoài công lập, với nhiều chủ đề trải rộng từ lịch sử, mỹ thuật, chiến tranh, y học đến văn hóa Nam Bộ, phụ nữ hay đời sống đô thị.
TPHCM hiện có 25 bảo tàng, gồm 14 bảo tàng công lập và 11 bảo tàng ngoài công lập, đang lưu giữ khoảng 700.000 hiện vật, tài liệu. Trong đó có gần 300.000 hiện vật gốc và 25 bảo vật quốc gia.
Ông Nguyễn Minh Nhựt – Phó Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM – cho biết, TPHCM là địa phương kế thừa hệ thống bảo tàng lâu đời nhất cả nước, với nhiều nơi có lịch sử gần một thế kỷ như Bảo tàng Lịch sử TPHCM.
Đây được xem là nền tảng quan trọng để thành phố phát triển hệ thống bảo tàng theo hướng hiện đại và hội nhập quốc tế.
Dù chịu ảnh hưởng lớn của đại dịch Covid-19, giai đoạn 2021-2025, hệ thống bảo tàng của thành phố vẫn đón khoảng 13,5 triệu lượt khách, trong đó có gần 4 triệu lượt khách quốc tế.
Những năm gần đây, nhiều bảo tàng tại TPHCM bắt đầu triển khai ứng dụng công nghệ số, thuyết minh tự động đa ngôn ngữ hay không gian trải nghiệm ảo nhằm nâng cao trải nghiệm tham quan.
Tuy nhiên, tại hội nghị, nhiều chuyên gia cho rằng hoạt động bảo tàng của thành phố vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác hết, đặc biệt trong việc thu hút công chúng trẻ.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Thị Hậu – Tổng Thư ký Hội Khoa học Lịch sử TPHCM, dù hệ thống bảo tàng khá phong phú về chủ đề nhưng nhiều nơi vẫn chưa tạo được sức hút rõ nét do nội dung và hình thức trưng bày chưa tạo được kết nối mạnh với người xem.
Một số bảo tàng vẫn vận hành theo mô hình khép kín, thiên về trưng bày hiện vật hơn là kể chuyện hay diễn giải lịch sử, khiến trải nghiệm tham quan chưa thật sự sinh động.
Trong tham luận trình bày tại hội nghị, bà Hậu nhận định: “TPHCM sở hữu một hệ thống di sản phong phú, đa dạng và có khả năng liên kết cao, giàu tiềm năng để phát triển thành một “Thành phố bảo tàng sống”.
Tuy nhiên, điều quan trọng không nằm ở việc gia tăng số lượng bảo tàng mà ở khả năng tổ chức chúng thành một hệ thống bảo tàng thông minh hơn, có cấu trúc logic, có kết nối và khả năng kể chuyện một cách thuyết phục”.
Theo bà Hậu, việc phát huy giá trị di sản thông qua hệ thống bảo tàng cần một cách tiếp cận mới, vượt khỏi khuôn khổ hành chính để hướng tới mô hình hệ sinh thái đa trung tâm, nơi các bảo tàng có thể liên kết và bổ trợ cho nhau trong việc kể câu chuyện về thành phố.
Bà cũng cho rằng TPHCM hiện vẫn chưa có một bảo tàng thể hiện đầy đủ chiều dài lịch sử và diện mạo văn hóa đặc trưng của Sài Gòn – TPHCM với tư cách một đô thị lớn hình thành sớm và phát triển năng động hàng đầu cả nước.
Hướng đến mô hình bảo tàng mở, hiện đại và giàu trải nghiệm
Từ những trăn trở về sức hút của bảo tàng hiện nay, nhiều ý kiến tại hội nghị cho rằng TPHCM cần mạnh dạn thay đổi cách vận hành và tiếp cận công chúng nếu muốn hệ thống bảo tàng phát triển theo hướng hiện đại hơn.
