Uống trà sữa mỗi ngày, thanh niên 32 tuổi mắc tiểu đường

Gần đây, ranh giới giữa ngày và đêm của Nam, nhân viên quản lý tài chính tại một ngân hàng ở Hà Nội, "hoàn toàn bốc hơi". Deadline (hạn chót công việc) không chỉ bám đuôi anh ở văn phòng mà len lỏi, gặm nhấm cả vào những giấc ngủ. Hầu như đêm nào, chàng trai cũng giật mình tỉnh giấc vì ngủ mơ ác mộng. "Có hôm thì mơ sếp ném xấp tài liệu dày cộp vào mặt, hôm thì mơ nhận được email sa thải đỏ rực, bị đồng nghiệp chỉ trỏ, chê cười", Nam, 28 tuổi, kể lại.

Anh cố nhắm mắt lại, đếm cừu, hít thở sâu theo công thức trên mạng để ngủ lại. Nhưng trong đầu bắt đầu tua đi tua lại những đầu việc chưa hoàn thành: "Báo cáo tài chính quý đã chuẩn bị xong chưa?", "Kế hoạch tăng trưởng đến đâu?", "Ngày mai mà không nộp thì chết chắc". Cảm giác tội lỗi và sợ hãi đổ ập xuống. Anh lại ngồi xuống bên bàn làm việc, pha một ly cà phê đen đặc để chống cự. Ánh sáng xanh từ màn hình laptop hắt lên khuôn mặt phờ phạc, hốc mắt thâm quầng của Nam.

"Dù mệt mỏi, nhưng khi nhìn thấy những dòng chữ nhảy múa trên màn hình, nhìn thấy công việc dịch chuyển thêm một chút, nỗi ám ảnh trong mơ mới tạm thời lùi lại", Nam nói.

Cũng bị mất ngủ hai tháng vì áp lực công việc, Linh, ở TP HCM, chuyên viên truyền thông, 32 tuổi, nói 3h sáng là "khung giờ tử thần". Nhiều đêm, cô ngủ mơ ác mộng, rồi không thể ngủ lại, đành tung chăn bước xuống giường, mở laptop. Tiếng quạt tản nhiệt của máy tính kêu vù vù, Linh bắt đầu lao vào công việc. Cô mở từng slide, check từng con số, dò lại từng email như một thám tử đang tìm kiếm dấu vết tội phạm.

"Chỉ khi ngón tay chạm vào bàn phím, tôi mới cảm thấy bớt lo âu", Linh nói. Thế nhưng, thứ "liều thuốc an thần" giả tạo ấy lại đang đẩy cô vào một vòng lặp độc hại là càng làm việc đêm, ban ngày càng kiệt quệ, hiệu suất giảm sút, deadline lại trễ, và đêm hôm sau cô lại tiếp tục thức trắng.

Theo một nghiên cứu tổng hợp quy mô lớn công bố năm 2024 trên tạp chí Sleep Medicine Reviews, hơn 852 triệu người trưởng thành trên toàn cầu đang mắc chứng rối loạn mất ngủ, chiếm tỷ lệ 16,2% dân số thế giới. Tại Mỹ, khoảng 50-70 triệu người đang sống chung với các rối loạn giấc ngủ mãn tính, theo số liệu từ Viện Tim, Phổi và Máu Quốc gia (NHLBI, 2024). Cứ 3 người trưởng thành thì có 1 người không ngủ đủ giấc mỗi đêm.

Căng thẳng công việc là một trong nguyên nhân chủ chốt. Báo cáo Trạng thái Nơi làm việc Toàn cầu 2024 của Gallup ghi nhận 41% nhân viên toàn cầu trải qua tình trạng căng thẳng hàng ngày, mức cao nhất từ trước đến nay.

Thế hệ Millennials (25–40 tuổi) và Gen Z là những nhóm bị ảnh hưởng nặng nề nhất: 45–46% người lao động ở độ tuổi này báo cáo kiệt sức do cường độ công việc quá cao, theo khảo sát của SelectSoftwareReviews năm 2024.

Trong khi đó, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) cảnh báo 35% lực lượng lao động toàn cầu đang làm việc hơn 48 giờ mỗi tuần, vượt ngưỡng an toàn mà cơ thể có thể phục hồi.

