Trả lời báo chí ngày 5.5, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang cho biết chuyến công tác lần này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, khi đây là chuyến công tác nước ngoài đầu tiên, đồng thời cũng là lần đầu tiên Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị Cấp cao ASEAN trên cương vị mới. Sự tham dự của Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định ASEAN tiếp tục là ưu tiên chiến lược trong tổng thể chính sách đối ngoại của VN.
Trả lời phỏng vấn Thanh Niên, nhiều chuyên gia quốc tế cũng khẳng định VN ngày càng đóng vai trò quan trọng hơn ở ASEAN.
VN không ngừng mở rộng vai trò trong ASEAN và các tổ chức đa phương khác để theo đuổi chiến lược đầu tư vào việc tăng cường ổn định và trật tự khu vực thông qua việc ra quyết định dựa trên sự đồng thuận. Nguyên tắc là nếu ASEAN ổn định, VN cũng ổn định và cả hai sẽ có thể theo đuổi và tối đa hóa quyền tự chủ chiến lược của mình khi thế giới đối mặt với hành vi ngày càng bất ổn và đôi khi khó lường của các quốc gia lớn hơn và trật tự quốc tế đang phát triển.
Thông qua việc tăng cường quan hệ kinh tế, các sáng kiến chủ động như đưa ra sáng kiến (công ước) về an ninh mạng, hoặc xây dựng quan hệ mạnh mẽ và ổn định với các cường quốc ngoài khu vực như Nhật Bản và Ấn Độ, VN đang tiếp tục nỗ lực trở thành trụ cột ổn định cho ASEAN khi đối mặt với môi trường bên ngoài ngày càng khó khăn. Ở góc độ này, VN đang hành động như một cường quốc tầm trung tìm cách bảo vệ quyền tự chủ chiến lược của mình bằng cách đầu tư vào các tổ chức đa phương như ASEAN để đầu tư và đóng góp vào một trật tự quốc tế ổn định và có thể dự đoán được cho tất cả quốc gia và khu vực.
GS Stephen Robert Nagy (Đại học Cơ Đốc giáo quốc tế – Nhật Bản, học giả tại Viện Nghiên cứu các vấn đề quốc tế của Nhật)
Mặc dù không nằm trong số 5 thành viên “sáng lập” ban đầu của ASEAN, nhưng VN từng bước đạt vị trí nổi bật trong khối. Vị thế của VN càng đóng vai trò mạnh mẽ hơn khi các thành viên khác đang đối mặt nhiều thách thức.
VN và Philippines đã đóng vai trò quan trọng trong việc đối phó với các thách thức nổi lên ở Biển Đông. Về đối ngoại, trong khi nhấn mạnh đối thoại ngoại giao với Trung Quốc, VN đồng thời cũng nỗ lực xây dựng mạng lưới hợp tác mang tính biểu tượng và hợp tác quốc phòng thực chất với các cường quốc ngoài khu vực, như Mỹ, Nhật Bản, Úc và Ấn Độ. VN còn tăng cường năng lực quốc phòng mà không để vướng vào các cam kết ngoài khu vực hay liên minh để bị chi phối về chiến lược.
GS Yoichiro Sato (chuyên gia về quan hệ quốc tế, Đại học Ritsumeikan châu Á – Thái Bình Dương, Nhật Bản)
Chính sách kinh tế của VN đã thành công trong việc tạo ra tăng trưởng kinh tế bền vững thông qua việc tăng cường quan hệ kinh tế với các quốc gia trong khu vực. Nhờ đó, VN đã chuyển mình từ một nền kinh tế tương đối nhỏ thành một quốc gia có năng lực ngoại giao và kinh tế bằng cách tận dụng các mối liên kết quốc tế.
ASEAN đóng vai trò là kênh ngoại giao quan trọng giúp VN theo đuổi lợi ích quốc gia và nâng cao vị thế kinh tế và quốc tế. Tuy nhiên, ASEAN hiện đang đối mặt với những thách thức đáng kể, bao gồm bất ổn nội bộ giữa các nước thành viên, như cuộc khủng hoảng ở Myanmar, và sự cạnh tranh quyền lực ngày càng gay gắt giữa Mỹ và Trung Quốc. Kết quả là vai trò ngoại giao của ASEAN đang bị đặt dấu hỏi cả trong và ngoài nước.