Trong đó, Tiến sĩ Mã Thanh Cao – Nguyên Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM – cho rằng trong bối cảnh toàn cầu hóa, hiệu quả của bảo tàng không chỉ được đo bằng khả năng bảo tồn hiện vật mà còn ở năng lực đổi mới trải nghiệm dành cho công chúng.
Theo bà Cao, nhiều bảo tàng trên thế giới đã phát triển mạnh nhờ ứng dụng công nghệ tương tác, tổ chức tham quan trực tuyến và mở rộng trải nghiệm số cho người xem ở nhiều nơi.
Vì vậy, các bảo tàng tại TPHCM cần tiếp tục hiện đại hóa hoạt động trưng bày, đẩy mạnh nghiên cứu hiện vật và tăng cường kết nối với các cơ sở đào tạo nhằm ứng dụng công nghệ trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản.
Nhấn mạnh vai trò của chuyển đổi số, Tiến sĩ Nguyễn Thị Tú Anh – Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TPHCM – cho rằng, số hóa hiện vật, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung hay ứng dụng công nghệ thực tế ảo đang trở thành yêu cầu tất yếu với các bảo tàng trong thời đại số.
Theo bà Tú Anh, các công nghệ này có thể giúp xóa nhòa giới hạn về không gian và thời gian, đồng thời tạo trải nghiệm trực quan, sinh động hơn cho người xem, đặc biệt là thế hệ trẻ. Tuy nhiên, việc chuyển đổi số cần được triển khai bài bản và đồng bộ, tránh tình trạng đầu tư manh mún hoặc chạy theo hình thức.
Ông Phạm Định Phong – Phó Cục trưởng Cục Di sản văn hóa – đánh giá TPHCM là một trong những địa phương có hoạt động bảo tàng năng động và tiếp cận nhanh với xu hướng bảo tàng hiện đại trên thế giới.
Theo ông Phong, xu hướng hiện nay là phát triển mô hình bảo tàng mở, lấy công chúng làm trung tâm, tăng tính trải nghiệm và kết nối cộng đồng.
“Trước nhất thì các bảo tàng đang cần chuyển mạnh mẽ từ quản lý hiện vật sang phục vụ công chúng, từ giới thiệu thông tin một cách đơn thuần sang kể chuyện chia sẻ, từ không gian tham quan sang không gian trải nghiệm, sáng tạo. Đây chính là xu thế phổ biến của bảo tàng hiện đại trên thế giới hiện nay”, ông Phong nói.
Ông cũng cho rằng TPHCM cần tiếp tục hiện đại hóa hệ thống bảo tàng theo tiêu chuẩn quốc tế, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung, phát triển sản phẩm văn hóa gắn với du lịch sáng tạo, đồng thời quan tâm hơn đến hệ thống bảo tàng ngoài công lập.
Phát biểu kết luận hội nghị, ông Trần Thế Thuận – Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TPHCM – nhận định, bảo tàng ngày nay không còn chỉ là nơi lưu giữ hiện vật mà đang dần trở thành không gian sáng tạo, giáo dục cộng đồng và đối thoại xã hội.
Theo ông, bên cạnh chức năng bảo tồn, bảo tàng cần phát huy vai trò là không gian sáng tạo văn hóa, không gian học tập suốt đời, nơi dẫn dắt tri thức đa sắc và góp phần hình thành bản sắc đặc trưng của TPHCM.
Trong giai đoạn 2026-2030, TPHCM sẽ tập trung nâng cao chất lượng hoạt động chuyên môn, đổi mới nội dung và phương thức trưng bày, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đẩy mạnh chuyển đổi số, tăng cường hợp tác quốc tế và xây dựng hệ thống bảo tàng theo định hướng hiện đại hơn.
