Theo bác sĩ Trần Thị Thanh Huyền, Bệnh viện Y học cổ truyền (YHCT) Đà Nẵng, việc chủ động điều dưỡng cơ thể trong tiết Hạ chí năm 2026 (từ ngày 21.6 – 5.7) sẽ giúp chúng ta phòng tránh các hệ lụy sức khỏe nguy hiểm khi thời tiết chuyển sang giai đoạn nắng nóng cực đoan.
Theo YHCT, Hạ chí là thời điểm dương khí trong tự nhiên đạt trạng thái hưng thịnh nhất. Mùa hạ thuộc hành Hỏa, tương ứng với tạng Tâm (tim). Lúc này, hiện tượng “Dương khí xuất ngoại” diễn ra mạnh mẽ, năng lượng dồn ra bề mặt da để bài tiết mồ hôi, điều hòa thân nhiệt, vô tình làm hao tổn tân dịch và khí.
Nếu không biết cách điều dưỡng, cơ thể rất dễ rơi vào trạng thái mệt mỏi, suy nhược, mất ngủ, bứt rứt và dễ cáu gắt. Nguy hiểm hơn là tình trạng say nắng, say nóng, hoặc hiện tượng thấp nhiệt tích tụ gây rối loạn tiêu hóa, viêm đường tiết niệu và các bệnh lý về da như rôm sảy, mụn nhọt. Tổn thương cơ thể trong mùa hè còn tạo mầm mống cho bệnh tật bộc phát vào mùa thu đông tới.
Theo bác sĩ Huyền, nắng nóng kéo dài sẽ ép tim phải làm việc với tần suất cao hơn. Cổ nhân có câu “Tâm tĩnh tự nhiên lương”, khi tâm trạng bình ổn, cơ thể sẽ dễ thích nghi với cái nóng. Do đó, việc điều hòa hơi thở, thiền, tập các bài dưỡng sinh, yoga nhẹ nhàng là rất cần thiết.
Bác sĩ Huyền cũng lưu ý một sai lầm phổ biến để giải nhiệt tức thời trong mùa hè là lạm dụng nước đá, đồ ướp lạnh hoặc ngồi điều hòa quá lâu. Thói quen này vô tình dập tắt “đốm lửa” của tỳ vị vốn đang suy yếu bên trong, dẫn đến đầy bụng, tiêu chảy và chán ăn.
Để thuận theo tự nhiên, chúng ta cần vận động điều độ, sinh hoạt tích cực; đồng thời chú trọng bù nước, sinh tân dưỡng âm do cơ thể mất nhiều mồ hôi. Kinh nghiệm “mùa hè ăn gừng, mùa đông ăn củ cải” chính là giải pháp kinh điển để làm ấm lại phần bên trong cơ thể đang bị lạnh, bảo vệ tỳ vị.
Để sống khỏe trong giai đoạn này, chuyên gia YHCT khuyến cáo người dân điều chỉnh lối sống theo 3 phương diện:
Thực dưỡng cân bằng: Ăn uống thanh đạm, dễ tiêu. Ưu tiên rau xanh, thực phẩm vị đắng như rau đắng, khổ qua, tâm sen để thanh tâm, giải nhiệt. Thêm vị chua nhẹ (chanh, sấu, tắc) giúp co nhỏ lỗ chân lông, giảm thất thoát tân dịch và kích thích ngon miệng. Kết hợp các loại rau củ tính mát như bí đao, dưa leo, củ sen và bù điện giải khi ra nhiều mồ hôi. Hạn chế tối đa đồ chiên rán, thức ăn cay nóng và rượu bia.
Sinh hoạt thuận tự nhiên: Nên ngủ muộn (tầm sau 22 – 23 giờ) và dậy sớm phù hợp với quy luật ngày dài đêm ngắn; đón ánh nắng bình minh để nạp dương khí tốt. Duy trì giấc ngủ trưa ngắn (20 – 30 phút) trong khung giờ từ 11 – 13 giờ để tạng Tâm nghỉ ngơi, giảm nguy cơ đột quỵ. Không để điều hòa chênh lệch quá 5 – 7 độ C so với ngoài trời. Tuyệt đối không tắm nước lạnh ngay khi vừa đi nắng về. Ngâm chân nước ấm trước khi ngủ để trừ thấp khí, giảm đau mỏi xương khớp.
Vận động vừa sức, tránh “Đại hãn”, tức ra mồ hôi quá nhiều khi tập luyện cường độ cao sẽ làm hao tổn cả dương khí lẫn tân dịch. Tập thể thao vào sáng sớm hoặc chiều mát với các bài tập nhẹ (đi bộ, yoga, thái cực quyền) để cơ thể tiết ít mồ hôi lại.
