Sau nhiều năm làm công chức, Wangmo, 35 tuổi, quyết định sang định cư tại Canberra, Australia. “Tôi có mọi thứ mình cần ở Bhutan, nhưng vẫn ra đi vì cảm thấy bản thân ngày càng mờ nhạt và bị lãng phí”, Wangmo nói. Cô cho biết môi trường làm việc nặng tính cấp bậc, ít cơ hội thăng tiến và phụ thuộc quan hệ cá nhân là lý do khiến cô quyết định nghỉ việc.
Bhutan thường được biết đến với tên gọi “quốc gia hạnh phúc nhất thế giới” do áp dụng chỉ số Tổng hạnh phúc quốc gia (GNH) làm thước đo sự phát triển, thay vì chỉ dựa vào Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Khái niệm này được khởi xướng vào những năm 1970, đánh giá chất lượng cuộc sống trên 9 tiêu chí: mức sống, sức khỏe, giáo dục, môi trường, cộng đồng, sử dụng thời gian, sức khỏe tâm lý, quản trị và văn hóa.
Dù vậy, theo kết quả khảo sát GNH năm 2022, chỉ 48% người dân Bhutan từ 15 tuổi trở lên được phân loại là “hạnh phúc”. Khoảng 52% dân số còn lại thuộc nhóm “chưa hạnh phúc” do thiếu hụt các điều kiện cơ bản. Báo cáo Hạnh phúc Thế giới năm 2019 cũng chỉ xếp hạng Bhutan đứng thứ 95 trên tổng số 156 quốc gia về chỉ số này.
Bhutan đang đối mặt tình trạng chảy máu chất xám. Nhiều cử nhân, chuyên gia trẻ ra nước ngoài không phải vì thất nghiệp mà vì mất niềm tin vào triển vọng phát triển trong nước. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới chỉ ra khoảng 53% người Bhutan có kỹ năng cao và công chức trình độ đại học có xu hướng di cư, so với tỷ lệ 7% ở lao động phổ thông. Hiện có hơn 65.000 người Bhutan sống ở nước ngoài, tương đương 9% dân số.
Số liệu từ Ủy ban Dịch vụ Dân sự Hoàng gia Bhutan cho thấy từ năm 2023 đến 2025, có khoảng 1.500 công chức thôi việc. Nhóm nghỉ việc nhiều nhất thuộc độ tuổi 27-35, tập trung ở các ngành công nghệ thông tin, điều dưỡng và kỹ thuật. Gần 10% nhân sự nghỉ trong năm đầu tiên và 32% rời đi khi mới vào nghề.
Australia là điểm đến hàng đầu. Trong 6 tháng đầu năm tài chính 2025-2026, nước này cấp thị thực cho hơn 5.900 người Bhutan. Nhiều du học sinh Bhutan chuyển sang học các nghề như thợ mộc, thợ lát gạch, thợ hàn để dễ xin việc và định cư.
Latso, một phụ nữ Bhutan có gia đình sống tại Australia, cho biết cô đã từ bỏ quốc tịch quê hương vào đầu năm ngoái để nhập tịch Australia do Bhutan không cho phép song tịch.
Tình hình trong nước ngày càng khó khăn với người trẻ. Mức lương thấp cùng áp lực chi phí nhà ở và sinh hoạt khiến họ khó tích lũy hoặc xây dựng cuộc sống. Nhiều người phải sống cùng bố mẹ đến 30 tuổi vì không đủ khả năng tài chính để ra ở riêng. Làn sóng chuyển sang Australia cũng khiến doanh nghiệp tư nhân tại Bhutan khó tuyển và giữ nhân sự. Nhiều vị trí lương thấp gần như không có người gắn bó lâu dài vì thu nhập trì trệ trong nhiều năm.
Từ năm 2023, Bhutan triển khai các chương trình khuyến khích công dân về nước nhưng hiệu quả chưa cao. Đến tháng 5/2025, chỉ 170 người trở về. Chương trình ghi nhận 570 người đăng ký trong năm tài chính 2024-2025 và thêm 53 người đăng ký trong năm tài chính 2025-2026.
Anh Thinley Wangchuk, đang sống tại Australia, cho biết nhiều người ngần ngại về nước do cơ hội việc làm hạn chế và mức lương chưa tương xứng.
Dù gây thiếu hụt lao động, làn sóng di cư mang về nguồn ngoại tệ lớn. Năm 2025, lượng kiều hối gửi về Bhutan đạt 342,9 triệu USD, tăng hơn gấp đôi mức 164,4 triệu USD của năm 2024. Trong đó, kiều hối từ Australia chiếm phần lớn với 253,3 triệu USD.
