Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), thị trường rau quả Trung Quốc từ đầu năm nay ghi nhận nhiều thay đổi đáng chú ý dưới tác động của chính sách tăng cường tự chủ nguồn cung và siết chặt các yêu cầu kỹ thuật đối với hàng nhập khẩu.
Dẫn Báo cáo Triển vọng Nông nghiệp Trung Quốc giai đoạn 2026-2035, cơ quan quản lý cho biết thị trường này tiếp tục mở rộng sản xuất rau quả công nghệ cao, đặc biệt với các loại trái cây ôn đới và cận nhiệt đới như việt quất, nho, anh đào.
Tuy nhiên, nhu cầu đối với các loại trái cây nhiệt đới như sầu riêng, dừa tươi, mít vẫn duy trì ở mức cao, giúp nhập khẩu rau quả của Trung Quốc trong 4 tháng đầu năm đạt 8,04 tỷ USD, tăng 3,7% so với cùng kỳ năm trước.
Trong cơ cấu nhập khẩu, sầu riêng tiếp tục là mặt hàng chủ lực với 356.270 tấn, trị giá 1,7 tỷ USD, tăng hơn 200% so với cùng kỳ. Thái Lan vẫn là nhà cung cấp lớn nhất, trong khi Việt Nam đứng thứ 2 với gần 62.900 tấn.
Đặc biệt, Trung Quốc tăng mạnh nhập khẩu rau quả từ Thái Lan, Việt Nam, Malaysia và Nga. Thị phần của Việt Nam trong tổng kim ngạch nhập khẩu rau quả của Trung Quốc tăng từ 11,71% lên 14,54% trong 4 tháng đầu năm.
Cục Xuất nhập khẩu cho biết bên cạnh cơ hội mở rộng thị trường, Trung Quốc cũng đang siết chặt quản lý nhập khẩu. Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) đã chính thức áp dụng lệnh siết chặt hồ sơ pháp lý đối với 2.589 sản phẩm thuộc 20 nhóm ngành nông nghiệp (bao gồm toàn bộ trái cây, rau tươi, gia vị như ớt, tiêu, quế…).
Theo đó, hàng hóa muốn thông quan bắt buộc phải có thư xác nhận và mã số đăng ký doanh nghiệp nước ngoài khớp chính xác trên tờ khai hải quan; GACC chuyển dịch mạnh từ kiểm tra số lượng sang đánh giá rủi ro kiểm dịch nghiêm ngặt ngay tại cửa khẩu.
Cơ quan quản lý đánh giá Trung Quốc vẫn sẽ là thị trường xuất khẩu rau quả lớn và giàu tiềm năng đối với Việt Nam trong thời gian tới. Tuy nhiên, khả năng tận dụng cơ hội sẽ phụ thuộc vào việc đáp ứng các tiêu chuẩn về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và tính minh bạch trong đóng gói, bảo quản.
Về tình hình xuất khẩu rau quả, dẫn số liệu của Cục Hải quan, Cục Xuất nhập khẩu cho biết kim ngạch xuất khẩu rau quả tháng 5 của Việt Nam đạt 614,8 triệu USD, giảm 0,3% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 5 tháng, xuất khẩu rau quả đạt khoảng 2,98 tỷ USD, tăng 29,4% so với cùng kỳ năm 2025.
Mặt khác, cơ quan này đánh giá cơ cấu xuất khẩu tiếp tục chuyển dịch theo hướng tăng tỷ trọng sản phẩm chế biến. Trong 4 tháng đầu năm, nhóm hàng chế biến chiếm 35,82% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả, tăng mạnh so với mức 29,33% cùng kỳ năm trước, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và giảm phụ thuộc vào tính mùa vụ.
Các mặt hàng xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc theo Nghị định thư tiếp tục ghi nhận tăng trưởng tích cực. Trong đó, sầu riêng tươi và đông lạnh dẫn đầu với kim ngạch 293,13 triệu USD trong 4 tháng đầu năm, tăng 59,7% so với cùng kỳ, nhờ lợi thế nghịch vụ, việc mở rộng mã số vùng trồng và xuất khẩu sầu riêng đông lạnh.
Bên cạnh đó, xuất khẩu hạt dẻ cười tăng đột biến 204,6%, đạt 224,63 triệu USD. Xuất khẩu dừa và các sản phẩm từ dừa đạt 198,38 triệu USD, tăng 14,9% so với cùng kỳ năm trước.
