Thị trường vàng vừa trải qua những phiên giao dịch nghẹt thở khi giá liên tục lên – xuống. Ghi nhận vào lúc 6h ngày 12/6 giờ Việt Nam, giá vàng giao ngay bất ngờ có cú lội ngược dòng đầy ấn tượng, bật tăng mạnh mẽ lên mốc 4.228,28 USD/ounce sau khi đã bị đẩy về sát ngưỡng hỗ trợ tâm lý cực kỳ quan trọng là 4.000 USD/ounce trước đó.
Biến động này một lần nữa khiến các nhà đầu tư cá nhân phải đặt câu hỏi về bản chất thực sự của vàng. Đằng sau những bảng điện tử nhảy số liên tục là một “hệ thống đường ống” vận hành vô cùng tinh vi, chi phối bởi dòng chảy dịch chuyển suốt 90 năm qua giữa phương Tây và phương Đông.
Bản chất tiền tệ và cuộc đấu trí tại phương Tây
Để hiểu được vì sao giá vàng có thể quay đầu ngoạn mục như vậy, trước hết cần nhìn nhận vàng dưới một lăng kính hoàn toàn khác biệt so với các loại hàng hóa thông thường. Không giống như đồng, lúa mì hay dầu mỏ vốn chịu tác động trực tiếp từ sản lượng khai thác hàng năm, giá trị của vàng hoạt động theo một logic riêng biệt.
Theo Hội đồng Vàng Thế giới (WGC), hiện có khoảng gần 220.000 tấn vàng tồn tại trên mặt đất, trong khi các mỏ toàn cầu chỉ khai thác thêm khoảng 3.500 tấn mỗi năm. Điều này tạo ra tỷ lệ dự trữ trên sản lượng khai thác lên tới khoảng 60 lần, khiến nguồn cung mới từ việc khai thác gần như không thể làm thay đổi bức tranh giá cả tổng thể.
Vàng vận động giống một loại tiền tệ hơn là hàng hóa, và giá trị của nó được quyết định bởi việc ai đang sở hữu số vàng hiện có và họ sẵn sàng bán ở mức giá nào.
Trong hệ thống tài chính phương Tây, vàng cạnh tranh trực tiếp với các tài sản tài chính khác, đặc biệt là trái phiếu chính phủ Mỹ. Đối thủ lớn nhất của kim loại quý này chính là lợi suất thực, tức lợi suất trái phiếu sau khi đã điều chỉnh lạm phát. Khi lợi suất thực giảm, chi phí cơ hội để nắm giữ một tài sản không sinh lãi như vàng sẽ giảm đi, thúc đẩy dòng vốn tổ chức đổ vào các quỹ ETF vàng.
Quy luật này vận hành thông qua một hệ thống tam giác chặt chẽ gồm London là trung tâm định giá bán buôn, Thụy Sĩ đảm nhiệm vai trò nấu chảy và đúc lại các thỏi vàng theo tiêu chuẩn, còn sàn COMEX tại New York là đầu mối giao nhận.
“Tấm đệm” phương Đông và thói quen tích lũy thực tế
Trái ngược với tư duy đầu tư lướt sóng của phương Tây, người dân tại các quốc gia châu Á như Trung Quốc, Ấn Độ hay các nước Đông Nam Á lại coi vàng là phương tiện tiết kiệm và dự phòng lâu dài. Vàng đối với người phương Đông là tài sản tích lũy, của hồi môn và là quỹ bảo an truyền đời cho gia đình.
Chính sự khác biệt này đã tạo nên một cơ chế tự cân bằng thú vị trên thị trường toàn cầu. Trong khi các quỹ đầu tư phương Tây thường mua đuổi khi giá tăng và bán tháo khi giá giảm, người mua phương Đông lại cực kỳ nhạy cảm về giá. Khi giá vàng tăng quá cao, nhu cầu tiêu dùng vật chất tại châu Á sẽ tự động giảm xuống, thậm chí xuất hiện làn sóng người dân xếp hàng bán chốt lời tại các con phố vàng nổi tiếng như Yaowarat ở Bangkok.