Tại Việt Nam, chưa có thống kê toàn quốc về mất ngủ liên quan đến căng thẳng nghề nghiệp. Tuy nhiên, theo ghi nhận tại nhiều cơ sở y tế có khám bệnh tâm lý – thần kinh, số lượng bệnh nhân đến khám vì rối loạn giấc ngủ xu hướng tăng rõ rệt trong những năm gần đây, đặc biệt sau các đợt làn sóng cắt giảm nhân sự và áp lực kinh tế hậu đại dịch.

Tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc Điều hành Trung tâm Tham vấn Trị liệu Tâm lý Lumos, giải thích áp lực công việc không kết thúc ngay khi một người rời khỏi văn phòng. Với nhiều lao động, những cuộc họp căng thẳng, KPI chưa đạt, tin nhắn từ khách hàng hay deadline còn dang dở có thể tiếp tục "theo chân" họ vào ban đêm. Khi nằm xuống, cơ thể muốn nghỉ ngơi nhưng tâm trí vẫn đang xử lý những điều chưa xong trong ngày. Vì vậy, "ác mộng" ban đêm bắt đầu từ một ngày làm việc quá tải và chưa được giải tỏa.

Mất ngủ do "sợ deadline" thường có dấu hiệu rõ hơn như càng gần hạn nộp việc, người lao động càng khó ngủ; khi nằm xuống vẫn nghĩ về công việc, sợ sai sót, sợ bị đánh giá hoặc tưởng tượng các hậu quả nếu không hoàn thành đúng hạn. Đây là tín hiệu cho thấy áp lực công việc đang vượt quá khả năng hồi phục của cơ thể và cần được hỗ trợ sớm.

"Điều đáng lo ngại là nhiều người lao động trẻ hiện nay không dám nghỉ ngơi, không dám 'ngắt kết nối' sau giờ làm vì nỗi sợ bị đánh giá là thiếu cống hiến, hoặc lo lắng tên mình sẽ nằm trong danh sách cắt giảm tiếp theo. Nỗi sợ mang tính sinh tồn đó mới là nguồn gốc thực sự của những cơn ác mộng lúc 3 giờ sáng", TS Trung phân tích.

Một quan niệm phổ biến cho rằng mất ngủ chỉ là triệu chứng của các bệnh khác như trầm cảm hay lo âu. Tuy nhiên, theo Phân loại Bệnh tật Quốc tế phiên bản mới nhất (ICD-11) của Tổ chức Y tế Thế giới và Cẩm nang Thống kê và Chẩn đoán Rối loạn Tâm thần DSM-5, rối loạn mất ngủ (Insomnia Disorder) ngày nay được công nhận là một bệnh lý độc lập, có thể tồn tại song song và tương tác hai chiều với các rối loạn tâm thần và bệnh thực thể khác, không nhất thiết chỉ là hậu quả của chúng.

"Tần suất mắc rối loạn giấc ngủ ngày càng nhiều, gây hậu quả nghiêm trọng nhưng vẫn còn bị xem nhẹ, chưa được để ý đúng mức", PGS.TS.BS Lê Khắc Bảo, Giám đốc Trung tâm Giáo dục Y học, ĐH Y Dược TP HCM, Phó Chủ tịch Hội Y học giấc ngủ Việt Nam, nói.

Mất ngủ kéo dài kết hợp với stress dễ dẫn đến suy nhược cơ thể, giảm sức đề kháng. Đặc biệt, mối quan hệ giữa mất ngủ và trầm cảm là vòng xoáy hai chiều nguy hiểm: trầm cảm gây ra mất ngủ, và mất ngủ kéo dài lại làm trầm cảm ngày càng trầm trọng hơn, mỗi yếu tố nuôi dưỡng và khuếch đại yếu tố kia.

