Ngày 13-5, thông tin từ Ban Quản lý khu kinh tế tỉnh Tây Ninh cho biết đã có báo cáo thực trạng Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài và định hướng phát triển trong thời gian tới.
Tính đến ngày 30-4, Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài đã thu hút được 61 dự án đầu tư, trong đó có 29 dự án FDI với tổng vốn đầu tư đăng ký đạt 586 triệu USD và 32 dự án có vốn đầu tư trong nước với tổng vốn đầu tư 8.148 tỉ đồng. Đến nay có 36 dự án đang triển khai hoạt động, gồm 19 dự án có vốn đầu tư nước ngoài và 17 dự án có vốn đầu tư trong nước.
Qua 25 năm thành lập và phát triển, Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài đang giải quyết việc làm cho hơn 10.700 lao động. Thu phí sử dụng kết cấu hạ tầng đối với phương tiện ra, vào cửa khẩu Mộc Bài bắt đầu từ năm 2014 được 44,3 tỉ đồng và không ngừng tăng lên qua các năm. Năm 2025 đã thu được 431,5 tỉ đồng, riêng 4 tháng đầu năm 2026 đạt 142,6 tỉ đồng.
Kim ngạch xuất khẩu qua cửa khẩu năm 2005 là 52,3 triệu USD. Năm 2025 đã đạt 850 triệu USD và 4 tháng đầu năm 2026 đạt 157 triệu USD.
Song song đó, số lượt phương tiện qua lại cửa khẩu cũng tăng dần qua các năm, năm 2015 đạt 136.785 lượt, năm 2025 đạt 309.523 lượt, 4 tháng đầu năm 2026 đạt 108.271 lượt. Số lượt người qua lại cửa khẩu bình quân mỗi năm trên 2 triệu lượt người.
Tuy nhiên Ban Quản lý khu kinh tế đánh giá chung qua hơn 25 năm xây dựng và phát triển, Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài chưa phát triển như kỳ vọng của tỉnh, chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của khu, đóng góp vào nền kinh tế của tỉnh không đáng kể so với quy mô được duyệt.
Thống kê cho thấy chỉ có 15% trên tổng diện tích đất đăng ký đầu tư được đưa vào sử dụng, khai thác, mà chủ yếu là các dự án sản xuất, thương mại, dịch vụ.
Còn các dự án quy mô lớn, sử dụng nhiều đất (khoảng 1.636ha) trong nhiều năm liền không triển khai được, do đền bù không liền thửa (da beo) và các nguyên nhân chủ quan, khách quan khác, gây rất nhiều khó khăn trong công tác quản lý nhà nước, cũng như khó khăn cho cả doanh nghiệp và người dân, ảnh hưởng đến sự phát triển chung của khu kinh tế.
Đặc biệt, các dự án siêu thị, trung tâm thương mại, chợ đường biên chỉ khởi sắc vào những năm đầu khi áp dụng chính sách bán hàng miễn thuế cho khách nội địa tham quan, du lịch. Khi chính sách này thay đổi, hoạt động thương mại ngày càng bị thu hẹp dần.
Doanh thu hoạt động thương mại năm 2011 đạt 1.237 tỉ đồng, năm 2012 đạt 1.250 tỉ đồng, và bắt đầu từ năm 2013 giảm xuống chỉ còn 993 tỉ đồng, năm 2014 chỉ đạt 996 tỉ đồng, năm 2015 giảm sâu còn 386 tỉ đồng, 2016 đạt 434 tỉ đồng, năm 2017 đạt 476 tỉ đồng.
Đến tháng 3-2018, các doanh nghiệp mua bán hàng miễn thuế đều ngừng hoạt động do Chính sách bán hàng miễn thuế của Chính phủ bị bãi bỏ.
Bên cạnh nhiều nguyên nhân khách quan về việc thay đổi cơ chế, chính sách chung, nguyên nhân chủ quan được xác định là do ban đầu, định hướng phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài lấy thương mại – dịch vụ làm động lực phát triển, trong đó chọn khâu đột phá là thực hiện chính sách kinh doanh bán hàng miễn thuế để thu hút du khách, tạo tiền đề cho sự phát triển.
Mục tiêu này dựa vào chính sách là chính, khi chính sách thay đổi đã làm cho khu kinh tế mất động lực phát triển.
