Trút giận và tự giải cứu

Đất hiếm là nhóm nguyên tố kim loại cần thiết cho việc chế tạo sản phẩm dân dụng lẫn thiết bị quân sự. Một vài gram có thể đủ dùng để chế tạo tivi hoặc máy tính xách tay nhưng cần đến hàng trăm gram để chế tạo một quả tên lửa Tomahawk hoặc Patriot.

Theo AFP ngày 13.5, Mỹ đang nỗ lực thiết lập chuỗi cung ứng đất hiếm nhằm tái nạp kho vũ khí giữa xung đột Iran. Viện Chính sách công Payne tại Trường đại học Mỏ Colorado (Mỹ) ước tính lực lượng Mỹ đã phóng hàng ngàn quả tên lửa xuống các mục tiêu Iran từ ngày 28.2, ngày bắt đầu xung đột.

Bên cạnh đó, Lầu Năm Góc đang ráo riết thúc đẩy các công ty như MP Materials hay REalloys đẩy nhanh tiến độ thiết lập chuỗi cung ứng đất hiếm độc lập vì chỉ còn chưa đầy 8 tháng nữa là đến thời điểm lệnh cấm sử dụng đất hiếm Trung Quốc trong toàn bộ hệ thống quốc phòng Mỹ có hiệu lực.

Theo giáo sư Roderick Eggert tại Trường đại học Mỏ Colorado, sẽ mất thời gian để các đối thủ gia tăng năng lực đủ để giảm đáng kể thị phần của các nhà sản xuất đất hiếm Trung Quốc, nước đang kiểm soát khoảng 90% năng lực xử lý đất hiếm toàn cầu.

Chuyên gia Mahnaz Khan, Phó chủ tịch Viện nghiên cứu Đẩy nhanh chính sách Silverado (Mỹ) đánh giá xung đột Trung Đông đang chỉ ra loại khoáng sản nào là cần thiết cũng như những điểm yếu trong chuỗi cung ứng. Bà cho rằng việc thiếu hụt nguồn cung có thể làm gia tăng sức ép lên năng lực tái sản xuất vũ khí của Mỹ vì đất hiếm được sử dụng trong mọi thứ, từ máy bay không người lái (UAV), tên lửa đánh chặn, cho đến tên lửa dẫn đường, máy bay chiến đấu.

Hồi cuối tháng 4, Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ) dự báo việc khôi phục kho vũ khí đang cạn dần và bổ sung đến mức mong muốn sẽ cần nhiều năm.

Trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump (2017-2021) và nhiệm kỳ của Tổng thống Joe Biden (2021-2025), thị phần sản xuất đất hiếm của Mỹ đã tăng từ 3% lên 13% tổng sản xuất toàn cầu nhờ việc trợ giá và ưu đãi thuế.

Tuy nhiên, cho đến năm 2025, chỉ có một mỏ đất hiếm lớn hoạt động đó là mỏ tại Mountain Pass ở bang California, do MP Materials vận hành. Chính phủ Mỹ nắm 15% cổ phần công ty này.

Vào tháng 7.2025, công ty Ramaco Resources mở mỏ đất hiếm đầu tiên trong hơn 70 năm tại bang Wyoming nhưng đến nay chưa khai thác. Có 9 dự án khác đang được phát triển tại các bang Montana, Wyoming và Nebraska.

Bên cạnh việc khai thác, Mỹ cũng đang tập trung vào mảng tái chế để bổ trợ cho chuỗi cung ứng. Ngoài ra, chính quyền ông Trump cũng hướng đến hợp tác với nước ngoài như việc hỗ trợ công ty USA Rare Earth (chính phủ Mỹ năm 10% cổ phần) mua lại nhà sản xuất Serra Verde của Brazil.

Trong vài tháng qua, Mỹ cũng đã đạt thỏa thuận với các quốc gia sản xuất khác như Úc, Cộng hòa Dân chủ Congo, Rwanda và Thái Lan.

Khai thác là bước đầu tiên trong quá trình sản xuất đất hiếm. Sau khi khai thác, nguyên liệu thô còn phải qua bước tinh chế và tách chiết các nguyên tố ra riêng trước khi chế biến.

Tách chiết là bước giúp Trung Quốc thống trị lĩnh vực đất hiếm. Tính đến năm 2025, Trung Quốc kiểm soát 91% sản lượng tách chiết toàn cầu, theo Cơ quan Năng lượng quốc tế.

Tổng giám đốc điều hành MP Materials James Litinsky cho biết công ty sẽ lập tức triển khai hoạt động tách chiết đất hiếm tại Mountain Pass. Vào tháng 1, công ty Energy Fuels (Mỹ) nắm quyền kiểm soát công ty ASM của Úc và lên kế hoạch xây cơ sở tách chiết mới tại Mỹ.

