BS.CK2 Nguyễn Ngọc Thao, Giám đốc chuyên môn Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn, bên lề hội thảo khoa học Cập nhật những tiến bộ điều trị đa mô thức ung thư gan do bệnh viện tổ chức ngày 13/6, cho biết ung thư gan vẫn là một trong những loại ung thư có tỷ lệ mắc và tử vong hàng đầu, không chỉ tại Việt Nam mà trên thế giới. Những năm gần đây, bệnh có xu hướng xuất hiện ở người trẻ hơn.
Theo bác sĩ Thao, bên cạnh các nguyên nhân quen thuộc như viêm gan B, viêm gan C hay xơ gan, gan nhiễm mỡ nổi lên như một yếu tố nguy cơ ngày càng phổ biến. Tình trạng này liên quan mật thiết đến lối sống hiện đại như ăn nhiều thức ăn nhanh, đồ chiên nướng, ít vận động, căng thẳng kéo dài và rối loạn chuyển hóa.
“Khi gan nhiễm mỡ tiến triển trong thời gian dài, chức năng chuyển hóa của gan suy giảm, làm tăng nguy cơ tổn thương tế bào gan và góp phần thúc đẩy ung thư gan”, bác sĩ phân tích.
Ung thư gan nguy hiểm ở chỗ giai đoạn đầu gần như không có triệu chứng rõ ràng. Nhiều người bệnh chỉ phát hiện khi khối u đã tiến triển, xuất hiện các dấu hiệu như đau tức vùng gan, ăn uống kém, sụt cân, vàng da hoặc vàng mắt. Đây cũng là lý do khiến nhiều ca bệnh bỏ lỡ “giai đoạn vàng” điều trị. Do đó, những người có nguy cơ cao như nhiễm viêm gan B, C, xơ gan, gan nhiễm mỡ hoặc thường xuyên sử dụng rượu bia cần tầm soát định kỳ mỗi 3-6 tháng để phát hiện bệnh sớm.
ThS.BS Nguyễn Ngọc Bảo Long, Giám đốc điều hành Bệnh viện Hoàn Mỹ Sài Gòn, cho rằng điều trị ung thư gan không còn là “cuộc chiến” của một chuyên khoa đơn lẻ. Thay vào đó, người bệnh cần được tiếp cận mô hình phối hợp đa chuyên khoa nhằm tối ưu cơ hội sống và hiệu quả điều trị.
Trước đây, điều trị ung thư gan thường tách rời giữa các chuyên khoa, người bệnh được áp dụng phẫu thuật, ghép gan, hủy u, hóa trị, miễn dịch hoặc chăm sóc giảm nhẹ tùy giai đoạn bệnh. Tuy nhiên, phần lớn bệnh nhân tại Việt Nam có nền xơ gan, viêm gan B hoặc C nên việc chỉ áp dụng một phương pháp đơn lẻ nhiều khi chưa đạt hiệu quả tối ưu, thậm chí ảnh hưởng chức năng gan còn lại.
Theo TS.BS Trần Công Duy Long, Trưởng khoa Ngoại Gan Mật Tụy, Trưởng Đơn vị Ghép gan, Bệnh viện Đại học Y Dược TP HCM, điều trị đa mô thức kết hợp nhiều phương pháp như phẫu thuật, can thiệp mạch, đốt u và miễn dịch tùy giai đoạn bệnh. Người bệnh được hội chẩn đa chuyên khoa để xây dựng phác đồ phù hợp, tăng cơ hội phẫu thuật hoặc điều trị triệt căn cho cả những ca từng được đánh giá khó can thiệp.
Theo Globocan 2022, Việt Nam ghi nhận khoảng 24.500 ca mắc mới ung thư gan, đứng thứ hai về số ca mắc mới trong các loại ung thư và là nguyên nhân gây tử vong do ung thư hàng đầu.