Cùng với đó là việc quy hoạch chung khu kinh tế cửa khẩu này chưa có tính dự báo cao, chưa nghiên cứu đầy đủ, kịp thời xu hướng phát triển, chưa đánh giá hết những tác động rủi ro khi mục tiêu, chiến lược bị tác động, thay đổi…
Nhiều dự án chậm triển khai kéo dài chưa được xử lý dứt điểm, vốn ngân sách bố trí đầu tư hạ tầng còn tương đối ít so với quy mô…
Ban Quản lý khu kinh tế tỉnh Tây Ninh đưa ra định hướng phát triển trong thời gian tới là chuyển động lực phát triển Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài từ phát triển các hoạt động thương mại dựa vào chính sách bán hàng miễn thuế sang động lực mới theo hướng tổng hợp nhiều chức năng: Công nghiệp – đô thị – thương mại – dịch vụ mang tầm quốc gia và quốc tế.
Trong đó lấy công nghiệp là trọng tâm, động lực phát triển. Cùng với đó ưu tiên phát triển dịch vụ logistics kết nối vùng, chú trọng công tác lựa chọn nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư chiến lược đến đầu tư, có khả năng thu hút các nhà đầu tư thứ cấp có chất lượng.
Từ đó tạo động lực lan tỏa lớn không chỉ cho kinh tế – xã hội của Tây Ninh, mà còn làm hiệu ứng mạnh mẽ cho cả vùng kinh tế phía Nam trong thời gian tới.
Song song đó tập trung triển khai các nhiệm vụ, giải pháp để thực hiện Đồ án quy hoạch chung xây dựng Khu kinh tế cửa khẩu Mộc Bài đến năm 2045 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, định hướng phát triển khu kinh tế trong thời gian tới theo mô hình công nghiệp – đô thị – thương mại – dịch vụ gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Hai tháng qua, nhà máy tấm xi măng sợi DURAflex của Tập đoàn Saint-Gobain tại xã Vĩnh Định (Quảng Trị) ít chịu ảnh hưởng trong bối cảnh giá nhiên liệu biến động, nhờ chuyển đổi từ lò hấp hơi chạy bằng dầu diesel sang sinh khối (biomass).
Nhiên liệu sinh khối (biomass) là một trong những giải pháp giúp cơ sở này trở thành nhà máy tấm xi măng sợi đầu tiên tại Việt Nam đạt chứng nhận "Zero Carbon" (không phát thải trực tiếp và gián tiếp ở Phạm vi 1 và 2), do Deloitte xác nhận.
"Dùng lò hơi sinh khối trong một khâu sản xuất phần nào giúp nhà máy giảm áp lực, đảm bảo sản xuất liên tục", ông Nguyễn Trường Hải, Tổng giám đốc Saint-Gobain Việt Nam cho biết.
Theo ông Hải, lợi ích không chỉ ở chi phí năng lượng, còn nhiều mặt như cung cấp sản phẩm carbon thấp đáp ứng các quy định chặt chẽ và lộ trình NetZero của Saint-Gobain toàn cầu, Việt Nam vào 2050.
Để tạo ra một tấm xi măng sợi, quá trình sản xuất bắt đầu từ khâu nghiền mịn cát, giấy với nước thành bột sợi, sau đó trộn đều cùng xi măng và phụ gia.
Hỗn hợp này được tạo tấm, cán mỏng và chuyển vào hệ thống hấp áp suất cao nhằm tạo phản ứng vật liệu, giúp tăng độ bền, dẻo của thành phẩm. Suốt quá trình này, nhà máy dùng điện và lò hấp hơi (steam) chạy diesel.
Vận hành từ 2021 với sản lượng khoảng 5-6,5 triệu m2 mỗi năm, quá trình xanh hóa nhà máy khởi động vào 2023, từ việc áp dụng tiêu chuẩn Sản xuất đẳng cấp thế giới (World Class Manufacturing, WCM). Giám đốc nhà máy Phạm Văn Hùng cho biết việc tuân thủ WCM giúp giảm hơn 30% năng lượng tiêu thụ sau hai năm.
Tiếp đến, để xanh hóa năng lượng sử dụng, công ty quyết định chuyển sang dùng lò hấp sinh khối. Họ hợp tác với Vietnam Zerowaste - doanh nghiệp chuyên chuyển đổi phế liệu, chất thải thành năng lượng - để xây lò hơi đốt bằng sinh khối ngay cạnh nhà máy, dẫn nhiệt năng qua đường ống dài 350 m đến khu vực sản xuất.