10h30 ngày 31/3, ông Diệp Trung Hải, 60 tuổi, chất ba túi dứa cỡ lớn lên chiếc xe Dream cũ, chạy đến trước cổng Bệnh viện Lê Văn Thịnh, phường Bình Trưng Tây. Dựng xe sát lề đường, ông mở túi, xếp 50 hộp cơm chay, 80 ổ bánh mì và bốn nải chuối lên yên xe. Nắng chưa lên tới đỉnh đầu nhưng hàng chục bệnh nhân và người nhà đã đứng chờ sẵn.
Mồ hôi ướt đẫm lưng áo, người đàn ông 60 tuổi hỏi thăm khoa, phòng điều trị của từng người. Ông ưu tiên phần ăn cho bệnh nhân trước rồi mới đến người đi chăm bệnh. "5 năm trước, tôi từng đứng xếp hàng ở đây nhận cơm từ thiện giống họ", ông vừa phát cơm vừa nói.
Khoảng một tiếng sau, khi phần ăn cuối cùng được trao, ông vội vã quay về căn nhà trọ ở phường Bình Trưng cách đó 3 km. Tại đây, người mẹ 90 tuổi đang chờ ông về giúp thay tã, tắm rửa, đút cơm. Xong xuôi việc nhà, ông nhận 200 tờ vé số, tiếp tục buổi bán chiều.
Ông từng làm tài xế nhưng sau nhiều biến cố gia đình và tai nạn làm suy giảm sức lao động nên chuyển về sống dựa vào nghề bán vé số và nhặt ve chai. Hơn 20 năm trước, sau khi vợ chồng ly thân, con theo vợ, ông chuyển về sống cùng mẹ ở phường Bình Trưng.
Cuối năm 2021, mẹ ông phải nằm viện hơn hai tháng vì bệnh tim và ngã gãy chân. Hai mẹ con cạn kiệt tài chính. Nhiều ngày, ông sống nhờ những hộp cơm từ thiện xin ở cổng bệnh viện. "Cầm hộp cơm trên tay lúc ngặt nghèo, tôi thấy quý vô cùng nên tự hứa với lòng sau này khá hơn một chút, sẽ quay lại đây để trả ơn", ông nói.
Giữa năm 2022, khi sức khỏe mẹ đã ổn định, ông Hải bắt đầu thực hiện lời hứa trả ơn đời của mình. Ban đầu, ông chọn những hôm bán đắt hàng, trích ra 150.000 đồng mua chừng 10 suất cơm chay mang vào viện phát. Khoảng nửa năm sau, số suất ăn mỗi lần phát tăng lên khi ông xen kẽ thêm bánh mì.
Chị Minh Thư, nhân viên tiệm bánh mỳ ở phường Bình Trưng Đông kể năm đó để ý có người đàn ông tóc bạc ngày nào cũng ghé mua một số lượng bánh cố định nên hỏi thăm. Khi biết ông mua để phát từ thiện, chủ tiệm lập tức giảm giá cho ông còn 1.000 đồng một ổ thay vì 3.000 đồng, thỉnh thoảng gửi thêm bánh bao, giò chả. "Chúng tôi xúc động trước câu chuyện của ông nên cũng muốn góp thêm một chút", chị Thư nói.
Thời gian sau, một sư thầy ở ngôi chùa phường Bình Trưng Tây biết chuyện ông đi phát cơm miễn phí cho bệnh nhân cũng quyết định góp thêm hàng chục suất cơm chay mỗi lần.
Bốn năm qua, ông Hải luân phiên đi dọc các Khoa Nội, Ngoại để phân đều khẩu phần ăn.
Chị Mai, 40 tuổi, đang chăm người nhà chạy thận trong bệnh viện cho biết thường xuyên xin cơm chay của ông Hải rồi chia đôi với cháu gái. "Cơm của ông thường còn nóng, dễ ăn. Với người điều trị dài ngày, bớt được khoản nào hay khoản đó", chị nói.
Đại diện Phòng Công tác xã hội Bệnh viện Lê Văn Thịnh cho biết đơn vị ghi nhận tấm lòng của ông Hải. Bệnh viện luôn phân công lực lượng bảo vệ hướng dẫn, nhắc nhở để các đợt phát cơm của ông diễn ra trật tự, đảm bảo quy định an toàn vệ sinh thực phẩm và không gian điều trị.