Một số loại trái cây như thanh long, mít và chanh leo cũng duy trì tăng trưởng nhờ nhu cầu ổn định từ Trung Quốc, Mỹ và Hàn Quốc. Trong khi đó, bưởi và chanh được đánh giá còn nhiều dư địa khi Việt Nam đã ký Nghị định thư xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc và xuất khẩu lô bưởi đầu tiên sang Australia, tạo nền tảng mở rộng thị trường trong thời gian tới.
Theo số liệu của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc, PPI tháng 3 tăng 0,5% so với tháng 32025, chấm dứt chuỗi giảm phát sản xuất dài nhất trong nhiều thập kỷ. Kết quả này cao hơn dự báo trong thăm dò của Reuters, ở mức 0,4%.
Giá sản xuất tăng mạnh trong các ngành tiêu thụ nhiều năng lượng như khai thác kim loại màu tăng 36,4%; luyện kim và chế biến kim loại màu tăng 22,4%. Tính chung quý I, chỉ số giá sản xuất vẫn giảm 0,6% so với cùng kỳ 2025.
PPI của nền kinh tế lớn thứ hai thế giới quay đầu tăng trở lại tháng trước do xung đột Trung Đông đẩy giá dầu tăng, khiến chi phí nhiên - nguyên liệu sản xuất leo thang. Đến ngày 10/4, dầu Brent hợp đồng giao tháng 6 được giao dịch ở mức 96,7 USD mỗi thùng, tăng 33% kể từ khi chiến sự bắt đầu. Dầu WTI hợp đồng giao tháng 5 có giá 98,5 USD mỗi thùng, tăng 47%.
Từ cuối tháng 2, Trung Quốc đã cho phép giá nhiên liệu trong nước tăng, nhưng áp trần, nhằm giảm tác động từ giá dầu leo thang. Zhiwei Zhang, kinh tế trưởng tại Pinpoint Asset Management, cho rằng tình hình Trung Đông vẫn còn rất bất ổn. "Triển vọng lạm phát với nhiều nước, bao gồm cả Trung Quốc, cũng vậy", ông nói.
Trung Quốc là nhà nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, nhưng nhờ dự trữ lớn và nguồn cung năng lượng đa dạng nên giảm được tác động kinh tế từ cuộc xung đột ở Vùng Vịnh, theo Robin Xing, Kinh tế trưởng Trung Quốc tại Morgan Stanley.
"Trung Quốc ứng phó tốt hơn các nước khác trước cú sốc dầu, nhờ khả năng linh hoạt trong chuyển đổi nguồn năng lượng và dư địa chính sách khi lạm phát thấp", ông Robin Xing nhận định. Ông dự báo PPI nước này tăng 1,2% năm nay.
Tháng 3, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Trung Quốc tăng 1%, thấp hơn mức dự báo 1,2% của các nhà kinh tế do Reuters khảo sát và chậm hơn so với mức tăng 1,3% trong tháng 2. CPI lõi, không bao gồm các mặt hàng dễ biến động như thực phẩm và năng lượng, tăng 1,1% trong tháng 3.
Ông Xu Tianchen, chuyên gia kinh tế cấp cao tại Economist Intelligence Unit, cho biết trong số các nền kinh tế châu Á đã công bố dữ liệu lạm phát tháng 3 đến nay, Trung Quốc là nước duy nhất ghi nhận tốc độ CPI giảm theo tháng.
Với lạm phát thấp và tăng do chi phí đẩy (giá đầu vào) chứ không phải nhu cầu cao, Marco Sun, Trưởng bộ phận phân tích thị trường tài chính tại MUFG (Trung Quốc), dự báo Bắc Kinh sẽ không có điều chỉnh về chính sách điều hành kinh tế.
Tỷ giá nhân dân tệ và USD ổn định sau khi dữ liệu lạm phát được công bố, trong khi thị trường chứng khoán đại lục tăng điểm.
Morgan Stanley vừa hạ dự báo tăng trưởng Trung Quốc năm nay 10 điểm cơ bản, còn 4,7%, với giả định giá dầu trung bình đạt 110 USD mỗi thùng trong quý II trước khi hạ nhiệt. Trường hợp xung đột Trung Đông leo thang, đẩy giá dầu vượt 150 USD mỗi thùng quý này, GDP thực của Trung Quốc có thể giảm tốc còn 4,2%.
"Ngay cả khi eo biển Hormuz được mở lại, quá trình bình thường hóa nguồn cung chậm và nhu cầu tái tích trữ có thể khiến giá dầu duy trì ở mức cao", ông Xing nói.