Đầu tháng 4, truyền thông thành phố Rotterdam đăng ảnh tranh cử của bà Patricia Reichman. Bức ảnh cho thấy một phụ nữ tóc vàng, mắt nâu, làn da không nếp nhăn. Tuy nhiên sau khi trúng cử chức ủy viên hội đồng thành phố, cử tri phát hiện diện mạo ngoài đời của bà quá khác biệt.
Trả lời dư luận, bà Reichman cho biết đã dùng một công cụ trực tuyến để tăng độ nét do ảnh gốc có độ phân giải thấp. Bà nói diện mạo hiện tại khác biệt là do tác dụng phụ của thuốc đang điều trị bệnh.
Bà Reichman cho biết diện mạo hàng ngày của mình vẫn trẻ trung giống trong ảnh. "Mọi người thường khen tôi trẻ, có người nhầm tôi là bạn gái của con trai khi đi cùng nhau", bà nói.
Tuy nhiên, đảng Leefbaar Rotterdam bác bỏ lời giải thích này. Tuyên bố cho biết thông tin bà Reichman cung cấp không khớp với thực tế. Tổ chức này xác định AI đã can thiệp sâu khiến bức ảnh không phản ánh đúng sự thật.
Đảng Leefbaar Rotterdam yêu cầu bà Reichman từ chức ủy viên hội đồng. Sau khi bà khước từ, tổ chức này quyết định thu hồi tư cách đảng viên và chính thức khai trừ bà. Theo luật, bà vẫn giữ được vị trí của mình và tiếp tục hoạt động tại hội đồng với tư cách là một ủy viên độc lập.
Trên mạng xã hội, nhiều người chỉ ra việc "tăng độ nét" không thể đổi cả màu mắt. Một tài khoản bình luận: "Chắc chắn các loại thuốc điều trị đã khiến bà ấy mang diện mạo của tuổi 59, chứ hoàn toàn không phải do bà ấy đã 59 tuổi".
Vụ việc làm dấy lên tranh cãi trong bối cảnh Luật Bầu cử Hà Lan bỏ ngỏ các quy định cấm sử dụng ảnh AI trong tranh cử. Do thiếu chế tài pháp lý, án phạt duy nhất đối với bà Reichman là hình thức kỷ luật nội bộ từ đảng do vi phạm nguyên tắc về sự trung thực với cử tri.
Một nghiên cứu của Đại học Amsterdam chỉ ra có tới 90% hình ảnh do AI tạo ra trong chiến dịch bầu cử địa phương tại Hà Lan không hề được dán nhãn cảnh báo.
Chiều 26/5, dự báo viên Phạm Phương Chi, Phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn quốc gia chia sẻ với Vietnamnet những ngày qua, nắng nóng xảy ra trên diện rộng ở hầu khắp cả nước, đặc biệt gay gắt tại khu vực đồng bằng Bắc Bộ, Phú Thọ và từ Thanh Hóa đến Quảng Trị.
Nhiệt độ cao nhất trong ngày phổ biến từ 38-40 độ, nhiều nơi vượt ngưỡng 40 độ.
Cụ thể, lúc 13h ngày 26/5, nhiều trạm khí tượng ghi nhận nhiệt độ trên 39 độ như Vĩnh Yên (Phú Thọ) 39,3 độ; Láng (Hà Nội) 40 độ; Đô Lương (Nghệ An) 39,9 độ; Hương Khê (Hà Tĩnh) 39,1 độ; Đồng Hới (Quảng Bình) 39,2 độ.
Dự báo trong ngày 27/5, do tiếp tục chịu ảnh hưởng của rìa nam rãnh áp thấp nối với vùng áp thấp nóng phía Tây, nắng nóng gay gắt và đặc biệt gay gắt vẫn duy trì tại đồng bằng Bắc Bộ, Phú Thọ và khu vực từ Thanh Hóa đến Huế.
Nhiệt độ cao nhất phổ biến từ 38-40 độ, có nơi trên 40 độ.