Tại hội thảo, bà Đào Thúy Hà, Tổng giám đốc Công ty CP Traphaco, cho rằng phát triển dược liệu trước hết là xây dựng chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị, với mô hình "4 nhà": nhà nước tạo hành lang chính sách và quy hoạch; doanh nghiệp là hạt nhân điều phối; nhà khoa học chuyển giao giống, quy trình, tiêu chuẩn; nông dân là chủ thể sản xuất được tổ chức, đào tạo và bảo đảm đầu ra về nguyên liệu tuân thủ quy trình chuẩn, từ đó phát triển dược liệu thành sản phẩm công nghiệp có hàm lượng khoa học cao. Đồng thời, cần tổ chức hệ sinh thái sản phẩm dựa trên cùng một nguồn dược liệu để mở rộng thị trường, tăng giá trị sử dụng, tăng tần suất tiếp cận người tiêu dùng, tạo đầu ra ổn định hơn cho vùng trồng, phát triển kinh tế dược liệu, thay vì dược liệu chỉ là nguyên liệu thô, giá trị mang lại thấp.
Lãnh đạo Bộ Y tế cho biết đang hoàn thiện chính sách về dược liệu theo hướng đồng bộ, thống nhất, trọng tâm là luật Y dược cổ truyền; tăng cường đầu tư cho điều tra, bảo tồn tài nguyên dược liệu, xây dựng vùng trồng đạt chuẩn GACP-WHO; nâng cao năng lực hệ thống kiểm nghiệm, kiểm soát chặt chẽ chất lượng dược liệu; đồng thời đẩy mạnh thu hút doanh nghiệp đầu tư, hỗ trợ người dân về kỹ thuật, giống và xây dựng đầu ra ổn định, từng bước hình thành các vùng dược liệu hàng hóa quy mô lớn, gắn với xây dựng chương trình phát triển sản phẩm quốc gia về dược liệu.
Bộ Y tế đang triển khai hỗ trợ phát triển vùng trồng dược liệu quý với 23 dược liệu, thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035.
Giá trị dinh dưỡng của cá không chỉ phụ thuộc vào việc chúng được nuôi hay đánh bắt tự nhiên, mà còn liên quan đến loài cá, nguồn thức ăn, vùng đánh bắt, phương pháp nuôi trồng và cách bảo quản sau khi bắt, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).
Trong một số trường hợp, cá tự nhiên có tỷ lệ omega-3 cao hơn. Nhưng ở những trường hợp khác, cá nuôi lại có hàm lượng omega-3 tương đương, giá rẻ và đôi khi có mức thủy ngân thấp hơn.
Với protein, một số quan điểm rằng cá tự nhiên giàu protein hơn vì chúng phải bơi nhiều hơn trong môi trường tự nhiên. Điều này có thể đúng ở một số loài nhưng mức chênh lệch thường không đáng kể.
Một nghiên cứu công bố trên chuyên san Current Research in Food Science cho thấy cá hồi tự nhiên có hàm lượng protein và tổng a xít amin cao hơn một chút so với cá hồi nuôi. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng cho thấy mức khác biệt này không quá lớn.
Trên thực tế, nếu ăn cá đều đặn mỗi tuần, lựa chọn cá nuôi hay cá tự nhiên thường không ảnh hưởng quá nhiều đến tổng lượng protein hấp thụ.
Một trong những khác biệt dễ thấy nhất giữa cá nuôi và cá tự nhiên là tổng lượng mỡ cá. Cá nuôi thường được cho ăn theo chế độ giúp tăng trưởng nhanh hơn, đồng thời mức vận động cũng thấp hơn cá sống ngoài tự nhiên. Điều này khiến nhiều loại cá nuôi có xu hướng có nhiều mỡ hơn.
Ví dụ điển hình là cá hồi nuôi thường có phần thịt béo hơn, mềm hơn và nhiều calo hơn cá hồi tự nhiên. Trong khi đó, cá đánh bắt tự nhiên thường có phần thịt săn chắc hơn, ít mỡ hơn và phù hợp với những người đang muốn kiểm soát calo.
