ThS.BS Phan Thị Thanh Thủy, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Y học cổ truyền TP HCM, cho biết câu nói “đông ăn củ cải, hạ ăn gừng” không đơn thuần là kinh nghiệm dân gian mà phản ánh nguyên tắc dưỡng sinh quan trọng của Đông y: ăn uống cần thuận theo sự vận hành của âm dương và khí hậu từng mùa.
Theo học thuyết “thiên nhân tương ứng”, cơ thể con người luôn chịu tác động trực tiếp từ thời tiết. Vì vậy, chế độ ăn uống cũng cần thay đổi để thích nghi với môi trường, giúp cân bằng khí huyết và hạn chế bệnh tật.
Điều gì khiến gừng hợp với mùa nóng?
Nhiều người cho rằng ăn gừng vào mùa nóng dễ “bốc hỏa”, song theo Đông y, mùa hè lại là thời điểm phù hợp để dùng loại gia vị này với lượng vừa phải.
Bác sĩ Thủy giải thích mùa hạ là thời kỳ dương khí của thiên nhiên phát triển mạnh, cơ thể đổ nhiều mồ hôi, lỗ chân lông mở khiến dương khí dễ hao hụt. Trong khi đó, bên trong cơ thể, nhất là hệ tiêu hóa (Tỳ Vị theo Đông y), lại tương đối suy yếu.
Thói quen phổ biến hiện nay như uống nước đá, ăn nhiều thực phẩm lạnh, dùng đồ sống lạnh hoặc ở lâu trong phòng điều hòa càng khiến tình trạng này rõ hơn, dễ gây đầy bụng, khó tiêu, buồn nôn hoặc cảm lạnh mùa hè.
Theo Đông y, gừng có vị cay, tính ấm, tác dụng ôn trung, tán hàn, hành khí và hòa vị. Vì vậy, dùng gừng trong mùa nóng không phải để “tăng nhiệt” mà nhằm bảo vệ dương khí bên trong, hỗ trợ tiêu hóa và điều hòa khí cơ.
Một số món ăn đơn giản như cháo gừng, canh hành gừng hoặc trà gừng ấm sau bữa ăn có thể giúp giảm cảm giác đầy bụng, lạnh bụng, hỗ trợ tiêu hóa và hạn chế rối loạn do ăn uống lạnh.
Tuy nhiên, ăn gừng cần đúng cách. Mỗi ngày chỉ nên dùng khoảng 3-5 lát gừng tươi, tương đương khoảng 10 g, thêm vào món ăn hoặc pha trà. Dùng quá nhiều có thể gây nóng trong, khô miệng, táo bón hoặc bốc hỏa. Gừng tươi có tác dụng ôn trung, tán hàn tốt nhất. Không dùng gừng đã hỏng hoặc mọc mầm vì có thể sinh chất không tốt cho sức khỏe.
Buổi sáng được xem là thời điểm phù hợp nhất để dùng gừng vì đây là lúc dương khí bắt đầu tăng, giúp làm ấm hệ tiêu hóa. Ngược lại, nên hạn chế ăn gừng vào buổi tối do tính cay ấm có thể gây khó ngủ hoặc sinh nhiệt.
Những người đang sốt cao, viêm họng đỏ rát, loét miệng, nổi mụn nhọt hoặc có biểu hiện “âm hư hỏa vượng” như khô họng, đổ mồ hôi trộm nên hạn chế dùng gừng vì có thể khiến tình trạng nặng hơn. Người viêm loét dạ dày cấp, trào ngược nặng hoặc bệnh gan mật cũng nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.
Củ cải giúp gì cho cơ thể mùa lạnh?
Nếu mùa hè cần “giữ ấm bên trong” bằng gừng thì mùa đông lại là thời điểm thích hợp để ăn củ cải trắng nhằm hỗ trợ tiêu hóa.
Theo bác sĩ Thủy, mùa đông là giai đoạn âm khí thịnh, cơ thể có xu hướng thu liễm, ít vận động hơn trong khi nhu cầu năng lượng tăng lên. Nhiều người thường ăn nhiều thịt, món béo hoặc thực phẩm giàu đạm, dễ dẫn đến đầy bụng, tích trệ và khó tiêu.