Để thoát tình trạng này, chuyên gia y tế khuyên quy tắc sống còn khi bị tỉnh giấc giữa đêm là không cố ép mình ngủ và tuyệt đối không mở thiết bị điện tử. Càng ép, não bộ càng tỉnh táo; trong khi ánh sáng xanh và áp lực từ email công việc sẽ dập tắt hoàn toàn hormone ngủ melatonin. Nếu sau 15–20 phút vẫn không ngủ lại được, hãy rời giường, ngồi ở nơi ánh sáng dịu, đọc vài trang sách giấy hoặc vươn vai nhẹ nhàng. Chỉ quay lại giường khi thật sự buồn ngủ.

Tuy nhiên, "thở chậm" hay "đọc sách" chỉ là giải pháp cắt cơn phần ngọn. Để chữa tận gốc "cơn ác mộng deadline", nút thắt nằm ở cách quản lý công việc và ranh giới cá nhân.

Bà Nguyễn Thanh Hà, Giám đốc Nhân sự (CHRO) của một tập đoàn công nghệ lớn tại TP HCM, cho rằng làm việc lúc 3h sáng không phải là sự cống hiến, đó là dấu hiệu của việc quản lý thời gian kém hoặc hệ thống phân bổ công việc của công ty đang có vấn đề. Người lao động cần học cách thiết lập ranh giới (boundary setting) và dũng cảm phản hồi (manage up) với quản lý nếu khối lượng công việc vượt quá giới hạn thể chất.

Theo bà Hà, thay vì âm thầm chịu đựng nỗi sợ hãi rồi thức đêm bù đắp, nhân viên nên chủ động rà soát lại mức độ ưu tiên của các đầu việc và thảo luận công khai với cấp trên để điều chỉnh KPI hoặc gia hạn deadline hợp lý. Từ góc độ doanh nghiệp, các nhà quản lý cũng cần ngừng việc nhắn tin giao việc vào lúc nửa đêm và bình thường hóa việc nhân viên "ngắt kết nối" sau giờ làm.

Thêm một "ca làm việc" xuyên đêm, Nam uể oải sửa lại cổ áo, vuốt mái tóc bù xù, chuẩn bị đến công ty để tiếp tục đóng vai một nhân viên mẫn cán. Còn Linh dặm lại lớp phấn dày, cố che đi phần bọng mắt thâm quầng trước khi dắt xe ra đường.

"Ước muốn lớn nhất lúc này là được ngủ một giấc trọn vẹn 8 tiếng", Linh thở dài. Nhưng Linh biết giấc mơ ấy sẽ không bao giờ thành hiện thực nếu cô không tự tay gập chiếc laptop lại lúc nửa đêm và dũng cảm đối thoại với sếp càng sớm càng tốt.

Tin Gốc: Vnexpress

Cơ thể con người là một hệ thống phức tạp. Do đó, cân nặng không chỉ phụ thuộc vào lượng thức ăn chúng ta ăn vào mà còn do nhiều yếu tố khác, theo chuyên trang sức khỏe Healthline (Mỹ).

Nếu đã ăn ít nhưng vẫn bị tăng cân thì có thể là do những nguyên nhân sau.

Khi duy trì chế độ ăn kiêng trong một thời gian dài, cơ thể sẽ dần thích nghi với sự thay đổi này. Để bảo vệ chức năng sống, cơ thể sẽ tự động giảm tốc độ trao đổi chất. Điều này có nghĩa là tiêu hao ít năng lượng hơn cho các hoạt động cơ bản như hô hấp, tuần hoàn hay duy trì thân nhiệt.

Cơ chế này khiến cơ thể chuyển sang trạng thái “tiết kiệm năng lượng”. Khi đó, dù ăn rất ít, lượng calo tiêu hao cũng giảm tương ứng, khiến cân nặng khó giảm. Thậm chí, chỉ cần ăn nhiều hơn một chút, cơ thể có xu hướng nhanh chóng tích trữ năng lượng dưới dạng mỡ.

Đây là lý do vì sao nhiều người giảm cân thành công khi áp dụng chế độ ăn kiêng. Nhưng qua thời gian, tốc độ giảm cân đứng yên, sau đó bắt đầu tăng cân trở lại. Về lâu dài, cách này còn làm cơ thể yếu đi và khó kiểm soát cân nặng hơn.

Stress kéo dài là một trong những nguyên nhân phổ biến nhưng thường bị bỏ qua. Khi căng thẳng, cơ thể sẽ tiết ra nhiều cortisol, loại hoóc môn giúp chúng ta phản ứng với các mối đe dọa.

