Từ Paris đến Copenhagen, từ Madrid đến Brussels - những cái tên vốn được nhắc đến như biểu tượng quyền tự do cá nhân, tự do ngôn luận - cũng đang ngồi lại phác thảo các đạo luật hạn chế quyền truy cập mạng xã hội của trẻ em.
Kênh truyền hình France24 tháng 12 năm ngoái đã kể lại câu chuyện đau lòng của một người phụ nữ Pháp có con trai tên Clement. Sau khi đọc tin tức về lệnh cấm mang tính bước ngoặt ở Úc, bà đã chính thức khởi kiện một số nền tảng mạng xã hội như Tiktok và Meta, với cáo buộc thuật toán của họ kích động và đẩy con bà đến cái chết.
Bà nghẹn ngào chia sẻ với Hãng tin AFP rằng phần lớn các video đề xuất cho Clement đều mang thông điệp: sự tồn tại của cậu bé không có ý nghĩa gì trên cuộc đời này.
Không chỉ trường hợp Clement, gia đình các đứa trẻ khác ở Essex, Anh cũng trải qua bi kịch tương tự. Theo trang Business Wire, chỉ trong vòng hơn một tháng thử thách nguy hiểm "Blackout Challenge" lan truyền trên TikTok đã cướp đi sinh mạng bốn đứa trẻ sau khi khuyến nghị chúng thực hiện hành động tự hại bản thân.
Đầu năm 2025, bốn gia đình này đã đồng loạt khởi kiện TikTok, cáo buộc thuật toán của họ cố tình đẩy nội dung nguy hiểm đến trẻ em để đổi thời gian tương tác và lợi nhuận quảng cáo.
Những câu chuyện khác nhau nhưng đều chung quy là những "giọt nước tràn ly", là hồi chuông cảnh tỉnh hàng triệu gia đình châu Âu nói riêng và cả thế giới nói chung về hiểm họa núp bóng công nghệ.
Trên bàn nghị trường ngày 18-11-2025, nhiều nghị sĩ, phần lớn thuộc Đảng Phục hưng của Tổng thống Emmanuel Macron, đã quyết định đề xuất dự luật cấm các nền tảng trực tuyến cung cấp bất kỳ "dịch vụ mạng xã hội nào cho trẻ vị thành niên dưới 15 tuổi" kể từ ngày 1-9-2026.
Đề xuất cũng nhằm mở rộng lệnh cấm sử dụng điện thoại di động hiện hành - vốn áp dụng từ cấp mẫu giáo đến trung học cơ sở (được Pháp ban hành năm 2018) - sang cả cấp trung học phổ thông.
Ngày 27-1-2026, trong một phiên họp kéo dài vào tối muộn, Hạ viện Pháp chính thức thông qua dự luật với tỉ lệ 130 phiếu thuận trên 21 phiếu chống. Trong bài đăng trên X, Tổng thống Macron ca ngợi đây là "bước tiến lớn" để bảo vệ trẻ em và thanh thiếu niên Pháp. Một cuộc khảo sát của Harris Interactive năm 2024, được kênh Al Jazeera dẫn lại, cho thấy 73% người dân Pháp ủng hộ lệnh cấm này.
Tại Anh, tháng 1-2026 Thượng viện cũng bỏ phiếu ủng hộ sửa đổi Dự luật về phúc lợi trẻ em và trường học của chính phủ, với tỉ lệ 261 phiếu thuận trên 150 phiếu chống. Nếu được Hạ viện thông qua, bản sửa đổi này sẽ yêu cầu các nền tảng mạng xã hội phải thực hiện các biện pháp kiểm tra độ tuổi "hiệu quả cao" trong vòng 12 tháng, để đảm bảo không người dùng nào dưới 16 tuổi có thể truy cập.
Bức tranh tương tự đang được phác thảo ở nhiều nơi khắp châu Âu. Theo Euronews, tháng 11-2025 Chính phủ Đan Mạch chính thức công bố thỏa thuận giữa các đảng về việc ban hành lệnh cấm mạng xã hội cho trẻ dưới 15 tuổi.
Cùng lúc, Bồ Đào Nha đã thông qua dự luật trong cuộc bỏ phiếu lần thứ nhất. Tây Ban Nha tuyên bố sẽ tiến tới thực hiện lệnh cấm, đồng thời yêu cầu triển khai các hệ thống xác minh độ tuổi.
Ngoài ra, Slovenia, Phần Lan, Ý và Hy Lạp cho biết họ cũng đang nghiêm túc xem xét lệnh cấm mạng xã hội tương tự Canberra. Đáng chú ý, Đức - quốc gia được nhận xét thận trọng trong lập pháp - cũng đã lập ủy ban nghiên cứu, dự kiến trình bày báo cáo vào mùa thu 2026.