Chi tiết về thỏa thuận, như loại máy bay và thời gian giao hàng chưa được tiết lộ. Trước đó, hôm 14/5, ông chỉ cho biết trên Fox News rằng Trung Quốc đã đồng ý mua 200 máy bay Boeing.
Nếu hoàn tất, đây sẽ là đơn hàng lớn đầu tiên của Boeing với Trung Quốc trong gần một thập kỷ. Hãng bay Mỹ gần như bị khách Trung Quốc xa lánh do căng thẳng thương mại hai nước leo thang thời gian qua. Trung Quốc hiện là thị trường hàng không lớn thứ hai thế giới.
Boeing cũng xác nhận thỏa thuận gồm "cam kết ban đầu" mua 200 máy bay. Họ kỳ vọng sẽ bán được nhiều hơn nữa sau đợt đầu tiên này. Hãng thường dùng từ "cam kết" để chỉ các thỏa thuận sơ bộ chưa được hoàn tất, và chưa được ghi nhận vào sổ đơn hàng chính thức. Boeing cho biết họ kỳ vọng "tiếp tục đáp ứng được nhu cầu máy bay của Trung Quốc".
CEO Boeing Kelly Ortberg và CEO GE Aerospace Larry Culp nằm trong nhóm lãnh đạo doanh nghiệp Mỹ tháp tùng ông Trump tới Trung Quốc, với kỳ vọng chốt các thỏa thuận hoặc giải quyết tranh chấp trong kinh doanh tại đây.
Trong một cuộc phỏng vấn với Fox News phát sóng tối 15/5, ông Trump cho biết các đơn hàng Boeing của Trung Quốc sẽ có các dòng 777 và 737. "Ông Tập cam kết mua 200 chiếc, 777 và 737, cùng rất nhiều máy bay to, đẹp của Boeing", ông nói.
Với Trung Quốc, đơn hàng lớn này sẽ giúp họ tiếp tục mở rộng thị trường hàng không, trong bối cảnh sản lượng máy bay thân hẹp nội địa COMAC C919 chưa đạt mục tiêu. Việc này cũng sẽ giúp Boeing thu hẹp khoảng cách với đối thủ Airbus, vốn đã bỏ xa Boeing tại Trung Quốc vài năm qua.
Theo ước tính của công ty tư vấn hàng không IBA, đơn hàng 200 máy bay có giá trị khoảng 17-19 tỷ USD, nếu 80% là dòng 737 MAX. "Con số này có thể tăng lên 25 tỷ USD nếu tỷ trọng máy bay thân rộng trong đơn hàng lớn hơn, khoảng 40%", Samuel Kenekueyero - nhà phân tích tại IBA cho biết.
Thỏa thuận này cũng sẽ là chiến thắng cần thiết cho ông Trump, trong bối cảnh các chính sách thuế nhập khẩu và thương mại cứng rắn đến nay chưa giúp giảm đáng kể thâm hụt thương mại lớn của Mỹ.
Nếu vượt 500 máy bay, đây sẽ là đơn hàng lớn nhất lịch sử ngành hàng không, vượt thỏa thuận 500 máy bay thân hẹp của IndiGo với Airbus. Dù vậy, nhiều khả năng đơn hàng của Trung Quốc sẽ được chia cho 3 hãng hàng không quốc doanh lớn.
Cổ phiếu Boeing giảm gần 4% ngày 14/5 sau khi ông Trump nói với Fox News rằng Trung Quốc đồng ý mua 200 máy bay, thấp hơn kỳ vọng của các nhà phân tích. Cổ phiếu hãng này tiếp tục giảm khoảng 3,8% ngày 15/5. Trong khi đó, cổ phiếu GE Aerospace giảm 2%.
Reuters trích các nguồn tin trong ngành cho biết Boeing ban đầu đàm phán bán ít nhất 500 máy bay thân hẹp cùng hàng chục máy bay thân rộng khác trong chuyến thăm Trung Quốc của ông Trump, và có thể thêm tới 200 chiếc nữa trong giai đoạn sau. Ông Trump cho biết ông Tập sẽ tới Washington vào tháng 9, ám chỉ đây có thể là thời điểm cho đợt mua hàng tiếp theo.
Sáng 22/5, ngành thuế tổ chức họp báo chuyên đề, trong đó phần lớn nội dung đề cập về lệnh tạm hoãn xuất cảnh với người chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế.
Phó cục trưởng Cục Thuế Mai Sơn cho biết thời gian tới, ngành thuế sẽ phối hợp với cơ quan xuất nhập cảnh, kho bạc và ngân hàng để triển khai giải pháp cho phép người nợ thuế nộp tiền ngay trên đường ra sân bay hoặc tại cửa khẩu. Sau khi hoàn thành nghĩa vụ, hệ thống liên thông sẽ xác nhận theo thời gian thực để người nộp thuế được xuất cảnh ngay.