Tuy nhiên, nếu tăng cao trong thời gian dài, cortisol sẽ gây ra nhiều thay đổi bất lợi. Cơ thể có xu hướng tích trữ mỡ nhiều hơn, đặc biệt là vùng bụng. Đồng thời, cortisol còn làm chậm quá trình đốt calo, khiến dễ thèm các loại thức ăn nhiều đường và chất béo.

Ngoài ra, stress còn ảnh hưởng đến các thói quen sinh hoạt khác như ngủ kém, ít vận động hoặc ăn uống thất thường, từ đó gián tiếp làm tăng cân.

Nhiều người chỉ chú ý đến lượng thức ăn mà quên mất thời điểm ăn cũng rất quan trọng. Cơ thể con người hoạt động theo nhịp sinh học, nghĩa là khả năng tiêu hóa và sử dụng năng lượng sẽ thay đổi theo thời gian trong ngày.

Khi ăn muộn, đặc biệt là vào ban đêm, cơ thể có xu hướng xử lý năng lượng kém hiệu quả hơn. Lúc này, thay vì đốt cháy năng lượng, cơ thể dễ chuyển sang tích trữ dưới dạng mỡ.

Một lý do rất phổ biến là nhiều người nghĩ rằng mình ăn ít, nhưng thực tế lại không phải vậy. Chúng ta thường có xu hướng đánh giá thấp lượng calo thực phẩm mình đã ăn, đặc biệt là các món ăn vặt hoặc đồ uống.

Ví dụ, một ly trà sữa, nước ngọt hoặc vài miếng bánh nhỏ có thể chứa khá nhiều calo nhưng lại dễ bị bỏ qua khi tính toán. Thói quen ăn trong lúc làm việc, xem điện thoại hoặc coi phim cũng khiến khó nhận ra mình đã ăn bao nhiêu. Những calo ẩn này tích lũy lại có thể khiến tổng lượng calo trong ngày vượt quá nhu cầu dù cảm thấy bản thân ăn ít, theo Healthline.

Nguồn: https://thanhnien.vn/an-it-nhung-van-tang-can-4-ly-do-it-ai-ngo-185260402142358349.htm

Hồi tháng 1, tại một bệnh viện ở Hà Nội, bác sĩ phát hiện ông bị loét dạ dày, sinh thiết xác định lành tính. Không yên tâm, ông đến Bệnh viện Bạch Mai kiểm tra lại sau đó một tháng. Ổ loét không lớn hơn, nhưng sinh thiết lần này cho kết quả ngược lại: ung thư dạ dày giai đoạn một. Hội chẩn tại Bệnh viện K sau đó xác nhận chẩn đoán.

Bác sĩ Hà Hải Nam, Phó Trưởng khoa Ngoại bụng 1, Bệnh viện K, giải thích tế bào ung thư có thể đã tồn tại từ lần sinh thiết đầu, nhưng khả năng kim sinh thiết không bấm trúng vị trí chứa tế bào ác tính, dẫn đến âm tính giả.

Vài ngày trước, bác sĩ Nam cũng tiếp nhận bệnh nhân nam 60 tuổi phát hiện ung thư đại tràng giai đoạn muộn, chỉ ba tháng sau khi tầm soát cho kết quả bình thường. Lần khám trước, ông làm siêu âm và xét nghiệm chỉ điểm ung thư tại bệnh viện tư, không có nội soi đại tràng - phương pháp duy nhất có thể phát hiện tổn thương trực tiếp.

"Trường hợp này có thể do tầm soát chưa đầy đủ hoặc thiếu tư vấn từ bác sĩ chuyên khoa ung bướu, khiến người bệnh bỏ lỡ thời gian điều trị", bác sĩ Nam nói.

Một phụ nữ 50 tuổi cũng đi chụp nhũ ảnh (siêu âm tuyến vú) định kỳ vào tháng 1/2025, kết quả không có khối u. Lịch hẹn tiếp theo của bà là vào tháng 1 năm sau. Tuy nhiên, đến tháng 9/ 2025 (tức là 8 tháng sau lần khám trước), bà tự sờ thấy một khối cứng ở ngực. Khi đi khám lại, bác sĩ chẩn đoán ung thư vú.