Ngược lại, khi giá vàng thế giới lao dốc, dòng người mua vật chất tại phương Đông sẽ lập tức xuất hiện để gom vào tích trữ. Sự dịch chuyển này đóng vai trò như một “tấm đệm” vững chắc, hấp thụ lượng bán ra từ phương Tây và ngăn chặn đà giảm sâu của thị trường, tạo tiền đề cho cú bật tăng trở lại.
Sự phá vỡ quy luật cũ và bước ngoặt dài hạn
Một điểm cốt lõi mà các nhà đầu tư cần lưu ý là mô hình định giá vàng truyền thống dựa trên lợi suất thực đang có sự thay đổi mang tính lịch sử. Giai đoạn 2005 – 2021, tương quan thống kê giữa giá vàng và lợi suất trái phiếu kho bạc kỳ hạn 10 năm của Mỹ cực kỳ ổn định ở mức 84%. Tuy nhiên, từ năm 2022 đến nay, mối tương quan này đã sụt giảm nghiêm trọng, có thời điểm chỉ còn 3% và hiện tại cũng chỉ phục hồi nhẹ lên khoảng 7%.
Theo phân tích từ J.P. Morgan Private Bank, thị trường đang bước vào trạng thái bất đối xứng khi vàng vẫn tăng mạnh khi lợi suất thực giảm, nhưng lại giảm ít hơn rất nhiều so với dự báo khi lợi suất tăng. Sự đứt gãy này xuất phát từ hai động lực cấu trúc lớn trên bản đồ tài chính toàn cầu.
Đầu tiên là làn sóng thu mua vàng vật chất với quy mô chưa từng có của các ngân hàng Trung ương. Theo số liệu từ WGC, các ngân hàng Trung ương đã mua ròng 1.082 tấn trong năm 2022, tiếp tục mua 1.037 tấn năm 2023 và duy trì khoảng 1.045 tấn trong năm 2024, cao gấp đôi mức trung bình của thập kỷ trước.
Động lực thứ hai đến từ bài học địa chính trị năm 2022 khi việc phong tỏa tài sản của Nga khiến nhiều quốc gia nhận ra tài sản định giá bằng USD có thể bị hạn chế quyền tiếp cận, trong khi vàng vật chất lưu trữ trong nước thì không thể bị đóng băng.
Sự thay đổi này cho thấy vàng đang chuyển dịch mạnh mẽ từ một công cụ phòng ngừa lạm phát mang tính chiến thuật sang một tài sản dự trữ tiền tệ mang tính chiến lược. Đối với những nhà đầu tư cá nhân, những biến động ngắn hạn như cú rơi sát mốc 4.000 USD rồi bật tăng trở lại mốc 4.200 USD chỉ là những gợn sóng trên bề mặt.
Về lâu dài, dòng thủy triều Đông – Tây vẫn đang âm thầm luân chuyển, và việc nắm giữ vàng vật chất vẫn mang lại một sự tự tin lớn nhờ giá trị nội tại được bảo toàn qua các chu kỳ tiền tệ của lịch sử.
Theo biểu lãi suất huy động trực tuyến mới cập nhật, NCB giảm 0,1 điểm phần trăm lãi suất các kỳ hạn từ 6-12 tháng. Cụ thể, lãi suất tiền gửi trực tuyến lĩnh lãi cuối kỳ hiện được niêm yết ở mức 4,7%/năm cho kỳ hạn 1 tháng; 4,75%/năm cho kỳ hạn 2-5 tháng; 6,2%/năm cho kỳ hạn 6-11 tháng; 6,4%/năm cho kỳ hạn 12 tháng; 6,5%/năm cho kỳ hạn 13 tháng; 6,6%/năm cho kỳ hạn 15 tháng và 6,7%/năm cho kỳ hạn 18 tháng.
Mức lãi suất cao nhất vẫn được NCB duy trì ở 6,8%/năm, áp dụng cho khách hàng gửi tiết kiệm trực tuyến các kỳ hạn từ 24-60 tháng.