Trong Đông y, củ cải trắng có vị ngọt hơi cay, tính mát, tác dụng hành khí, tiêu thực, hóa đàm và giáng khí. Loại củ này được xem như thực phẩm phù hợp để cân bằng chế độ ăn nhiều đạm và dầu mỡ trong mùa lạnh.
Các món như cháo củ cải, canh củ cải hầm thịt dê hoặc củ cải nấu hải đới thường được dùng trong dược thiện để hỗ trợ tiêu hóa, giảm đầy hơi, tức ngực hoặc nhiều đờm.
Theo chuyên gia, ý nghĩa lớn nhất của nguyên tắc “đông ăn củ cải, hạ ăn gừng” nằm ở việc điều chỉnh thực phẩm theo thời tiết và trạng thái cơ thể. Mùa hè cần bảo vệ hệ tiêu hóa khỏi lạnh bên trong, mùa đông cần tránh tích trệ do ăn uống quá nhiều.
“Dưỡng sinh bắt đầu từ bữa ăn hàng ngày, những thực phẩm quen thuộc như gừng hay củ cải nếu dùng đúng thời điểm, đúng cách có thể trở thành ‘vị thuốc’ đơn giản hỗ trợ chăm sóc sức khỏe” bác sĩ nói.
Bác sĩ Nguyễn Hoài Thu, Viện Y học Ứng dụng Việt Nam mới đây cho biết, trái cam tươi và nước cam ép đều mang lại nhiều lợi ích sức khỏe nhờ hàm lượng nước chiếm đến 86% trọng lượng và lượng calo tương đối thấp. Dù vậy, việc lựa chọn cách chế biến sẽ tạo ra khác biệt lớn về lượng chất xơ nạp vào cơ thể, khả năng kiểm soát đường huyết cũng như cơ chế hấp thụ dinh dưỡng.
Sự khác biệt lớn nhất giữa hai cách sử dụng này nằm ở hàm lượng chất xơ. Quá trình ép lấy nước đã loại bỏ hầu hết chất xơ của quả cam. Trong khi đó, chất xơ đóng vai trò chủ chốt giúp hỗ trợ tiêu hóa, làm chậm quá trình hấp thụ đường vào máu, ngăn ngừa tình trạng đường huyết tăng đột ngột và duy trì cảm giác no lâu. Ăn cam nguyên quả giúp người dùng tiếp nhận trọn vẹn chất xơ tự nhiên, đồng thời hấp thụ thêm nhiều vitamin và các chất chống oxy hóa thiết yếu khác.
Xét về giá trị dinh dưỡng, một quả cam tươi nặng khoảng 250 g chứa 95,8 mg vitamin C, đáp ứng hoàn toàn nhu cầu khuyến nghị hàng ngày của cơ thể. Trong khi đó, một cốc nước cam nguyên chất dung tích 240 ml cung cấp lượng vitamin C nhỉnh hơn, đạt khoảng 125 mg. Dù chứa lượng vitamin C đậm đặc, nước cam ép lại mang theo lượng đường và calo khá cao, cụ thể là 20,8 g đường và 112 calo cho mỗi khẩu phần 240 ml.
Người tiêu dùng vẫn có thể uống nước cam để bù đắp nhanh vitamin C, nhưng cần ưu tiên sử dụng nước cam nguyên chất, tuyệt đối không pha thêm đường hay các chất phụ gia khác nhằm tránh biến thức uống này thành sản phẩm kém lành mạnh. Để tối ưu hóa giá trị dinh dưỡng và bảo vệ sức khỏe lâu dài, việc duy trì thói quen ăn trực tiếp quả cam tươi vẫn là giải pháp được ưu tiên hàng đầu.
Một số lưu ý khi bổ sung vitamin C
Cơ thể không thể tự tổng hợp vitamin C, do đó bạn cần bổ sung thông qua thực phẩm tự nhiên hoặc thực phẩm chức năng. Hầu hết người trưởng thành cần khoảng 7-90 mg vitamin C mỗi ngày, tùy theo giới tính và tình trạng sinh lý như mang thai.