Năm ngoái, đang chạy xe trên đường, ông Hải bất ngờ được một phụ nữ chặn lại hỏi thăm. Chị gửi ông hai triệu đồng để góp quỹ nấu ăn và nói mình từng nhận cơm của ông trong những ngày nuôi mẹ ở viện. Dù nay mẹ đã mất, chị muốn tiếp nối sự tử tế ấy.
Sáng 4/5, Bệnh viện Tâm thần Nghệ An chính thức khai trương Tổng đài tư vấn sức khỏe tâm lý tâm thần: 1900561521.
Phát biểu tại lễ khai trương, TS.BSCKII Hồ Giang Nam - Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Nghệ An - cho biết, việc thành lập tổng đài xuất phát từ thực tế nhu cầu hỗ trợ sức khỏe tâm thần ngày càng lớn, trong khi nhiều người dân còn e ngại hoặc khó tiếp cận dịch vụ trực tiếp.
Việc đưa tổng đài tư vấn sức khỏe tâm lý tâm thần 1900561521 vào hoạt động được coi là bước tiến quan trọng trong cải cách hành chính, chuyển đổi phương thức phục vụ, hướng tới người bệnh làm trung tâm.
Theo ông Nam, tổng đài hoạt động trong giờ hành chính các ngày làm việc trong tuần, cùng với đường dây hỗ trợ ngoài giờ 24/7. Đây sẽ là địa chỉ tin cậy để người dân có thể: được giải đáp các vấn đề về sức khỏe tâm lý – tâm thần; nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường; được hướng dẫn chăm sóc sức khỏe tinh thần cho bản thân và gia đình. Và quan trọng hơn, là được lắng nghe, chia sẻ kịp thời những vấn đề tâm lý cá nhân.
Tổng đài hoạt động trong giờ hành chính các ngày làm việc trong tuần, cùng với đường dây hỗ trợ ngoài giờ 24/7.
Tổ Tổng đài được thành lập dựa trên nguyên tắc bảo mật thông tin và tư vấn có trách nhiệm. Tổ sẽ làm việc theo chế độ trực ca, đảm bảo hoạt động liên tục, thông suốt, nhằm phục vụ tốt nhất nhu cầu của người dân. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức của người dân về chăm sóc sức khỏe tâm thần; phát hiện sớm, can thiệp kịp thời các rối loạn tâm lý; giảm tải cho các cơ sở khám chữa bệnh và từng bước xây dựng một cộng đồng khỏe mạnh cả về thể chất lẫn tinh thần.
Phát biểu tại lễ khai trương, Phó Giám đốc Sở Y tế Nghệ An Nguyễn Văn Thương nhấn mạnh: "Sức khỏe tinh thần là nền tảng cho một cuộc sống hạnh phúc và bền vững". Việc đưa tổng đài vào hoạt động không chỉ nâng cao hiệu quả chăm sóc sức khỏe tâm thần cộng đồng mà còn là công cụ phòng ngừa, giảm thiểu rủi ro tâm lý cho người lao động, góp phần xây dựng môi trường làm việc lành mạnh, năng suất bền vững.
Để tổng đài hoạt động hiệu quả, lãnh đạo Sở Y tế yêu cầu tăng cường công tác tuyên truyền, huy động toàn hệ thống y tế tham gia lan tỏa thông tin; đồng thời lựa chọn đội ngũ tư vấn viên có chuyên môn vững vàng, kỹ năng lắng nghe và tư vấn tốt. Quy trình tư vấn cũng cần có bước theo dõi sau 5 - 7 ngày và phối hợp với gia đình người bệnh khi cần thiết, nhằm bảo đảm hiệu quả hỗ trợ lâu dài.
Trong thời gian tới, ngành Y tế Nghệ An sẽ đánh giá, hoàn thiện mô hình để mở rộng phạm vi hỗ trợ, đáp ứng tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe tâm thần của người dân.
Là bệnh viện chuyên khoa hàng đầu về các chứng bệnh tâm, thần kinh, bệnh viện Tâm thần Nghệ An đã và đang triển khai nhiều đề án, kế hoạch để đẩy mạnh việc điều trị các chứng bệnh liên quan đến giấc ngủ.