Trong bối cảnh này, VN đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và nâng cao tầm quan trọng của ASEAN với tư cách là một quốc gia thành viên chủ chốt và tích cực. Nếu chủ động thúc đẩy và mở rộng các lĩnh vực hợp tác hơn nữa giữa các nước thành viên ASEAN, VN có thể đóng vai trò dẫn đầu trong việc củng cố uy tín của ASEAN.
GS Kei Koga (Chương trình các vấn đề toàn cầu và chính sách công, Trường Khoa học xã hội, Đại học Công nghệ Nanyang, Singapore)
VN có 3 vai trò quan trọng trong ASEAN. Cụ thể như sau: Thứ nhất, VN đóng vai trò “gác cổng” trong ASEAN. Đối với Đông Nam Á, khu vực nằm giữa Mỹ và Trung Quốc về mặt địa lý, việc duy trì chủ quyền của Đông Nam Á là một nhiệm vụ quan trọng và khó khăn. Về vấn đề này, VN có nhiều kinh nghiệm trong chiến đấu bảo vệ chủ quyền. Trong khi đó, Biển Đông gần đây trải qua nhiều diễn biến bất ổn, hình thành nhiều thách thức, nên ASEAN cần có một năng lực quân sự cần thiết. Nếu không có điều này, ASEAN sẽ mất đi vị thế. Một quốc gia có tiềm lực quân sự mạnh mẽ như VN “gác cổng” ở phía bắc cho ASEAN trở nên đóng vai trò quan trọng.
Thứ hai, VN là quốc gia hàng đầu về tăng trưởng kinh tế. GDP của VN tăng trưởng khoảng 8% vào năm 2025. Con số này cao hơn nhiều so với tăng trưởng của ASEAN, vốn chỉ đạt trung bình hằng năm khoảng 4% từ năm 2014 – 2025. VN tiếp tục được dự báo tăng trưởng 7 – 8% vào năm 2026. Nếu tiếp tục tăng trưởng kinh tế cao trong 2 thập niên tới, VN có thể trở thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045. Điều này có nghĩa là nền kinh tế ASEAN đang được dẫn dắt bởi VN.
Thứ ba, là một trong các biểu tượng cho sự phát triển công nghệ gần đây, VN đang tiên phong chiến lược phát triển công nghệ trong ASEAN, tập trung vào chuyển đổi số, bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), phần mềm, công nghệ tài chính (fintech), đóng gói sản phẩm bán dẫn… Nền kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ, dự kiến đạt 30% GDP vào năm 2030. Đối với ASEAN, VN sẽ là quốc gia dẫn đầu trong sự phát triển công nghệ này.
Đó là các lý do mà Thủ tướng Sanae Takaichi của Nhật Bản vừa đến thăm VN và tăng cường hợp tác trên cả ba lĩnh vực: an ninh, kinh tế và công nghệ.
"Nếu Mỹ sẵn sàng mở cửa lại Hormuz, điều đó là rất tốt. Đó là những gì chúng tôi đã kêu gọi ngay từ đầu", Tổng thống Pháp Emmanuel Macron phát biểu tại cuộc họp của các lãnh đạo châu Âu ở Armenia ngày 5/4.
Tuyên bố được ông Macron đưa ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 3/5 thông báo khởi động chiến dịch "Dự án Tự do" nhằm dẫn đường cho tàu hàng qua eo biển Hormuz, gọi đây là "cử chỉ nhân đạo từ Mỹ và Iran".
Tổng thống Macron cho biết Pháp ủng hộ việc mở cửa trở lại eo biển Hormuz, nhưng nhấn mạnh rằng Paris sẽ không tham gia vào bất kỳ chiến dịch sử dụng vũ lực nào nếu không có sự ủy quyền rõ ràng.
"Trước hết điều chúng tôi mong muốn là sự phối hợp giữa Mỹ và Iran, đó là giải pháp bền vững duy nhất để đảm bảo tự do hàng hải không bị hạn chế và không bị thu phí tại eo biển Hormuz", ông nói.
Pháp cùng với Anh đã dẫn đầu các nỗ lực tập hợp một liên minh gồm nhiều nước châu Âu để mở lại eo biển Hormuz, vốn bị phong tỏa sau khi chiến sự Iran bùng phát, nhưng khẳng định điều này chỉ được thực hiện sau khi xung đột chấm dứt.