Đối với tiền gửi tại quầy, NCB cũng giảm 0,1 điểm phần trăm lãi suất ở các kỳ hạn từ 6-12 tháng. Hiện lãi suất niêm yết dao động từ 4,6-6,7%/năm tùy kỳ hạn, trong đó mức cao nhất 6,7%/năm được áp dụng cho các khoản tiền gửi từ 24-60 tháng.
Ngoài ra, NCB điều chỉnh giảm lãi suất đối với một số sản phẩm tiền gửi khác. Với sản phẩm Tiết kiệm Rút gốc linh hoạt, lãi suất kỳ hạn 6-11 tháng giảm còn 6%/năm, trong khi kỳ hạn 12 tháng còn 6,2%/năm. Đối với sản phẩm Tiết kiệm tích lũy, lãi suất kỳ hạn 6 tháng và 12 tháng lần lượt giảm xuống 6,4%/năm và 6,7%/năm.
Trước đó, ngày 10/4, NCB đã giảm 0,1 điểm phần trăm lãi suất huy động ở các kỳ hạn từ 6-60 tháng. Với động thái mới nhất, NCB trở thành ngân hàng thứ 4 hạ lãi suất tiền gửi trong tháng 6, sau LPBank, VIB và VPBank.
Theo khảo sát biểu lãi suất huy động trực tuyến ngày 22/6, ở kỳ hạn 1 tháng, mặt bằng lãi suất dao động từ 3,6% đến 4,75%/năm. Mức cao nhất 4,75%/năm đang được nhiều ngân hàng áp dụng, trong đó có nhóm Big4 (gồm Agribank, BIDV, Vietcombank và VietinBank). Trong khi đó, GPBank niêm yết mức thấp nhất là 3,6%/năm. Tại kỳ hạn 3 tháng, lãi suất huy động phổ biến quanh vùng 4,5-4,75%/năm. Mức cao nhất tiếp tục là 4,75%/năm và được nhiều ngân hàng duy trì.
Đối với kỳ hạn 6 tháng, khoảng cách lãi suất giữa các ngân hàng bắt đầu nới rộng. ACB dẫn đầu với mức 7,1%/năm, theo sau là MBV và VCBNeo cùng niêm yết 7%/năm. Nhóm ngân hàng quốc doanh duy trì mức 6,6%/năm, thấp hơn khoảng 0,4-0,5 điểm phần trăm so với nhóm dẫn đầu.
Ở kỳ hạn 9 tháng, ACB tiếp tục giữ vị trí cao nhất với lãi suất 7,2%/năm. MBV và VCBNeo cùng niêm yết 7%/năm, trong khi PGBank đạt 6,9%/năm và LPBank ở mức 6,8%/năm. Mặt bằng lãi suất trên thị trường tập trung chủ yếu trong khoảng 6-7%/năm.
Tại kỳ hạn 12 tháng, ACB niêm yết mức cao nhất thị trường là 7,3%/năm. Theo sau là Saigonbank với 7,2%/năm; MBV, VCBNeo, VIB và PGBank cùng áp dụng mức từ 7%/năm trở lên. Trong khi đó, nhóm Big4 duy trì mức 6,8%/năm.
Đối với kỳ hạn 18 tháng, mức lãi suất cao nhất hiện thuộc về Saigonbank và nhóm ngân hàng MBV, VCBNeo với 7%/năm. LPBank niêm yết 6,95%/năm, Nam A Bank 6,9%/năm, trong khi các ngân hàng quốc doanh tiếp tục giữ mức 6,8%/năm.
Theo thông cáo này, giá xăng E5RON92 sẽ được điều chỉnh không cao hơn 23.790 đồng/lít so với mức giá hiện nay là 22.626 đồng/lít (tăng 1.164 đồng/lít).
Xăng RON95-III: không cao hơn 24.354 đồng/lít so với hiện nay là 23.751 đồng/lít (tăng 603 đồng/lít so với giá bán tối đa hiện hành).