Hệ thống lò hơi sinh khối đi vào vận hành từ tháng 9 năm ngoái giúp giảm khoảng 2.000 tấn carbon mỗi năm. Với nguồn điện còn lại, nhà máy đã đạt chứng chỉ I-REC cho cả năm 2026. Từ giữa năm ngoái, nhà máy thay toàn bộ xe nâng diesel bằng xe điện.
Cùng với giảm khí CO2, nhà máy đầu tư hệ thống xử lý và tái sử dụng nước, nâng tỷ lệ tái sử dụng lên hơn 60%. Lượng nước tiêu thụ trên mỗi đơn vị sản phẩm giảm gần một nửa so với 2023.
"Kết hợp chuyển đổi xanh với tối ưu quy trình quản lý sản xuất giúp nhà máy tiết kiệm năng lượng, kiểm soát chi phí hiệu quả hơn. Đó là điều khác biệt so với nhà máy thông thường", Tổng giám đốc Nguyễn Trường Hải, nhận định.
Ông Hải không tiết lộ chi phí đầu tư cụ thể cho dự án xanh hóa nhà máy tại Quảng Trị, nhưng cho rằng đây là mức hợp lý, được doanh nghiệp hoạch định sẵn.
Theo ông, thách thức chính không ở vốn, mà là góc nhìn và cách tiếp cận vấn đề. Để nhà máy không còn sử dụng nhiên liệu hóa thạch trực tiếp, toàn bộ điện tiêu thụ đều phải đến từ nguồn tái tạo (loại bỏ được Phạm vi 1 & 2, theo Nghị định thư Khí nhà kính - GHG Protocol). Tại Quảng Trị, nguồn sinh khối rất sẵn sàng.
Theo ông, tùy mỗi nhà máy, doanh nghiệp cần đánh giá chính xác đâu là khu vực tiêu thụ nhiều năng lượng hóa thạch. Từ đó, doanh nghiệp bắt đầu đo lường, số hóa, chuẩn hóa và cải tiến.
"Việc đo lường giúp chúng ta thấy được đích đến. Cách tiếp cận của ban lãnh đạo không bắt đầu từ nhận diện, chuẩn hóa, đo lường thì sẽ rất khó", ông nêu kinh nghiệm.
Saint-Gobain thành lập tại Pháp cách đây 361 năm, có mặt tại 80 quốc gia và sở hữu nhà máy ở Việt Nam. Tập đoàn này sản xuất khung xương và tấm trần - tường thạch cao, tấm xi măng, sản phẩm chống thấm, keo dán gạch - chà ron...
Ngoài cơ sở ở Quảng Trị, ông Hải tiết lộ các nhà máy khác thuộc tập đoàn này đều đo lường lượng CO2 phát thải và có chỉ tiêu giảm. Từ chỉ tiêu giảm mỗi năm, công ty có những sáng kiến, dự án để thực hiện. Ông tự tin sớm có thêm nhà máy "NetZero" năm nay, tạo tiền đề sản xuất thêm nhiều sản phẩm carbon thấp.
Theo báo cáo "Vietnam Green Building Market Overview 2025", đến hết năm ngoái, Việt Nam có 780 dự án được chứng nhận công trình xanh, tổng diện tích sàn hơn 18,6 triệu m2, vượt các mục tiêu trước đó.
Xu hướng này xuất phát từ việc các chủ đầu tư ngày càng quan tâm tới các chứng chỉ xanh như LEED, EDGE đến LOTUS. Không dừng lại ở các tòa văn phòng, xu hướng này lan sang cả nhà máy, mở ra cơ hội lớn cho vật liệu xây dựng carbon thấp.
"Các diễn biến hiện rất tích cực khi nhu cầu thị trường, tiêu chuẩn luật pháp, và vốn hỗ trợ chuyển đổi xanh ngày càng nhiều. Tất nhiên, doanh nghiệp phải có lộ trình rõ ràng", ông Hải nhận định.