Một số cách giúp tăng cường vitamin C trong chế độ ăn bao gồm:
- Bổ sung các loại rau củ giàu vitamin C như ớt đỏ, ớt xanh, bông cải xanh, cà chua, rau bina cùng nhiều loại trái cây khác.
- Ưu tiên ăn thực phẩm giàu vitamin C ở dạng sống, vì nhiệt độ cao đặc biệt khi luộc có thể làm hao hụt vitamin C. Bạn có thể lựa chọn các phương pháp nấu như hấp hoặc dùng lò vi sóng để giảm mất chất.
- Cân nhắc sử dụng thực phẩm viên uống bổ sung vitamin C nếu chế độ ăn hằng ngày không đáp ứng đủ nhu cầu.
- Kết hợp đa dạng thực phẩm để tối ưu hấp thu vitamin C, chẳng hạn ăn trái cây họ cam quýt cùng ngũ cốc tăng cường vi chất hoặc kết hợp quả mọng với các loại hạt.
- Tiêu thụ thực phẩm giàu vitamin C sớm, tránh bảo quản lâu hoặc để tiếp xúc nhiều với ánh sáng vì có thể làm giảm hàm lượng vitamin.
Lưu ý một số ít người có thể bị dị ứng với cam, cần tuyệt đối tránh ăn quả hoặc uống nước ép. Cam chứa các axit hữu cơ như axit citric và axit ascorbic (vitamin C). Với người bị chứng ợ nóng hoặc vấn đề về dạ dày như trào ngược dạ dày thực quản, các axit này có thể làm trầm trọng thêm các triệu chứng khó chịu.
Ngày 17.4, Sở Y tế Cà Mau vừa ban hành văn bản về việc chấn chỉnh hoạt động quảng cáo trong tiêm chủng, nhằm ngăn chặn tình trạng thông tin sai lệch gây hoang mang dư luận.
Theo nội dung văn bản, thời gian qua, tại một số cơ sở tiêm chủng xuất hiện tình trạng quảng cáo, giới thiệu dịch vụ quá mức. Không ít nội dung sử dụng hình ảnh ngành y tế, thông điệp truyền thông theo hướng gán ghép, thổi phồng, thậm chí tạo cảm giác nghiêm trọng không đúng thực tế về tình hình dịch bệnh để thu hút người dân. Những cách làm này không chỉ gây hiểu nhầm mà còn trực tiếp làm gia tăng tâm lý lo lắng trong cộng đồng.
Trong bối cảnh địa phương đã ghi nhận 2 trường hợp dương tính với bệnh viêm não mô cầu, việc quảng cáo sai lệch càng tiềm ẩn nguy cơ làm nhiễu thông tin, ảnh hưởng đến công tác phòng, chống dịch của ngành y tế tại Cà Mau.
Để kịp thời chấn chỉnh, Giám đốc Sở Y tế yêu cầu các đơn vị liên quan khẩn trương rà soát toàn bộ nội dung quảng cáo, truyền thông về tiêm chủng vắc xin trên mọi kênh, từ bảng hiệu, tờ rơi, áp phích đến website, fanpage và các nền tảng mạng xã hội. Nghiêm cấm việc truyền tải thông tin khiến người dân hiểu rằng tiêm vắc xin có thể thay thế hoàn toàn các biện pháp phòng bệnh khác.
Sở Y tế Cà Mau yêu cầu các cơ sở phải đảm bảo nội dung truyền thông đúng chuyên môn, đúng quy định pháp luật, nêu rõ chỉ định, đối tượng sử dụng, khuyến cáo y tế và các lưu ý cần thiết theo hướng dẫn hiện hành. Các đơn vị phải chủ động kiểm tra, tự chỉnh sửa hoặc gỡ bỏ những nội dung chưa phù hợp, không để phát sinh vi phạm làm ảnh hưởng đến uy tín ngành y tế và quyền lợi người dân tại Cà Mau.