Các khu vực khác ở Bắc Bộ và duyên hải Nam Trung Bộ có nhiệt độ cao nhất từ 36-38 độ, có nơi vượt 39 độ. Trong khi đó, khu vực cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ chỉ xuất hiện nắng nóng cục bộ.
Sang ngày 28/5, nhiệt độ tại hầu hết khu vực Bắc Bộ và Trung Bộ có xu hướng giảm nhẹ. Nắng nóng ở Bắc Bộ thu hẹp dần, chủ yếu còn xuất hiện tại trung du và đồng bằng với nhiệt độ phổ biến 35-37 độ, có nơi trên 37 độ.
Riêng khu vực từ Thanh Hóa đến Huế vẫn duy trì nắng nóng gay gắt, có nơi đặc biệt gay gắt với nhiệt độ 37-39 độ, có nơi vượt 39 độ.
Đến ngày 29/5, nắng nóng ở Bắc Bộ có khả năng chấm dứt, trong khi khu vực Trung Bộ cũng dịu dần.
Như vậy, so với các dự báo trước đó, đợt nắng nóng diện rộng tại Bắc Bộ và Trung Bộ có thể kết thúc muộn hơn khoảng một ngày.
Cơ quan khí tượng lưu ý, nhiệt độ thực tế ngoài trời có thể cao hơn 2-4 độ, thậm chí cao hơn tại các khu vực đô thị do ảnh hưởng của bê tông, mặt đường nhựa và hiệu ứng đảo nhiệt.
Người dân được khuyến cáo hạn chế ra ngoài trong khung giờ từ 9-17h, thời điểm nắng nóng gay gắt nhất trong ngày.
Ngoài ra, nền nhiệt cao kéo dài, độ ẩm không khí thấp cùng nhu cầu sử dụng điện tăng mạnh cũng làm gia tăng nguy cơ cháy nổ, hỏa hoạn và cháy rừng trong những ngày tới.
Nắng nóng kéo dài không chỉ gây cảm giác khó chịu mà còn làm tăng nguy cơ mất nước, kiệt sức và sốc nhiệt nếu cơ thể không được chăm sóc đúng cách. Trước tình trạng thời tiết cực đoan xuất hiện ngày càng nhiều, các chuyên gia khuyến cáo người dân nên điều chỉnh thói quen sinh hoạt, ăn uống và nghỉ ngơi hợp lý để bảo vệ sức khỏe trong mùa hè.
Bổ sung nước thường xuyên cho cơ thể
Trong thời tiết oi bức, cơ thể tiết nhiều mồ hôi khiến nước và khoáng chất bị thất thoát nhanh chóng. Theo khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mọi người nên uống nước đều đặn suốt cả ngày, kể cả khi chưa cảm thấy khát. Ngoài nước lọc, có thể bổ sung thêm nước điện giải, canh rau hoặc các loại trái cây mọng nước để giúp cơ thể duy trì cân bằng khoáng chất tự nhiên.
Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với nắng nóng
Khoảng thời gian từ 10h đến 16h là lúc nhiệt độ và cường độ tia UV đạt mức cao nhất. Việc hoạt động lâu ngoài trời trong thời điểm này dễ khiến cơ thể bị kiệt sức hoặc sốc nhiệt. Nếu cần ra ngoài, nên mặc quần áo sáng màu, đội mũ rộng vành, đeo kính râm và sử dụng kem chống nắng để giảm tác động của nhiệt và tia cực tím.
Lựa chọn thực phẩm giúp giải nhiệt cơ thể
Chế độ ăn trong mùa nóng nên ưu tiên các món thanh mát, dễ tiêu hóa. Rau xanh và trái cây không chỉ bổ sung nước mà còn cung cấp vitamin cùng chất chống oxy hóa cần thiết cho cơ thể. Một số thực phẩm phù hợp gồm dưa hấu, cam, bưởi, dưa leo, rau luộc hay các món canh nhẹ. Ngược lại, đồ ăn nhiều dầu mỡ, cay nóng hoặc thức uống chứa nhiều cồn và caffeine có thể làm cơ thể mất nước nhanh hơn.