Ông Macron thêm rằng châu Âu đang phát triển kiến trúc an ninh của chính mình và sẽ không tham gia vào bất cứ chiến dịch quân sự nào để mở lại Hormuz trong một "khuôn khổ không rõ ràng".
"Châu Âu đang tự định đoạt số phận của mình, tăng cường khả năng phòng thủ và chi tiêu an ninh, cũng như xây dựng các giải pháp chung", Tổng thống Pháp cho hay.
Tuy nhiên, triển vọng về việc Mỹ - Iran cùng phối hợp để mở lại eo biển Hormuz đang trở nên xa vời. Ông Ebrahim Azizi, Chủ tịch Ủy ban An ninh Quốc gia Quốc hội Iran, đã cảnh báo sẽ coi bất kỳ nỗ lực nào của Mỹ nhằm can thiệp vào eo biển Hormuz là hành động vi phạm lệnh ngừng bắn.
Chuyên gia Jennifer Parker tại Viện Lowy, Australia, nhận định rằng khi tiến hành chiến dịch "Dự án Tự do", quân đội Mỹ sẽ tăng cường hiện diện quanh eo biển Hormuz để trấn an các tàu thương mại tìm cách đi qua đây, nhưng không tham gia hộ tống trực tiếp.
Điều đó có thể bao gồm một vài tàu chiến của hải quân Mỹ và một loạt máy bay bay được giao nhiệm vụ "phát hiện và tiêu diệt" bất kỳ tàu thuyền nào tìm cách tấn công tàu thương mại đi qua eo biển, chuyên gia Parker nói.
"Đây dường như là một chiến dịch không phải để hộ tống trực tiếp một hoặc một vài tàu, mà là nỗ lực thay đổi tình hình trong eo biển để các tàu cảm thấy an toàn khi di chuyển", chuyên gia này nói.
Tuy nhiên, Mỹ chưa công bố các bước đi cụ thể để hướng dẫn tàu thương mại rời khỏi vịnh Ba Tư. Khoảng vài nghìn tàu mắc kẹt tại khu vực này do eo biển Hormuz bị phong tỏa kể từ khi chiến sự bùng phát.
Washington và Tehran vẫn duy trì lệnh ngừng bắn, song triển vọng đạt được thỏa thuận hòa bình lâu dài vẫn chưa rõ ràng. Trong khoảng thời gian này, hai nước tiếp tục mâu thuẫn về vấn đề quanh eo biển Hormuz.
Kể từ khi xung đột nổ ra, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz với hầu hết tàu thuyền, ngoại trừ tàu của nước này và một số quốc gia "thân thiện", trong khi Mỹ áp đặt phong tỏa ngược lại lên mọi cảng biển của Iran từ ngày 13/4.
"Tôi đã chỉ đạo quân đội duy trì phong tỏa và duy trì trạng thái sẵn sàng hành động trên mọi mặt. Tôi cũng sẽ gia hạn lệnh ngừng bắn cho đến khi họ gửi đề xuất đàm phán và các cuộc thảo luận kết thúc", Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 21/4 thông báo trên Truth Social.
Ông nói quyết định này xuất phát từ đánh giá thực tế chính phủ Iran "đang chia rẽ nghiêm trọng". Lãnh đạo Mỹ cho biết Tư lệnh lục quân Pakistan Asim Munir và Thủ tướng Shehbaz Sharif đã đề nghị hoãn các đòn tấn công Iran "cho đến khi các lãnh đạo và đại diện Iran có thể đạt được đề xuất thống nhất".
Thông báo của ông Trump cho thấy quyết định gia hạn lệnh ngừng bắn lần này sẽ không có hạn chót, mà có thể kéo dài đến khi Iran chấp nhận đàm phán vòng hai và gửi đề xuất mới. Lệnh ngừng bắn ban đầu dự kiến hết hạn trong hôm nay sau hai tuần thực thi.
Động thái này đánh dấu sự thay đổi lập trường đột ngột từ Nhà Trắng. Chỉ vài giờ trước, ông Trump còn tuyên bố không muốn kéo dài lệnh ngừng bắn và cảnh báo thời gian dành cho Iran đang cạn dần trước khi Mỹ tiến hành các cuộc tấn công quy mô lớn vào hạ tầng nước này.