Thực tế ghi nhận, sau khi xuất hiện các ca bệnh viêm não mô cầu, lượng người dân đến tiêm chủng vắc xin tại các cơ sở trên địa bàn Cà Mau tăng mạnh, có thời điểm rơi vào tình trạng quá tải. Sự gia tăng đột biến này trở thành "đất" cho các thông tin quảng cáo dễ bị đẩy đi xa hơn giới hạn chuyên môn, làm dấy lên những lo ngại về kiểm soát nội dung trong lĩnh vực nhạy cảm như y tế.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Trần Hiến Khóa, Giám đốc Trung tâm Kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau, lưu ý người dân không nên quá hoang mang. Trung tâm kiểm soát bệnh tật tỉnh Cà Mau đã tăng cường truyền thông qua các kênh chính thống như website, báo, đài địa phương để người dân nắm bắt thông tin chính xác, tránh bị dẫn dắt bởi các nội dung quảng cáo thiếu kiểm chứng.
Ngành y tế cũng khuyến cáo người dân cần chủ động phòng bệnh tại chỗ bằng các biện pháp cơ bản nhưng hiệu quả như giữ vệ sinh tay chân, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và đeo khẩu trang ở nơi đông người để hạn chế nguy cơ lây lan vi khuẩn.
Chiều 26.4, thông tin từ Bệnh viện Đà Nẵng cho biết, một bác sĩ của bệnh viện vừa kịp thời cứu sống người đàn ông bị ngưng tim khi đang chơi pickleball trên địa bàn thành phố.
Trước đó, vào ngày 25.4, tại một sân thể thao trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, một người đàn ông bất ngờ ngã quỵ khi đang chơi pickleball. Thời điểm xảy ra sự việc, bác sĩ chuyên khoa 1 Lê Quang Huy (Khoa Ngoại Thần kinh, Bệnh viện Đà Nẵng) đang chuẩn bị đến bệnh viện làm việc thì nghe tiếng kêu cứu từ khu vực đối diện nhà.
Ngay lập tức có mặt tại hiện trường, bác sĩ Huy xác định bệnh nhân đã mất ý thức, tím tái, thở yếu, sùi bọt mép, mạch khó bắt - những dấu hiệu điển hình của tình trạng ngưng tuần hoàn.
Không chần chừ, bác sĩ tiến hành khai thông đường thở, làm sạch đờm dãi và thực hiện hồi sinh tim phổi (CPR) bằng ép tim ngoài lồng ngực.
Trong điều kiện không có hỗ trợ, một mình bác sĩ Huy liên tục ép tim trong hơn 5 phút. Nhờ can thiệp kịp thời và đúng kỹ thuật, bệnh nhân dần có nhịp tim trở lại, mạch rõ hơn và bắt đầu hồi phục ý thức.
Ngay sau đó, lực lượng cấp cứu 115 thành phố Đà Nẵng có mặt, tiếp nhận và chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế để tiếp tục điều trị. Theo thông tin từ bệnh viện, sức khỏe bệnh nhân hiện đã ổn định và được xuất viện về nhà theo dõi.
Tiến sĩ - bác sĩ Lê Đức Nhân, Giám đốc Bệnh viện Đà Nẵng, cho biết trên là trường hợp điển hình cho thấy vai trò quyết định của sơ cứu ban đầu trong các tình huống ngưng tim đột ngột.
Theo bác sĩ Nhân, thời gian là yếu tố sống còn, nếu người bệnh được phát hiện sớm và được thực hiện hồi sinh tim phổi đúng cách ngay tại chỗ, cơ hội cứu sống sẽ tăng lên đáng kể.
Cũng theo bác sĩ Nhân, đơn vị thời gian qua thường xuyên tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn kỹ năng cấp cứu ngừng tuần hoàn - hô hấp cơ bản cho nhân viên y tế, đồng thời hướng tới phổ cập kỹ năng sơ cấp cứu thiết yếu trong cộng đồng nhằm nâng cao khả năng ứng phó các tình huống khẩn cấp.