Tránh thay đổi nhiệt độ cơ thể quá đột ngột
Sau khi đi ngoài trời nắng về, nhiều người có thói quen tắm nước lạnh hoặc ngồi ngay trước điều hòa. Tuy nhiên, việc thay đổi nhiệt độ quá nhanh có thể gây choáng, co mạch và ảnh hưởng đến tim mạch. Tốt nhất nên nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát vài phút, lau khô mồ hôi rồi mới vào phòng lạnh hoặc tắm.
Nhận biết sớm các dấu hiệu sốc nhiệt
Các dấu hiệu thường gặp khi cơ thể bị ảnh hưởng bởi nắng nóng gồm đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, tim đập nhanh, da đỏ nóng hoặc mệt lả.
Nếu xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng như sốt cao, lú lẫn hay ngất xỉu, cần nhanh chóng đưa người bệnh đến nơi mát, làm mát cơ thể và đưa đến cơ sở y tế để được xử lý kịp thời.
Quan tâm đặc biệt đến người già và trẻ nhỏ
Người cao tuổi, trẻ em và những người mắc bệnh tim mạch hoặc hô hấp là nhóm dễ bị ảnh hưởng khi thời tiết nắng nóng kéo dài. Những đối tượng này cần được nhắc uống nước thường xuyên, hạn chế ra ngoài trời và nghỉ ngơi đầy đủ để tránh các biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe.
Mâu thuẫn phát sinh từ tháng 10/2025, khi nhà đối diện lắp camera "hai mắt" xoay 360 độ, bao quát hành lang và lối vào nhà anh. Anh Thành, ở phường Phú Thọ Hòa, TP HCM đề nghị hàng xóm chỉnh góc máy xuống thấp nhưng bị từ chối với lý do "như thế không đủ giám sát an ninh".
Khi Ban quản lý chung cư yêu cầu gỡ thiết bị khỏi tường chung, người này dời camera vào khung gỗ cửa nhà mình. Dù góc nhìn hẹp hơn, lối đi duy nhất vào nhà anh Thành vẫn nằm trong tầm giám sát.
Sau 45 ngày gửi đơn lên phường, một cuộc họp hòa giải được tổ chức nhưng người hàng xóm vắng mặt. Phương án yêu cầu camera chỉ quay một nửa hành lang rộng 1,2 m bị láng giềng phớt lờ với lập luận "nhà tôi, tôi có quyền lắp".
Anh Thành nói chiếc camera khiến sinh hoạt của gia đình trở nên ngột ngạt. "Sống trong nhà mình nhưng cảm giác như bị cầm tù vì nhất cử nhất động đều có người theo dõi", anh nói.
Đầu tháng 4, anh quyết định đăng tin bán nhà.
Chị Nguyễn Tiên, 24 tuổi, ở phường An Phú, TP Thủ Đức, cũng rơi vào tình cảnh tương tự. Dù khu dân cư có bảo vệ và camera nội bộ, hàng xóm vẫn lắp hai camera sát vách chĩa vào nhà chị với lý do "giám sát ôtô trước cửa". "Họ bảo vệ xe thì ít, quản lý nhà tôi thì nhiều", chị Tiên nói.
Không thể thương lượng do hai nhà từng có mâu thuẫn, chị Tiên nhờ ban quản lý can thiệp. Thiết bị được điều chỉnh chếch ra đường nhưng vẫn bao trọn không gian trước nhà. Để đối phó, chị trồng thêm cây xanh, dựng dù che nắng chắn tầm nhìn và kéo kín rèm cửa.