Thủ tướng Sharif đã gửi lời cảm ơn Tổng thống Trump trong thông điệp trên X, khẳng định Islamabad sẽ tiếp tục thúc đẩy các bên tìm kiếm thỏa thuận chấm dứt xung đột tại Trung Đông. "Tôi chân thành hy vọng cả hai phía sẽ tiếp tục thực thi lệnh ngừng bắn, đạt được một thỏa thuận hòa bình toàn diện trong vòng đàm phán thứ hai tại Islamabad và chấm dứt vĩnh viễn xung đột", lãnh đạo Pakistan cho biết.
Trong khi đó, ông Mahdi Mohammadi, trợ lý của Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, nghi ngờ tuyên bố gia hạn ngừng bắn từ Tổng thống Trump lại là "âm mưu câu giờ cho đòn đánh bất ngờ" và cho rằng giờ là lúc Iran cần giành thế chủ động.
"Phe đang thua không thể quyết định điều khoản đàm phán. Iran cần đáp trả quân sự với việc đối phương duy trì phong tỏa", ông nói.
Chiều 6-4, tức rạng sáng 7-4 (giờ Việt Nam), Tổng thống Mỹ Donald Trump họp báo chia sẻ thông tin về cuộc xung đột quân sự giữa nước này, Israel chống lại Iran.
Đáng chú ý, ông Trump đã thừa nhận Mỹ đang xem xét ý tưởng thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thô toàn cầu - sau khi chiến sự kết thúc.
Ông Trump trả lời khi phóng viên đặt câu hỏi về vấn đề này: "Mỹ thu phí à? Tôi thà làm thế còn hơn để (Iran) làm. Tại sao không? Chúng tôi là bên chiến thắng. Chúng tôi đã thắng. Về mặt quân sự, họ đã bị đánh bại. Chúng tôi đã có ý tưởng về việc thu phí, đúng vậy".
Ngoài ra, ông Trump cũng không giấu mong muốn thu về một phần dầu thô của Iran như là "chiến lợi phẩm". Ông lấy ví dụ Mỹ đã mang về hơn 100 triệu thùng dầu từ Venezuela, đem chúng đi tinh chế, xuất bán và thu về số tiền "gấp nhiều, rất nhiều lần chi phí (chiến dịch quân sự hồi tháng 1)".
Ông khẳng định: "Các bạn biết câu nói xưa rồi đấy: 'Chiến lợi phẩm thuộc về người chiến thắng'. Tại sao chúng tôi không áp dụng nó? Đất nước này có lẽ đã không làm vậy trong suốt 100 năm qua".
Ông đặc biệt chê trách việc Mỹ giúp các nước bại trận trong Thế chiến 2 như Nhật Bản và Tây Đức tái thiết "mà không thu lợi là sai lầm lớn".
Cũng trong buổi họp báo, ông Trump đã liên tục nhắc về hạn chót để Iran đạt thỏa thuận ngừng bắn với Mỹ vào 20h00 ngày 7-4 (giờ Mỹ).
Ông cảnh báo: "Họ có thời hạn đến ngày mai, 20h00 giờ miền Đông. Sau đó, họ sẽ không còn cây cầu nào, không còn nhà máy điện nào. Sẽ là thời kỳ đồ đá".
Ông Trump nhấn mạnh quân đội Mỹ đã lên phương án phá hủy toàn bộ cầu và nhà máy điện của Iran trong vỏn vẹn 4 giờ. Ông cũng kể lại việc đã ra lệnh phá hủy cây cầu lớn nhất Iran chỉ trong 10 phút sau khi được báo cáo rằng phía Iran có vẻ phá vỡ thỏa thuận.
Dù vậy, ông Trump vẫn khẳng định Iran đang là "bên tham gia đàm phán tích cực" và có thiện chí, với Đặc phái viên Steve Witkoff và Phó Tổng thống JD Vance đang trực tiếp đàm phán.
Khi được hỏi về điều kiện cụ thể để Iran đáp ứng hạn chót đàm phán, ông Trump nói: "Chúng tôi phải có một thỏa thuận mà tôi chấp nhận được. Một phần của thỏa thuận đó là giao thông hàng hải tự do đối với dầu mỏ và mọi thứ khác" qua eo biển Hormuz.
