“Việt Nam quan ngại sâu sắc về biện pháp tư pháp của Bộ Tư pháp Mỹ ban hành cáo trạng hình sự đối với nguyên Bí thư thứ nhất đảng Cộng sản Cuba, nguyên Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng Cuba Raul Castro”, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng cho biết ngày 22/5.
Việt Nam kêu gọi đối thoại xây dựng trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên Hợp Quốc (LHQ), tôn trọng độc lập, chủ quyền và không can thiệp vào các công việc nội bộ của các quốc gia.
Một lần nữa, Việt Nam khẳng định mạnh mẽ tình đoàn kết, hữu nghị truyền thống với nhân dân Cuba anh em, kêu gọi việc thực hiện các nghị quyết của Đại hội đồng LHQ yêu cầu dỡ bỏ bao vây, cấm vận đơn phương chống Cuba.
Bộ Tư pháp Mỹ ngày 20/5 thông báo truy tố ông Castro với các cáo buộc liên quan đến vụ bắn rơi hai máy bay xuất phát từ Florida năm 1996. Sự việc khiến 4 người thiệt mạng và quan hệ Mỹ – Cuba lao dốc.
Theo chính phủ Cuba, hai máy bay này là do tổ chức khủng bố Hermanos al Rescate, trụ sở ở Miami, Florida, vận hành và đã nhiều lần xâm phạm không phận Cuba với mục đích thù địch.
Havana cho hay Washington đã bóp méo sự thật lịch sử, bỏ qua nhiều chi tiết, trong đó có các khiếu nại chính thức mà Cuba đã nhiều lần gửi tới Bộ Ngoại giao Mỹ, Cục Hàng không Liên bang Mỹ và Tổ chức Hàng không Dân dụng Quốc tế, về hơn 25 vụ xâm phạm không phận Cuba do Hermanos al Rescate thực hiện trong giai đoạn 1994-1996.
Cuba cũng cáo buộc chính phủ Mỹ khi đó phớt lờ các cảnh báo chính thức và công khai của giới chức Cuba, cũng như các thông điệp cảnh báo được chuyển trực tiếp tới tổng thống Mỹ về tính nghiêm trọng và những hệ quả có thể xảy ra từ các hành vi vi phạm này.
Báo Granma, cơ quan ngôn luận của đảng Cộng sản Cuba, ngày 20/5 đăng tuyên bố của chính phủ Cuba khẳng định Mỹ “hoàn toàn không có tính chính danh lẫn quyền tài phán để đưa ra cáo buộc như vậy”, gọi đây là “hành vi khiêu khích chính trị”.
Sau trận động đất kép làm rung chuyển Venezuela hôm 24-6, Mỹ đã triển khai 250 nhân sự tìm kiếm cứu nạn và cung cấp khoản viện trợ trị giá 150 triệu USD dành cho Caracas.
Ngoại trưởng Marco Rubio hôm 25-6 củng cố thông điệp của Tổng thống Donald Trump rằng Mỹ "sẵn sàng, mong muốn và đủ khả năng giúp đỡ" sau thiên tai ở Venezuela.
Ông cho biết Washington sẽ triển khai một phản ứng toàn diện từ chính phủ, bao gồm điều các đội ứng phó, huy động Bộ Chiến tranh (Quốc phòng) triển khai lực lượng và phương tiện do sân bay ở Venezuela bị hư hại nặng, đồng thời cung cấp hình ảnh từ trên không cho công tác cứu nạn.
Theo tờ New York Times, ông Michael Shifter - chuyên gia cao cấp tại Viện nghiên cứu Inter-American Dialogue có trụ sở tại Washington - nhận định phản ứng của Mỹ với trận động đất ở Venezuela có thể là "cơ hội" cho Mỹ, nhất là sau vụ tập kích và bắt giữ Tổng thống Nicolás Maduro hồi đầu năm nay.
Sau khi ông Maduro bị bắt, ông Trump tuyên bố rằng Venezuela sẽ bùng nổ với khoản đầu tư từ các công ty Mỹ vào hạ tầng dầu mỏ vốn đã xuống cấp ở nước này. Song thực tế điều kiện kinh tế ở Venezuela cho đến nay vẫn chưa ghi nhận nhiều khởi sắc.