Dầu diesel 0.05S: không cao hơn mức 27.494 đồng/lít, giảm 678 đồng/lít so với giá hiện hành là 28.172 đồng/lít.
Dầu mazut 180CST 3.5S có mức giá không cao hơn 21.172 đồng/kg, tăng 1.145 đồng/kg với mức 20.027 đồng/kg giá bán tối đa hiện hành.
Tại kỳ điều hành này, Bộ Công Thương và Bộ Tài chính tiếp tục thực hiện ngừng chi sử dụng và thực hiện ngừng trích lập quỹ bình ổn.
Việc trích lập và chi sử dụng quỹ bình ổn giá xăng dầu đối với các mặt hàng xăng dầu áp dụng từ 15h ngày 7-5, các thương nhân kinh doanh xăng dầu thực hiện không muộn hơn thời gian điều chỉnh trên.
Như vậy sau nhiều phiên giảm giá xăng dầu trong tháng 4, giá xăng đã có hai kỳ tăng liên tiếp tại kỳ ngày 29-4 và 7-5, trong khi giá dầu diesel giảm ở kỳ này.
Bộ Công Thương cho hay sẽ phối hợp với các cơ quan chức năng kiểm tra, giám sát việc thực hiện trách nhiệm đảm bảo nguồn cung xăng dầu cho thị trường của các thương nhân kinh doanh xăng dầu và xử lý nghiêm hành vi vi phạm.
Theo Hãng tin Reuters, ngày 18-6, ba siêu tàu chở dầu treo cờ Saudi Arabia - vận chuyển 6 triệu thùng dầu thô - đã đi qua eo biển Hormuz, chỉ vài giờ sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ký thỏa thuận với Iran nhằm chấm dứt cuộc chiến đã làm gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.
Ngày 17-6, ông Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã ký biên bản ghi nhớ chấm dứt chiến tranh, sớm hơn hai ngày so với dự kiến.
Thỏa thuận yêu cầu mở lại ngay lập tức eo biển Hormuz và dỡ bỏ lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran.
Dù các hãng vận tải cho biết cần thêm thời gian để lưu lượng qua eo biển trở lại mức trước chiến tranh do yêu cầu an toàn và rà phá thủy lôi, những tín hiệu phục hồi vận tải đã lập tức xuất hiện.
Các tàu từng che giấu vị trí bằng cách tắt thiết bị phát tín hiệu nay đã kích hoạt trở lại, sẵn sàng băng qua eo biển.
Theo Đài CBS, ít nhất 10 tàu thương mại được ghi nhận di chuyển qua eo biển Hormuz vào ngày 18-6, cùng với 6 tàu khác dường như đang hướng theo lộ trình tương tự để rời vịnh Ba Tư.
Dù vậy, con số này vẫn thấp hơn nhiều so với mức trung bình trước chiến tranh - khoảng 135 tàu đi qua tuyến đường thủy chiến lược này mỗi ngày.
Trong số các tàu vượt eo biển có tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) tên Mraikh treo cờ Pháp, do Tập đoàn dầu khí QatarEnergy vận hành, một tàu chở ô tô thuộc Tập đoàn logistics Ý Grimaldi. Cả hai nằm trong số hàng trăm tàu bị mắc kẹt tại đây kể từ khi xung đột nổ ra.
Một số tàu chở dầu Iran đang bị trừng phạt đã vượt tuyến phong tỏa của hải quân Mỹ vào đầu tuần, đang trên hành trình trở về các cảng Iran vào ngày 17-6.
Cùng với tín hiệu khôi phục lưu lượng tàu qua eo biển, giá dầu Brent tiếp tục giảm thêm 2% xuống dưới 78 USD/thùng - mức thấp nhất kể từ khi xung đột bùng phát.
Biên bản ghi nhớ Mỹ - Iran cũng khởi động giai đoạn đàm phán 60 ngày nhằm đạt thỏa thuận cuối cùng chấm dứt chiến tranh - cuộc xung đột do ông Trump phát động vào tháng 2 cùng với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.