Vấn đề "camera an ninh chĩa vào nhà láng giềng" là chủ đề của nhiều cuộc tranh luận trên các diễn đàn mạng xã hội. Dư luận chia làm hai luồng ý kiến đối lập. Một bên ủng hộ việc lắp đặt để "giám sát toàn diện" hơn. Bên còn lại lo ngại quyền riêng tư bị xâm phạm, hình ảnh nhạy cảm có thể bị phát tán.
Ngày 2/3, trên VnExpress một độc giả đặt câu hỏi "Camera nhà bên chĩa vào cửa và không gian sinh hoạt của nhà tôi có vi phạm quyền riêng tư không?" và nhận hơn 6.000 trả lời. 79% cho rằng hàng xóm sai, 21% ý kiến ngược lại.
Trên ứng dụng iHanoi, từ năm 2024 đến nay ghi nhận hơn 20 phản ánh việc hàng xóm lắp thiết bị hoặc chĩa ống kính camera vào nhà người khác.
Luật sư Diệp Năng Bình, Trưởng Văn phòng Luật sư Tinh Thông Luật, cho biết nỗi lo của người dân là có căn cứ. "Không gian trước cửa, trong sân, lối đi riêng là nơi diễn ra các hoạt động cá nhân. Việc bị ghi hình 24/24 khiến người dân cảm thấy mất an toàn", ông Bình nói.
Dưới góc độ pháp lý, quyền hình ảnh và đời sống riêng tư được bảo vệ tại Điều 32 và Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015. Nghị định 13/2023 cũng quy định dữ liệu cá nhân chỉ được xử lý khi có căn cứ hợp pháp. Người dân có quyền lắp camera bảo vệ tài sản trên diện tích sở hữu, nhưng không được biến không gian sống của người khác thành vùng giám sát. Nếu cố tình vi phạm, chủ camera có thể bị buộc chấm dứt hành vi và bồi thường thiệt hại theo Điều 592 Bộ luật Dân sự.
Luật sư khuyến cáo người dân không nên tự ý giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực hay phá hoại tài sản vì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Không thương lượng được với hàng xóm, cũng không dùng bạo lực, anh Nguyễn Đông ở TP HCM chọn cách dùng gương phản chiếu. 5 năm trước, hàng xóm lắp camera trên cao chĩa vào sân nhà anh. Sau nhiều lần góp ý bất thành, anh Đông gắn một chiếc gương xe máy tại góc sân để hắt ánh sáng mặt trời thẳng vào ống kính đối diện, khiến thiết bị bị lóa. Vài ngày sau, người hàng xóm tự tháo camera và lắp song sắt cửa sổ. "Tôi không phá hoại, chỉ tìm cách bảo vệ không gian riêng tư của gia đình", anh Đông kể.
Luật sư Diệp Năng Bình khuyến cáo người lắp camera cần tôn trọng quyền riêng tư từ khâu thiết kế, chỉ ghi hình phạm vi tài sản cá nhân. Với các gia đình bị ảnh hưởng, nên ưu tiên trao đổi ôn hòa để thống nhất điều chỉnh hướng ống kính hoặc thiết lập "vùng che" (Privacy Masking) trên phần mềm. Nếu thương lượng thất bại, người dân cần thu thập bằng chứng hình ảnh, gửi kiến nghị bằng văn bản đến tổ dân phố hoặc công an khu vực nhờ can thiệp.
Năm 2024, ông Nguyễn Long, 60 tuổi, ở phường Hoàng Liệt, Hà Nội bị các hộ dân trong ngõ phản ứng do lắp camera an ninh. "Tôi không có ý định xâm phạm quyền riêng tư của người khác nhưng đặc thù nhà ống chỉ có mặt tiền 3 m, chỉnh mọi hướng ống kính vẫn phải chĩa sang nhà lân cận", ông nói.
Để yên lòng hàng xóm, ông chủ động công khai góc quét của camera và cam kết không phát tán hình ảnh. Mâu thuẫn sau đó được hóa giải.