Những ngày qua, miền Bắc trải qua đợt nắng nóng đỉnh điểm với mức nhiệt ngoài trời nhiều lúc vượt ngưỡng 40 độ C. Trên mạng xã hội, hàng loạt tài khoản đua nhau chia sẻ bí quyết tận dụng thời tiết cực đoan này để làm thịt một nắng ở ban công, hiên nhà vì cho rằng phương pháp này tiện lợi và tiết kiệm.
Đánh giá trào lưu trên, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh, Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm (Đại học Bách khoa Hà Nội) khẳng định đây là cách chế biến hoàn toàn sai lầm. Mức nhiệt 40 độ C không đủ sức diệt khuẩn hay làm chín thực phẩm. Ánh nắng gắt chỉ làm se lớp vỏ ngoài, trong khi phần lõi bên trong vẫn giữ nguyên trạng thái sống lạnh. Môi trường "ngoài nóng, trong lạnh" tạo điều kiện lý tưởng cho vi sinh vật sinh sôi, làm hỏng nguyên liệu ngay trước khi người dân kịp thu hoạch.
Phân tích sâu hơn cơ chế gây bệnh, bác sĩ Lê Văn Thiệu (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương) cho biết nền nhiệt 35-40 độ C cộng hưởng cùng độ ẩm không khí cao kích thích các mầm bệnh như Salmonella, E.coli, Campylobacter và tụ cầu vàng phát triển bùng nổ. Người tiêu thụ sản phẩm chứa vi khuẩn đối mặt rủi ro ngộ độc, đau bụng, tiêu chảy, sốt cao. Nhóm người già, trẻ em và bệnh nhân nền dễ rơi vào tình trạng mất nước trầm trọng, tiến triển nhanh thành nhiễm trùng máu.
Quá trình treo thực phẩm ngoài sân thượng, sát đường giao thông còn mở đường cho bụi mịn, khí thải, kim loại nặng cùng ruồi nhặng xâm nhập. Thêm vào đó, thời tiết miền Bắc thường tăng độ ẩm mạnh về chiều tối. Món ăn chưa khô hẳn sẽ nhanh chóng hút ẩm trở lại, kích thích nấm mốc sản sinh độc tố tàn phá tế bào gan, đường ruột và hệ miễn dịch.
Giới chuyên môn khuyến cáo người dân ngừng làm theo các mẹo chế biến tự phát thiếu cơ sở khoa học. Các gia đình nên mua thực phẩm khô từ cơ sở sấy công nghiệp khép kín hoặc tự dùng lò nướng, thiết bị chuyên dụng tại nhà; đồng thời tuân thủ nguyên tắc "ăn chín, uống sôi" để bảo vệ sức khỏe toàn diện.
Theo WebMD, yoga là một hình thức tập luyện sức mạnh tự nhiên, trong đó cơ thể sử dụng chính trọng lượng để tạo lực kháng lại trọng lực. Các tư thế đứng như chiến binh có thể tác động đến nhóm cơ và xương ở hông, chân. Trong khi tư thế chó úp mặt giúp tăng cường sức mạnh cổ tay, cánh tay và vai. Tư thế rắn hổ mang tập trung vào cơ thân và lưng, hỗ trợ sức khỏe cột sống.
Yoga cũng giúp cải thiện khả năng giữ thăng bằng, phối hợp, tập trung và nhận thức về cơ thể, từ đó phòng ngừa ngã. Những người bị loãng xương nên trao đổi với bác sĩ để có thể điều chỉnh các bài tập phù hợp nếu cần.
Squat
Theo Times of India, tập squat có thể giúp tăng cường sức mạnh cơ chân, hỗ trợ duy trì sức khỏe xương khớp, đặc biệt ở vùng hông và đùi - những khu vực dễ bị ảnh hưởng khi lớn tuổi. Người mới bắt đầu, nếu không có vấn đề về đầu gối, có thể tập squat không cần tạ.
Khi tập, đứng hai chân rộng bằng vai, sau đó hạ người xuống như tư thế ngồi trên ghế rồi đứng thẳng trở lại. Khi đã quen, có thể thêm tạ tay để tăng độ khó. Mục tiêu thường là 10-15 lần mỗi hiệp, thực hiện 3 hiệp tùy theo thể lực..