Trong y khoa, hiện tượng bệnh nhân được chẩn đoán mắc ung thư ngay giữa hai kỳ kiểm tra định kỳ, dù kết quả lần khám trước đó hoàn toàn bình thường, được gọi là ung thư ngắt quãng (interval cancer).

Y văn thế giới phân loại nguyên nhân dẫn đến ung thư ngắt quãng thành hai nhóm chính, gồm đặc tính sinh học của khối u và giới hạn của quy trình y khoa. Về mặt sinh học, một số tế bào ung thư có tốc độ nhân đôi nhanh. Tại thời điểm tầm soát, tổn thương mới ở mức vi thể, không thể phát hiện bằng thiết bị chẩn đoán hiện hành, nhưng phát triển thành khối u chỉ vài tháng sau.

Về mặt quy trình, sai sót có thể phát sinh từ giới hạn thiết bị, điển hình như nhũ ảnh bỏ sót tổn thương ở mô vú đặc. Các yếu tố kỹ thuật cũng góp phần tạo ra sai số, như bệnh nhân làm sạch ruột chưa kỹ che khuất polyp trong nội soi đại tràng, hoặc kim sinh thiết không bấm trúng vị trí chứa tế bào ác tính dẫn đến kết quả âm tính giả.

Tỷ lệ ung thư lọt lưới này được ghi nhận qua nhiều nghiên cứu quy mô lớn. Dữ liệu từ Tổ chức Nội soi Tiêu hóa Thế giới (WEO) và tạp chí Gastroenterology cho thấy tỷ lệ ung thư đại trực tràng xuất hiện sau nội soi dao động từ 3-9% tổng số ca mắc mới.

Đối với ung thư vú, nghiên cứu công bố trên The New England Journal of Medicine (NEJM) chỉ ra phụ nữ có mô vú đặc mang rủi ro mắc ung thư ngắt quãng cao hơn đáng kể. Các khối u phát hiện trong khoảng thời gian trống này thường có kích thước lớn và độ ác tính sinh học cao hơn so với u được phát hiện qua tầm soát thông thường.

Bác sĩ Ngô Văn Tỵ, Khoa Ung Bướu, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho rằng sai lầm phổ biến nhất là người dân coi tầm soát như "bảo hiểm" trọn đời. Không có phương pháp nào đạt độ chính xác tuyệt đối, và thiết bị y tế cũng có giới hạn sai số. Kết quả xét nghiệm âm tính chỉ phản ánh tình trạng cơ thể tại thời điểm kiểm tra, không đảm bảo tình trạng không mắc bệnh cho đến kỳ khám sau.

"Quy tắc trong phòng chống ung thư hiện nay là cá nhân hóa phương pháp, tần suất tầm soát theo nhóm rủi ro và không phớt lờ các triệu chứng lâm sàng", ông Tỵ nói.

Để tầm soát hiệu quả mà không hoang phí, các chuyên gia khuyến cáo cần dựa vào độ tuổi, tiền sử gia đình và lối sống. "Không phải cứ làm nhiều xét nghiệm là tốt, mà là thực hiện đúng phương pháp vào đúng thời điểm. Đừng để tấm giấy kết quả 'lành tính' trở thành bức màn che mắt bạn trước những nguy cơ thực sự của cơ thể", bác sĩ Nam nhận định.

Nếu gia đình có tiền sử mắc bệnh hoặc bản thân có các yếu tố nguy cơ (hút thuốc, viêm gan B, béo phì), khoảng cách giữa các lần tầm soát cần ngắn hơn và sử dụng các phương pháp chuyên sâu hơn (như MRI thay vì chỉ siêu âm).

Người bệnh nên chủ động lắng nghe cơ thể khi có bất thường, đi khám lập tức, đừng đợi đến kỳ khám tiếp theo. Như trường hợp cụ ông 70 tuổi may mắn phát hiện ở giai đoạn sớm, bác sĩ chỉ định mổ nội soi, cắt bán phần dạ dày, không cần hóa xạ trị, tiên lượng sống tích cực.

Tin Gốc: Vnexpress