Ngày 19-5, Văn phòng UBND tỉnh Gia Lai thông tin ông Nguyễn Hữu Quế, Phó chủ tịch UBND tỉnh, đã thống nhất chủ trương theo đề xuất của Sở Công Thương về giải pháp cấp nước cho hạ du Nhà máy Thủy điện Ialy.
UBND tỉnh Gia Lai giao Sở Công Thương chủ trì, hướng dẫn Công ty Thủy điện Ialy triển khai các bước theo quy định và kiểm tra, giám sát chặt chẽ việc thực hiện.
Theo Sở Công Thương tỉnh Gia Lai, trong bối cảnh nhu cầu điện dự báo tăng cao trong cao điểm mùa khô, hệ thống điện quốc gia đối mặt nhiều yếu tố bất lợi như nắng nóng, khô hạn do ảnh hưởng hiện tượng El Nino.
Ngoài ra, biến động địa chính trị trên thế giới có nguy cơ gián đoạn nguồn cung nhiên liệu. Do đó, việc đảm bảo nguồn nước phục vụ sản xuất điện và đáp ứng nhu cầu sử dụng nước cho hạ du gặp nhiều thách thức.
Trước tình hình trên, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã có báo cáo kiến nghị Thủ tướng Chính phủ thống nhất chủ trương cho phép điều chỉnh linh hoạt vận hành các hồ chứa và được đồng ý.
Liên quan vấn đề này, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chỉ đạo các cơ quan liên quan và địa phương phải sử dụng tối ưu hiệu quả nguồn nước trong bối cảnh tác động của El Nino và nắng nóng có thể kéo dài đến cuối mùa khô 2026. Đồng thời, các nguồn cung điện khí, điện than có thể bị ảnh hưởng do bất ổn, xung đột tại một số khu vực.
Lãnh đạo Chính phủ yêu cầu việc vận hành hồ chứa phải đảm bảo khai thác tối ưu, hiệu quả nguồn nước, đáp ứng nhu cầu nước cho sinh hoạt, sản xuất. Không gây tác động xấu đến môi trường hạ du, tiết kiệm nước cho phát điện và không ảnh hưởng đến công tác phòng chống lũ.
Đại diện Công ty Thủy điện Ialy cho hay việc giảm lưu lượng dòng xả tối thiểu xuống còn 90m3/s tương đương với việc giảm 50% lưu lượng dòng xả tối thiểu so với trước đây. Qua rà soát, tính toán, với mức lưu lượng dòng xả này vẫn đảm bảo nhu cầu nước cho sinh hoạt, sản xuất và các hoạt động chăn nuôi, trồng trọt của người dân vùng hạ du nhà máy thủy điện này.
Cũng theo công ty, việc giảm lưu lượng dòng xả nhằm thực hiện chỉ đạo của Thủ tướng về sử dụng tài nguyên nước tiết kiệm, hiệu quả trong điều kiện khủng hoảng năng lượng.
Với vị thế là một trong những nhà vận hành phát điện lớn tại khu vực ASEAN, Tập đoàn Hoa Điện Trung Quốc (China Huadian) hiện đang quản lý danh mục đầu tư đa dạng tại Việt Nam, từ nhiệt điện truyền thống đến điện gió và điện mặt trời. Sự hiện diện này đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ an ninh năng lượng và thúc đẩy lộ trình chuyển đổi xanh của kinh tế - xã hội Việt Nam.
Dấu ấn rõ nét nhất của tập đoàn này tại khu vực phía Nam là Nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải II (Trà Vinh). Với công suất 2x660MW, đây hiện là nhà máy nhiệt điện có công suất tổ máy đơn lớn nhất đang vận hành tại Việt Nam.
Kể từ khi đi vào hoạt động toàn diện năm 2021, nhà máy đã đạt sản lượng phát điện lũy kế 25,4 tỉ kWh, đóng góp khoảng 33% tổng sản lượng điện của tỉnh Trà Vinh.
Nguồn điện từ dự án này không chỉ giúp giảm áp lực thiếu hụt điện năng cục bộ mà còn hỗ trợ phát triển sản xuất công nghiệp, thương mại và ổn định sinh hoạt cho hàng triệu hộ gia đình.
Ông Vũ Trí Duy, đại diện Phòng Vận hành Phát điện của Nhà máy Nhiệt điện Duyên Hải II, ví nhà máy như một "trụ cột vững chức" giúp các dây chuyền sản xuất của nhiều doanh nghiệp vận hành liên tục, đảm bảo người dân yên tâm sử dụng các thiết bị thiết yếu trong mùa nắng nóng.