Nhìn từ bề nổi, không ngạc nhiên khi có những câu hỏi đặt ra rằng tại sao Pháp - "cái nôi" của Tuyên ngôn Nhân quyền và dân quyền, hay Đan Mạch - nơi thường xuyên dẫn đầu các bảng xếp hạng chỉ số tự do báo chí và hạnh phúc... lại là những nước đầu tiên ở châu Âu dựng lên các rào cản pháp lý?
Các nhà lập pháp khi soạn thảo luật cũng đã phần nào trả lời được câu hỏi này. Nghị sĩ Laure Miller, người trình dự luật cấm trẻ em dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội ở Pháp, phát biểu trước Hạ viện rằng luật này "thiết lập một ranh giới rõ ràng trong xã hội và khẳng định mạng xã hội không phải là vô hại": "Trẻ em của chúng ta đọc ít hơn, ngủ ít hơn và đang so sánh bản thân với người khác nhiều hơn. Đây mới chính là cuộc chiến vì những tư tưởng tự do".
Nghị sĩ Thierry Perez đến từ phe cực hữu cũng ủng hộ dự luật, bởi theo ông, đây là phản ứng trước một "tình trạng khẩn cấp về sức khỏe", đồng thời đặt câu hỏi: liệu tự do trên thế giới ảo có phải tự do thực sự? "Mạng xã hội cho phép mọi người tự do thể hiện bản thân nhưng cái giá phải trả cho con cái chúng ta là gì?", ông nói.
Các nhà lập pháp châu Âu lập luận đây không phải kiểm duyệt ngôn luận mà là bảo vệ đối tượng dễ bị tổn thương trước một sản phẩm được thiết kế có chủ đích gây nghiện. Cuộn vô tận (infinite scroll) hay tự động phát (autoplay) - những tính năng này được các ủy ban Nghị viện châu Âu mô tả là "thực hành gây nghiện có chủ đích" nhắm vào não bộ đang phát triển của trẻ.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen đặt vấn đề rằng cấm trẻ em dưới 15-16 tuổi dùng mạng xã hội không khác gì việc cấm bán rượu hay thuốc lá cho trẻ vị thành niên. "Tất cả chúng ta đều đồng ý rằng thanh thiếu niên nên đạt đến một độ tuổi nhất định trước khi hút thuốc, uống rượu hoặc tiếp cận nội dung dành cho người lớn. Điều tương tự cũng có thể áp dụng cho mạng xã hội" - bà phân tích.
Đồng quan điểm, nghị sĩ Christel Schaldemose của Đan Mạch - người bảo trợ nghị quyết bảo vệ trẻ em trực tuyến tại Nghị viện châu Âu - tuyên bố: "Chúng ta đang vạch ra một ranh giới. Chúng ta đang nói rõ ràng với các nền tảng: dịch vụ của các anh không được thiết kế cho trẻ em. Và thí nghiệm của các anh sẽ kết thúc tại đây".
Theo nhận định của Công ty truyền thông ALM Corp, xu hướng này ở châu Âu là kết quả tất yếu của nhiều yếu tố.
Thứ nhất, đây là cơ hội để nhà nước thực thi quyền lực thực chất trong việc tăng cường kiểm soát Big Tech sau nhiều cam kết mơ hồ của họ. Thứ hai, mô hình mang tính bước ngoặt ở Úc đã trở thành một điểm tham chiếu quan trọng cho các nhà lập pháp trên khắp thế giới.
Thứ ba, châu Âu đang sở hữu nhiều cơ sở hạ tầng pháp lý và kỹ thuật mạnh hơn. Ủy ban châu Âu cũng đang xây dựng một khuôn khổ xác minh độ tuổi bảo vệ quyền riêng tư, hướng đến cơ chế thực thi thống nhất cho các quốc gia thành viên. Thứ tư, và quan trọng nhất, là sự ủng hộ mạnh mẽ của công chúng đối với các biện pháp cứng rắn này.
Mỗi quốc gia châu Âu hiện có một lộ trình riêng, phản ánh đặc thù pháp lý, kỹ thuật và văn hóa, tuy nhiên tất cả đều có một đích đến là đặt trọng tâm vào trách nhiệm của các nền tảng công nghệ trong việc để lọt nội dung độc hại đến tay trẻ em.
Câu hỏi không còn là liệu châu Âu có nên hành động hay không, mà là hành động như thế nào để vừa bảo vệ thế hệ tương lai vừa không đánh mất những giá trị tự do mà họ đã mất hàng thế kỷ để xây dựng.
__________________________________________________
Kỳ tới: Trung Quốc bảo vệ “thế hệ bản địa Internet”
Tin Gốc: Tuổi Trẻ