Ông Shifter chỉ ra những lo ngại ở Venezuela về việc "mất chủ quyền và quyền kiểm soát đất nước". Do đó, việc cứu trợ động đất "có thể là một cơ hội để cho thấy rằng Mỹ quan tâm đến điều gì đó ngoài kinh doanh và dầu mỏ".
Trong khi đó, báo Washington Post nhận định chiến dịch cứu trợ lần này cũng có thể đánh dấu bước chuyển trong quan hệ Mỹ - Venezuela.
Báo này chỉ ra sự khác biệt so với hồi năm 1999, khi Venezuela dưới thời Tổng thống Hugo Chávez đã từ chối sự giúp đỡ của Mỹ sau trận mưa lũ khiến hàng chục nghìn người thiệt mạng ở khu vực nay là bang La Guaira.
Khu vực này tiếp tục hứng chịu thiệt hại nặng nề do trận động đất hôm 24-6, nhưng lần này Caracas đã sẵn sàng tiếp nhận mọi sự hỗ trợ quốc tế, bất kể khác biệt về ý thức hệ. Nhà phân tích chính trị Eugenio Martinez đánh giá đây là sự khác biệt lớn của Venezuela.
Học giả David Smilde tại Đại học Tulane nhận định thảm họa động đất lần này có thể thay đổi động lực cơ bản của mối quan hệ vốn được đình hình bằng đối kháng giữa hai nước, khi Washington sẽ có cơ hội thay đổi hình ảnh của mình ngay tại La Guaira - thành trì của phong trào Chavismo, nơi nhiều người coi Mỹ là thế lực đế quốc thù địch.
Thời gian qua, Mỹ cũng đang từng bước khôi phục quan hệ với Venezuela thông qua việc mở cửa lại Đại sứ quán Mỹ ở Caracas, nối lại đường bay thương mại, các thỏa thuận giữa doanh nghiệp Mỹ với các công ty dầu khí và khai khoáng của Venezuela.
Washington cũng đã nới lỏng một phần các lệnh trừng phạt đối với Venezuela nhằm giảm tác động kinh tế từ cuộc chiến Mỹ - Israel với Iran. Ông Rubio cũng tiết lộ doanh thu từ bán dầu của Venezuela hiện được chuyển vào một tài khoản do Mỹ kiểm soát và được sử dụng để trả lương công chức cũng như mua thuốc men, thiết bị y tế.
Theo ông Bessent, một phần lớn trong số tài sản đóng băng được giải phóng của Iran sẽ dùng để mua thực phẩm và thuốc men từ Mỹ.
Ban đầu, số tài sản đóng băng này có khả năng sẽ được giải phóng từ Qatar, sau đó giới chức Qatar sẽ phụ trách quy trình phân bổ các khoản tiền. Cơ chế này sẽ "tuần hoàn" trở lại vào các sản phẩm của Mỹ.
Bộ trưởng Bessent nhấn mạnh bất kỳ khoản tiền nào Iran nhận được đều xuất phát từ quỹ tài sản đóng băng của nước này và trước tiên sẽ được sử dụng “vì lợi ích của người dân Iran”.
Tuy nhiên ông Bessent không nêu rõ bao nhiêu tiền sẽ được giải phóng, cũng như tiền sẽ được giữ ở đâu, Iran có vai trò gì trong việc định hướng các giao dịch mua bán, hay Qatar sẽ dùng công cụ nào để đảm bảo dòng tiền không bị chuyển hướng.
Trước đó, cùng ngày 24-6, Tổng thống Donald Trump tuyên bố Washington sẽ không gửi khoản tiền mặt nào cho Tehran, tuy nhiên sẽ giải phóng một phần tài sản của Iran.
“Chúng tôi sẽ giải phóng một phần tài sản của họ, hiện do chúng tôi hoàn toàn kiểm soát, gửi đến các nông dân và chủ trang trại Mỹ để mua ngô, lúa mì, đậu nành và các mặt hàng khác. Iran đang rất cần lương thực và chúng tôi sẽ mua cho họ, độc quyền từ Mỹ”, ông nói thêm.