USA Rare Earth cũng đã đầu tư vào công ty đất hiếm Carester của Pháp và đang hợp tác hoàn thiện quy trình tách chiết.

Ở cuối chuỗi cung ứng, các công ty Vulcan Elements và eVAC Magnetics từ năm ngoái đã bắt đầu chế tạo nam châm vĩnh cửu, thành phần cực quan trọng của các hệ thống vũ khí hiện đại. "Chúng tôi không chỉ bán nam châm. Chúng tôi mang lại một chuỗi cung ứng an toàn, độc lập khỏi Trung Quốc. Ưu tiên của chúng tôi là đảm bảo Mỹ và đồng minh có thể tiếp cận với nam châm mà họ cần cho an ninh quốc gia và sức chống chịu kinh tế", CEO Vulcan Elements John Maslin nói.

Ông Maslin cho rằng việc Mỹ có thể hoàn toàn tự chủ về đất hiếm, từ khai thác cho đến bán nam châm vĩnh cửu, không còn là viễn cảnh xa vời. "Ngành công nghiệp phải đổi mới và nhảy cóc, không chỉ sao chép Trung Quốc", ông Maslin nói.

Tin Gốc: Thanh Niên

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 14/5 được Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đón tiếp với nghi thức cao nhất dành cho nguyên thủ quốc gia tại Quảng trường Thiên An Môn, với 21 loạt đại bác chào mừng. Tổng thống Trump sau đó bắt tay cùng Chủ tịch Trung Quốc trên thảm đỏ trước Đại lễ đường Nhân dân, khi hai lãnh đạo chuẩn bị bước vào hội đàm song phương.

Theo chuyên gia ngôn ngữ cơ thể Judi James, ông Trump là người chủ động tiến tới bắt tay trước, dù ông Tập là chủ nhà. Bà nhận thấy lãnh đạo Mỹ đã "có nụ cười gượng gạo" trong quá trình này, có thể vì ông là bên nóng lòng tạo thiện chí trước khi cuộc họp bắt đầu.

"Ông Trump là người khởi phát, chủ động chìa tay ra trước, lòng bàn tay ngửa lên khi hai lãnh đạo còn cách nhau vài bước chân. Người chủ động bắt tay muốn thể hiện vị thế áp đảo trước đối tác, nên thông thường người chủ động là phía chủ nhà", James nói.

Hai lãnh đạo bắt tay khoảng 10 giây, với hai bàn tay siết chặt. Trong thời gian này, ông Trump đã dùng tay trái vỗ nhẹ 5 lần vào tay ông Tập. Theo James, những cử chỉ này dường như nhằm phát đi tín hiệu ông mong muốn củng cố quan hệ giữa hai bên.

"Khi hai người bắt tay, ông Trump vỗ lên bàn tay ông Tập, lượt đầu là hai cái. Ở lượt thứ hai, ông lặp lại hành động này ba lần, trong đó lần đầu tiên kéo dài hơn những lần trước. Chuỗi hành động này thể hiện mong muốn tạo không khí gắn bó", James phân tích.

Chuyên gia ngôn ngữ cơ thể Lillian Glass cũng cho rằng những hành vi của ông Trump khi bắt tay ông Tập phản ánh thái độ "nghiêm túc đặc biệt". Bà phân tích rằng Tổng thống Trump có phần nghiêng người nhiều hơn về phía ông Tập, thể hiện mong muốn tạo ấn tượng thân thiện và sẵn sàng trao đổi cởi mở.

Glass nhận xét biểu cảm khuôn mặt của ông Trump cũng khác với hình ảnh quen thuộc. Đôi mắt ông nheo lại cùng đôi môi mím chặt, cho thấy trạng thái tập trung kiểm soát cảm xúc và thận trọng, điều ít khi xuất hiện ở ông Trump trong các sự kiện đối ngoại. Theo bà, việc ông Trump cười không thoải mái ở sự kiện công khai cho thấy ông nhìn nhận cuộc gặp này rất quan trọng.

Glass cũng phân tích cho rằng cái bắt tay mạnh mẽ giữa hai lãnh đạo, cùng việc ông Tập nhìn thẳng vào ông Trump, là tín hiệu tích cực, trong khi vẻ mặt nghiêm nghị của Tổng thống Mỹ cho thấy ông xem đây là một cuộc tiếp xúc mang sức nặng đặc biệt.

"Có khoảnh khắc hai người bắt tay khá mạnh. Ông Tập nhìn thẳng vào mắt của ông Trump. Đây là tín hiệu tốt. Tuy nhiên, ông Tập toát ra phong thái thoải mái hơn, còn ông Trump thể hiện thái độ nghiêm túc và không cười nhiều", Glass nói.