"Theo quy định phải có quyết định gỡ bỏ lệnh tạm hoãn xuất cảnh, nhưng sắp tới chúng tôi sẽ nâng cấp hệ thống, thực hiện xác nhận trực tiếp theo thời gian thực", ông Sơn nói.
Ông Nguyễn Đức Huy, Phó trưởng ban nghiệp vụ thuế (Cục Thuế), thông tin thêm quy trình này đang được Bộ Tài chính cụ thể hóa trong dự thảo nghị định và thông tư hướng dẫn Luật Quản lý thuế 2025.
Luật Quản lý thuế quy định các trường hợp bị hoãn xuất cảnh gồm cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh nợ từ 50 triệu đồng hoặc đại diện, chủ doanh nghiệp, hợp tác xã nợ từ 500 triệu đồng, quá hạn trên 120 ngày; người xuất cảnh định cư nước ngoài nhưng còn nợ thuế.
Với doanh nghiệp, hộ kinh doanh nợ thuế và không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký - dấu hiệu vi phạm nghĩa vụ kê khai, quản lý thuế - không quy định ngưỡng cụ thể.
Các trường hợp bị cấm xuất cảnh do nợ thuế, cơ quan thuế đều "thực hiện quy trình cảnh báo", nhắc nhở trước khi áp dụng biện pháp cưỡng chế, Phó cục trưởng Mai Sơn khẳng định.
Cụ thể, khi phát sinh nợ thuế đến ngày thứ 30, cơ quan thuế sẽ cảnh báo qua nhiều hình thức như gửi thông báo qua số điện thoại, email, Zalo theo thông tin người nộp thuế đã đăng ký. Ngoài ra, các thông tin này còn được hiển thị trên hệ thống eTax Mobile, cơ sở dữ liệu điện tử của ngành thuế và được rà soát đảm bảo thông tin đã được gửi đi.
"Mục tiêu của các biện pháp này là đảm bảo minh bạch và công bằng cho doanh nghiệp và cá nhân đang thực hiện tốt chính sách pháp luật", ông nói.
Quy trình cưỡng chế thuế cũng được thực hiện nhiều bước. Nợ thuế sau 90 ngày sẽ bị cưỡng chế tài khoản, sau 120 ngày cưỡng chế hóa đơn. Sau đó, cơ quan thuế mới áp dụng các biện pháp công khai thông tin và cấm xuất cảnh.
Theo lãnh đạo Cục Thuế, phần lớn người nộp thuế sau khi nhận cảnh báo đều chủ động rà soát và hoàn thành nghĩa vụ.
Tuy nhiên, trường hợp gây nhiều băn khoăn hiện nay thuộc về nhóm người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đã đăng ký, nhưng chưa giải thể. Do không nhận được thông báo nợ thuế, nhiều cá nhân chưa hoàn thành nghĩa vụ và bị ảnh hưởng khi làm thủ tục xuất cảnh.
Theo số liệu của Cục Thuế, đến nay đã có hơn 105.000 người nộp thuế bị thông báo tạm hoãn xuất cảnh với tổng số tiền nợ trên 61.000 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 60.000 trường hợp là người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, với tổng nợ khoảng 6.900 tỷ đồng.
Cơ quan thuế cho biết đã thu hồi được hơn 4.000 tỷ đồng từ khoảng 13.000 người nộp thuế thuộc diện tạm hoãn xuất cảnh. Riêng nhóm bỏ địa chỉ kinh doanh, số tiền thu được hơn 100 tỷ đồng từ khoảng 7.100 trường hợp.
Tại dự thảo nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế 2025, Bộ Tài chính đề xuất ngưỡng tạm hoãn xuất cảnh với trường hợp nợ thuế, không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký là 1 triệu đồng, thay vì không đưa ra mức cụ thể như hiện nay.
Ông Mai Sơn cho biết cơ quan thuế sẽ tiếp tục rà soát các nhóm doanh nghiệp, hộ kinh doanh bỏ địa chỉ kinh doanh nhằm đảm bảo công bằng và môi trường cạnh tranh lành mạnh với người nghiêm túc thực hiện nghĩa vụ thuế. "Ngành thuế luôn hỗ trợ tối đa cho người nộp thuế, trong khâu hoàn, quyết toán và tất cả chức năng quản lý", ông nói.