Một quan niệm khá phổ biến là cá sống trong môi trường tự nhiên luôn sạch hơn cá nuôi. Nhưng thực tế phức tạp hơn nhiều. Cá tự nhiên có thể tiếp xúc với thủy ngân, vi nhựa và nhiều chất ô nhiễm khác tồn tại trong sông, hồ hoặc đại dương. Đặc biệt, những loài cá lớn sống lâu và đứng cao trong chuỗi thức ăn như cá kiếm, cá mập hoặc cá thu thường có nguy cơ tích lũy thủy ngân cao hơn.
Trong khi đó, một số nghiên cứu cho thấy nhờ thay đổi công thức thức ăn chăn nuôi, nhiều trang trại thủy sản hiện đại đã có thể giảm nồng độ một số chất ô nhiễm hữu cơ trong cá nuôi. Vì vậy, yếu tố quan trọng hơn không nằm ở cá được nuôi hay đánh bắt mà là loài cá và nguồn gốc của chúng.
Bên cạnh yếu tố cá nuôi hay cá tự nhiên, mọi người cũng nên quan tâm nhiều hơn đến loại cá cụ thể và nguồn gốc sản phẩm. Ưu tiên các loại cá có hàm lượng thủy ngân thấp, nguồn cung rõ ràng và được bảo quản đúng cách, theo Healthline.
Quy định này được nêu tại khoản 4 điều 59 Nghị định 90 năm 2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, có hiệu lực từ ngày 15-5.
Theo đó hành vi bán thuốc kê đơn khi không có đơn thuốc sẽ bị phạt từ 10 - 20 triệu đồng, tăng gấp đôi so với mức phạt trước đây từ 5 - 10 triệu đồng.
Việc nâng mức xử phạt nhằm siết chặt tình trạng bán thuốc kê đơn không theo chỉ định của bác sĩ và tình trạng lạm dụng kháng sinh kéo dài nhiều năm qua.
Ngoài hành vi trên, mức phạt 10 - 20 triệu đồng còn áp dụng với các vi phạm mua bán thuốc thử lâm sàng; mua bán thuốc được sản xuất, bào chế, pha chế theo đơn để sử dụng trong cơ sở khám chữa bệnh ra ngoài cơ sở (trừ trường hợp được phép theo quy định), mua bán thuốc thuộc danh mục thuốc hạn chế bán lẻ khi chưa được phép...
Kinh doanh thuốc qua các phương tiện không phải sàn giao dịch thương mại điện tử, ứng dụng thương mại điện tử hoặc website có chức năng đặt hàng trực tuyến theo quy định cũng bị phạt 10 - 20 triệu đồng.
Theo ước tính của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), từ năm 2020 - 2023 Việt Nam có gần 270.000 ca tử vong do đề kháng kháng sinh. Tức là bình quân mỗi năm có gần 70.000 ca tử vong liên quan đến kháng kháng sinh.
Theo đánh giá của các chuyên gia, tình trạng kháng kháng sinh (AMR) tại Việt Nam gây ra nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng, khiến các bệnh truyền nhiễm trở nên khó điều trị hơn, tăng tỉ lệ tử vong và chi phí y tế tăng cao.
Kháng kháng sinh cũng gây nguy hiểm cho nhiều tiến bộ y học như phẫu thuật và điều trị ung thư. Thêm vào đó, ô nhiễm môi trường do dư lượng kháng sinh trong nguồn nước làm tình trạng AMR xấu hơn, ảnh hưởng đến cả hệ sinh thái và sức khỏe cộng đồng trên khắp Việt Nam.
Bộ Y tế cũng đã ban hành Thông tư 26 quy định nhiều nội dung mới về việc kê đơn thuốc trong điều trị ngoại trú, hướng đến mục tiêu quản lý minh bạch, hiệu quả và bảo vệ tốt hơn quyền lợi của người bệnh.