Ở chiều ngược lại, giới chức Iran ngày 23-6 đã bác bỏ ý tưởng Mỹ và các đối tác trong khu vực quyết định cách chi tiêu tài sản được giải phóng, đồng thời nhấn mạnh mọi giao dịch mua nông sản sẽ dựa trên giá cả và chất lượng, thay vì dựa vào những điều kiện do Mỹ áp đặt.
Theo biên bản ghi nhớ Mỹ - Iran được ký kết vào tuần trước, Washington cam kết các khoản tiền và tài sản bị đóng băng hoặc bị hạn chế của Iran sẽ được giải phóng và cung cấp đầy đủ, căn cứ vào tiến triển của quá trình đàm phán sau đó.
Đô đốc Brad Cooper, người đứng đầu Bộ Tư lệnh trung ương Mỹ (CENTCOM), cho biết lực lượng nước này đã đánh chìm 6 tàu của IRGC khi chúng tìm cách cản trở nhiệm vụ hộ tống tàu qua eo biển Hormuz. Tổng thống Mỹ Donald Trump sau đó nói con số này là 7 tàu.
Tuy nhiên, Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB ngày 5.5 dẫn lời một chỉ huy quân sự giấu tên cho biết kết quả điều tra ban đầu cho thấy không có tàu IRGC nào bị trúng đạn. Thay vào đó, lực lượng Mỹ đã "tấn công 2 thuyền nhỏ chở dân thường" đang di chuyển từ Khasab (Oman) về phía Iran ngày 4.5, khiến 5 hành khách thiệt mạng. Tehran khẳng định Washington "phải chịu trách nhiệm" về vụ việc.
Căng thẳng leo thang trong bối cảnh Mỹ triển khai chiến dịch "Dự án tự do" nhằm mở lại tuyến hàng hải qua eo biển Hormuz - khu vực bị Iran phong tỏa sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel ngày 28.2. Chiến dịch này được cho là đã làm lung lay thỏa thuận ngừng bắn mong manh đạt được giữa 2 bên ngày 8.4, theo Al Jazeera.
Phát biểu ngày 5.5, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf cho rằng "một phương trình mới tại eo biển Hormuz đang hình thành", đồng thời cáo buộc Mỹ và đồng minh làm suy yếu an ninh hàng hải khu vực. Phía Iran thường xuyên cảnh báo các tàu thương mại không được đi qua eo biển nếu chưa được phép, đồng thời đe dọa tấn công lực lượng Mỹ nếu tiếp cận khu vực.
Cùng ngày, Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) cáo buộc Iran đã tấn công một tàu chở dầu của nước này bằng máy bay không người lái, đồng thời phóng 15 tên lửa đạn đạo và 4 UAV vào lãnh thổ UAE, theo Reuters.
Bình luận về vụ việc, một quan chức quân sự Iran khẳng định: "Iran không hề có kế hoạch tấn công các cơ sở dầu mỏ nói trên từ trước, và những gì đã xảy ra là kết quả của hành động phiêu lưu quân sự của Mỹ nhằm tạo ra một lối đi cho việc vận chuyển trái phép các tàu thuyền qua các tuyến đường thủy bị hạn chế của eo biển Hormuz".
Trong khi đó, quân đội Mỹ cho biết 2 tàu mang cờ Mỹ đã đi qua eo biển Hormuz ngày 4.5 với sự hỗ trợ của tàu khu trục. IRGC phủ nhận thông tin này, song hãng vận tải biển toàn cầu Maersk sau đó xác nhận tàu Alliance Fairfax mang cờ Mỹ đã rời Vịnh Ba Tư qua eo biển với sự hộ tống của quân đội Mỹ.
Trong cuộc phỏng vấn ngày 4.5, Tổng thống Trump từ chối xác nhận thỏa thuận ngừng bắn với Iran còn hiệu lực hay không, nhưng cho rằng xung đột có thể kéo dài thêm "2 đến 3 tuần". Ông cũng tuyên bố Mỹ đang "kiểm soát" eo biển Hormuz trong khuôn khổ chiến dịch hiện tại.
Căng thẳng leo thang tại eo biển Hormuz - nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu - đã khiến giá dầu và phân bón tăng vọt, đồng thời làm dấy lên lo ngại về một cuộc suy thoái toàn cầu và tình trạng khẩn cấp về lương thực, theo Al Jazeera.