James cũng nhận thấy rằng Tổng thống Mỹ để lộ ánh mắt dò xét mạnh mẽ khi trò chuyện với ông Tập, thay vì phong thái thoải mái và thích đùa giỡn thường thấy. Khi hai lãnh đạo đến chào hỏi đoàn thiếu nhi cầm cờ Mỹ và Trung Quốc, bầu không khí có phần cởi mở hơn rõ rệt. Ông Trump mỉm cười, vỗ tay đáp lại và có những cử chỉ thân thiện với ông Tập.

Trước khi cuộc hội đàm bắt đầu, ông Trump tỏ ra hào hứng, ca ngợi nghi thức đón tiếp trọng thể mà ông nhận được là một vinh dự hiếm ai từng được chứng kiến. "Thật vinh dự khi được ở cùng ngài, thật vinh dự khi là bạn của ngài. Mối quan hệ giữa Trung Quốc và Mỹ sẽ tốt đẹp hơn bao giờ hết", ông Trump nói với ông Tập.

Theo Judi James, ông Trump thể hiện thái độ nghiêm nghị trở lại khi bước vào phòng họp, dù phía Trung Quốc bố trí bàn ghế với chủ đích "tạo cảm giác tương đối gần gũi" hơn so với các cuộc họp khác tại Bắc Kinh.

"Ông Trump thể hiện dáng vẻ của một người quyền lực, điềm tĩnh và nghiêm túc. Ông ngồi hơi chúi người về phía trước và giấu hai tay dưới bàn", bà nhận định, cho rằng hình ảnh này thể hiện tâm thế sẵn sàng bước vào cuộc đấu trí.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết trong hội đàm, hai lãnh đạo đã trao đổi quan điểm về các vấn đề quốc tế và khu vực quan trọng, bao gồm tình hình ở Trung Đông, cuộc khủng hoảng Ukraine và vấn đề Triều Tiên.

Hai bên nhất trí thiết lập "mối quan hệ ổn định chiến lược mang tính xây dựng" nhằm định hướng cho quan hệ song phương trong ba năm tới và xa hơn nữa. Đây là lần đầu tiên cụm từ "ổn định chiến lược mang tính xây dựng" được sử dụng cho quan hệ Mỹ - Trung.

Tin Gốc: Vnexpress

Bảo tàng Pompidou-Metz ở miền đông nước Pháp ngày 31/5 gửi đơn trình báo cảnh sát về vụ mất trộm quả chuối, bộ phận trung tâm trong tác phẩm nghệ thuật "Comedian" (Diễn viên hài) của nghệ sĩ Italy Maurizio Cattelan.

Ban quản lý đã thay một quả mới vào vị trí bỏ trống trong tác phẩm "chuối dán tường". Quả chuối trong tác phẩm thực chất luôn được thay mới sau mỗi 3 ngày.

Đây không phải lần đầu tác phẩm này gặp sự cố. Hồi tháng 7/2025, một khách tham quan bảo tàng đã lấy quả chuối và ăn tại chỗ. Nhân viên bảo vệ nhanh chóng can thiệp, rồi dán một quả chuối khác lên tường. Nghệ sĩ Cattelan bày tỏ thất vọng vì người khách "chỉ ăn chuối mà không ăn luôn cả băng dính".

Bảo tàng lần này quyết định trình báo cảnh sát vì thủ phạm chưa được xác định và "không có khả năng đối thoại". Ban quản lý cũng cho biết đây là lần thứ hai tác phẩm bị xâm phạm và coi đó là vấn đề liên quan đến sự tôn trọng đối với nghệ thuật.

"Comedian" lần đầu ra mắt tại triển lãm Art Basel ở Miami, Mỹ, năm 2019 với giá chào bán 120.000 USD. Tác phẩm gây tranh cãi về khái niệm nghệ thuật và giá trị của nó. Tại sự kiện năm đó, nghệ sĩ trình diễn David Datuna đã ăn quả chuối của tác phẩm và nói rằng ông vẫn "cảm thấy đói".

Giá trị tác phẩm tiếp tục tăng mạnh trong những năm tiếp theo. Năm 2024, doanh nhân gốc Hoa Justin Sun chi hơn 6 triệu USD để mua một phiên bản mới của tác phẩm, rồi ăn quả chuối trước máy quay ở Hong Kong sau đó vài ngày.

Ngoài tác phẩm này, Cattelan còn nổi tiếng với bồn cầu vàng 18 carat mang tên "America". Hai người đàn ông đã đánh cắp chiếc bồn cầu vàng trong cuộc triển lãm năm 2020 tại Anh, sau đó chia nhỏ tác phẩm đem bán. Toàn bộ số vàng đến nay chưa được tìm thấy.

Tin Gốc: Vnexpress