Bên cạnh nhiệt điện, Tập đoàn Hoa Điện Trung Quốc tại Việt Nam đã nhanh chóng chuyển dịch sang mảng năng lượng sạch để phù hợp với định hướng phát thải thấp của Việt Nam. Các dự án nổi bật bao gồm điện mặt trời Hàm Kiệm (49MW) và cụm dự án điện gió Đắk Lắk (4x50MW).
Trong bối cảnh thị trường nhiên liệu và an ninh năng lượng toàn cầu có nhiều biến động, các cơ sở này vẫn duy trì vận hành an toàn và ổn định, khẳng định vai trò cung ứng điện năng thực chất cho lưới điện quốc gia.
Theo các cuộc làm việc giữa Chủ tịch Tập đoàn Hoa Điện Giang Nghị và lãnh đạo Chính phủ Việt Nam cũng như Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), doanh nghiệp này bày tỏ thiện chí tiếp tục gia tăng đầu tư vào các dự án năng lượng sạch để nâng cao mức độ an toàn cốt lõi cho ngành điện lực Việt Nam.
Một điểm đáng chú ý trong mô hình phát triển của Tập đoàn Hoa Điện là chiến lược, hành động tập trung mạnh mẽ vào việc xây dựng đội ngũ kỹ thuật viên người Việt có trình độ thực tiễn. Thay vì chỉ đưa hạ tầng vào vận hành, tập đoàn chủ động xây dựng cầu nối với các cơ sở đào tạo trong nước.
Cụ thể, tập đoàn đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác với Trường Đại học Điện lực và phối hợp cùng Trường Cao đẳng Công nghệ Quốc tế LILAMA-2 để tổ chức các khóa thực tập nghề và đào tạo kỹ năng chuyên sâu cho sinh viên.
Tại Đắk Lắk, dự án điện gió của tập đoàn cũng triển khai mô hình hợp tác "nhà trường - doanh nghiệp" và "cộng đồng cùng phát triển", tạo nền tảng thực hành kỹ thuật ngành điện ngay tại địa phương.
Ông Phạm Xuân Minh, Bí thư Đoàn Thanh niên Tập đoàn Điện lực Việt Nam, chia sẻ rằng việc học hỏi kinh nghiệm vận hành và đào tạo nguồn nhân lực năng lượng chất lượng cao từ các tập đoàn lớn là nhu cầu cấp thiết để Việt Nam thúc đẩy phát triển năng lượng xanh.
Hoạt động giao lưu nhân lực còn được mở rộng ra quy mô quốc tế. Cụ thể, tháng 6-2025, tập đoàn đã tổ chức chương trình nghiên cứu thực tế tại các thành phố lớn ở Trung Quốc cho 25 đại diện thanh niên ngành năng lượng và phóng viên Việt Nam để trao đổi kinh nghiệm vận hành. Chị Giáp Thị Minh Nguyệt, trợ lý tại dự án điện gió Đắk Lắk, cho biết những chuyến đi này giúp nhân viên bản địa hiểu sâu hơn về công nghệ và quy trình quản trị năng lượng hiện đại.
Bên cạnh chuyên môn, các dự án còn triển khai các hoạt động an sinh xã hội như chương trình phổ cập kiến thức điện lực "Thắp sáng tương lai" tại các trường tiểu học gần khu vực nhà máy Duyên Hải II. Việc Công ty Khoa học Công nghệ Hoa Điện được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Hiệp hội Doanh nghiệp Trung Quốc tại Việt Nam vào đầu năm 2025 cũng cho thấy nỗ lực kết nối kỹ thuật và vận hành chặt chẽ hơn với cộng đồng doanh nghiệp năng lượng trong nước.
Dù thị trường năng lượng có nhiều thách thức, đơn vị này khẳng định sẽ tiếp tục kiên định với sứ mệnh cung cấp năng lượng sạch và giữ vững cam kết ổn định nguồn cung. Những đóng góp thực tế về sản lượng điện và nỗ lực chuyên nghiệp hóa đội ngũ lao động bản địa kỳ vọng sẽ tiếp tục là động lực cho sự phát triển kinh tế bền vững tại những địa bàn mà tập đoàn này hiện diện.