Leo cầu thang
Khi cơ thể di chuyển lên xuống cầu thang, các nhóm cơ ở đùi, mông và cẳng chân phải hoạt động mạnh, giúp tăng sức mạnh cơ bắp và hỗ trợ bảo vệ khớp. Hoạt động này cũng tạo áp lực phù hợp lên xương, kích thích quá trình tái tạo mô xương, từ đó góp phần giảm nguy cơ loãng xương. Bài tập cũng cải thiện khả năng giữ thăng bằng, phối hợp tổng thể, đồng thời giảm nguy cơ ngã.
Tuy nhiên, người bị đau khớp gối hoặc thoái hóa khớp cần thực hiện với cường độ phù hợp để tránh gây áp lực quá mức lên khớp.
Đi bộ
Đi bộ có thể giúp tăng cường sức mạnh cơ bắp quanh khớp gối và hông, từ đó giảm áp lực lên khớp khi vận động. Bài tập này cũng hỗ trợ lưu thông máu và dịch khớp, góp phần nuôi dưỡng sụn khớp.
Đi bộ thường xuyên giúp kiểm soát cân nặng, hạn chế thừa cân - yếu tố làm tăng nguy cơ đau và thoái hóa khớp. Đây là hình thức vận động phù hợp với nhiều độ tuổi, dễ thực hiện và ít nguy cơ chấn thương.
Mỗi người nên đặt mục tiêu tập thể dục ít nhất 30 phút mỗi ngày, duy trì đều đặn trong tuần. Có thể thay đổi địa hình như đi bộ trên dốc, bãi biển hoặc bãi cỏ... để tăng hiệu quả vận động.
Cầu lông, tennis hay pickleball có thể tăng cường sức mạnh cơ bắp, cải thiện khả năng thăng bằng và duy trì sự linh hoạt của khớp nếu thực hiện đúng tư thế. Tuy nhiên, do đặc thù phải đổi hướng nhanh, bật nhảy và thực hiện nhiều động tác lặp lại ở tay, vai và đầu gối, người chơi có thể gặp chấn thương hoặc đau khớp nếu tập quá sức, khởi động không kỹ.
Để bảo vệ khớp, bạn nên khởi động đầy đủ, lựa chọn cường độ phù hợp với thể trạng, sử dụng giày và dụng cụ thích hợp, đồng thời dành thời gian nghỉ ngơi để cơ thể phục hồi.
Ngày 3.4, Bệnh viện đa khoa Vũng Tàu cho biết đã phối hợp cùng Bệnh viện Răng hàm mặt TP.HCM thực hiện thành công ca phẫu thuật lấy sỏi tuyến dưới hàm cho bệnh nhân. Đây là trường hợp đầu tiên được triển khai tại đơn vị.
Bệnh nhân là chị L.T.K.T (42 tuổi, ở phường Rạch Dừa) nhập viện trong tình trạng sưng vùng hàm mặt bên phải. Qua thăm khám lâm sàng, các bác sĩ ghi nhận khối sưng lớn, mềm, ấn đau, gây ảnh hưởng đến sinh hoạt và ăn uống của người bệnh.
Kết quả chụp CT Scan cho thấy tại vùng sàn miệng phải có sỏi kích thước khoảng 10 x 8 mm. Đây là kích thước tương đối lớn đối với sỏi tuyến nước bọt, gây tắc nghẽn dòng chảy nước bọt, dẫn đến viêm tuyến và hình thành khối sưng đau kéo dài. Bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật nhằm loại bỏ sỏi.
Tiến sĩ - bác sĩ Phạm Nguyễn Gia Lộc - Khoa Phẫu thuật hàm mặt, Bệnh viện Răng hàm mặt TP.HCM, cùng ê kíp Khoa Liên chuyên khoa và Khoa Phẫu thuật - Gây mê hồi sức Bệnh viện đa khoa Vũng Tàu đã phẫu thuật lấy viên sỏi ra an toàn, bảo tồn tối đa chức năng tuyến nước bọt.
Theo Tiến sĩ - bác sĩ Phạm Nguyễn Gia Lộc, sỏi tuyến nước bọt, đặc biệt là tuyến dưới hàm, là bệnh lý có thể gặp ở nhiều đối tượng. Triệu chứng thường bao gồm sưng đau vùng hàm, nhất là khi ăn, có thể kèm theo nhiễm trùng nếu tình trạng tắc nghẽn kéo dài.
Việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời sẽ giúp hạn chế biến chứng, đồng thời giảm thiểu can thiệp phẫu thuật phức tạp. Sỏi tuyến dưới hàm có thể tiến triển âm thầm nhưng dễ gây biến chứng nếu không được điều trị kịp thời.
Hiện bệnh nhân được theo dõi và chăm sóc hậu phẫu, tiên lượng phục hồi tốt.