Hiện tại, bệnh viện đã thành lập phòng khám chuyên khoa về giấc ngủ, đang tiến hành đề án thành lập khoa điều trị tâm căn và giấc ngủ… Hi vọng với những bước chuyển mình đó bệnh viện Tâm thần Nghệ An sẽ trở thành địa chỉ tin cậy cho những người bị mất ngủ, rối loạn giấc ngủ…
"Để phân loại người bệnh giúp người bệnh thoải mái hơn trong việc chia sẻ bệnh, vừa qua bệnh viện Tâm thần Nghệ An đã thành lập phòng khám chuyên khoa về giấc ngủ. Dù mới thành lập nhưng phòng khám được rất nhiều người đón nhận. Hiện tại, lượng người mất ngủ tìm đến phòng khám để được điều trị can thiệp ngày một nhiều hơn", BS CKI Nguyễn Thị Minh Châu – Trưởng khoa khám bệnh bệnh viện Tâm thần Nghệ An cho biết.
Thức dậy sau giấc ngủ trưa, ông Trương Hữu Khoa (trú tại xã Hải Lựu, tỉnh Phú Thọ) xem được đoạn video về vụ việc 5 học sinh bị đuối nước trên địa bàn xã Sông Lô.
Hy vọng hỗ trợ lực lượng chức năng tìm kiếm nạn nhân, người đàn ông lập tức đi xe máy gần 20km đến hiện trường.
Bên bờ sông, tiếng khóc nghẹn ngào của người thân các nạn nhân khiến ai cũng xót xa. Dưới lòng sông, lực lượng chức năng đang nỗ lực tìm kiếm các học sinh mất tích.
Len qua đám đông, ông Khoa nhìn thấy khu vực xảy ra vụ đuối nước có bãi bồi nhỏ gần bờ, xung quanh là hố sâu với dòng nước xoáy.
Vốn có kỹ năng bơi tốt, ông trao đổi với cơ quan chức năng, xin phép lặn xuống sông tìm các nạn nhân.
"Tôi lặn xuống nhiều lần nhưng không thấy các cháu. Do nước sâu, cứ 5-7 giây, tôi phải ngoi lên lấy oxy.
Bơi ra khu vực có hố nước, tôi phát hiện thi thể hai cháu nhỏ đang ôm chặt lấy nhau. Không thể tách các cháu, tôi dốc sức kéo nạn nhân vào bờ”, ông Khoa kể lại.
Lúc đó vẫn còn nạn nhân chưa được tìm thấy. Dù cơ thể thấm mệt sau nhiều lần lặn sâu mà không có thiết bị hỗ trợ, ông Khoa vẫn tiếp tục quay trở lại lòng sông cùng lực lượng chức năng tiếp tục tìm kiếm. Ít phút sau, người đàn ông phát hiện và đưa thêm thi thể một em học sinh vào bờ.
Tổng cộng, ông Khoa đã tìm được 3 nạn nhân. Trong chiều 18/5, 5 nạn nhân đuối nước đều được tìm thấy.
"Tôi làm việc này hoàn toàn từ tâm, không mong cầu sự nổi tiếng. Thật lòng, tôi muốn góp sức nhỏ để giúp các gia đình sớm vượt qua nỗi đau này", ông cho hay.
Sau đó, phía Công an xã Sông Lô, đã quyết định tặng thưởng cho cá nhân ông Trương Hữu Khoa vì tích cực tham gia hỗ trợ lực lượng chức năng trong quá trình tìm kiếm các nạn nhân.
Đây không chỉ là sự động viên kịp thời mà còn lan tỏa tinh thần sẻ chia, trách nhiệm vì cộng đồng trong những thời khắc khó khăn.
Rời hiện trường trở về nhà, người đàn ông mới biết bên trong phong bì có tiền. Vợ chồng bàn bạc và quyết định chia đều số tiền này, hỗ trợ các gia đình có con tử vong trong vụ đuối nước.
Ngày 19/5, ông đến từng gia đình thắp hương, trao tiền tận tay các phụ huynh.
"Tôi mong muốn góp một phần nhỏ, động viên các gia đình vơi bớt đau thương, sớm ổn định cuộc sống. Thấy người khác gặp hoạn nạn, mình giúp được gì thì nên chung tay”, ông Khoa chia sẻ.
Theo tìm hiểu, ông Khoa thường xuyên tham gia các hoạt động thiện nguyện, gia đình ông hiện kinh doanh vật liệu xây dựng ở xã Hải Lựu.
Thông tin với phóng viên Dân trí, lãnh đạo UBND xã Sông Lô (tỉnh Phú Thọ) xác nhận vụ đuối nước thương tâm khiến 5 học sinh tử vong xảy ra chiều 18/5 trên sông Lô, đoạn trước Đình Yên Lập, thuộc địa bàn xã.
Bí thư Đảng ủy xã Sông Lô Phùng Quang Dũng cho biết lực lượng chức năng địa phương đã tìm thấy thi thể cả 5 cháu bé.
