AFP hôm qua (23.5) dẫn số liệu mới nhất từ WHO cho hay CHDC Congo đã có thêm 82 ca nhiễm Ebola và 7 ca tử vong đã được xác nhận. WHO cho biết thêm tổng số ca nghi nhiễm đã tăng lên gần 750, trong đó có 177 ca tử vong.
Dịch Ebola hiện nay chủ yếu bùng phát ở tỉnh Ituri thuộc đông bắc CHDC Congo, và do chủng vi rút Bundibugyo ít phổ biến hơn gây ra. Ca bệnh đầu tiên được biết đến trong đợt dịch mới tử vong tại thủ phủ Bunia của tỉnh Ituri vào ngày 24.4, và vi rút đã lây lan khi những người đến dự tang lễ chạm vào thi thể của bệnh nhân này trong đám tang ở thị trấn Mongbwalu gần đó, theo Reuters.
Trong cuộc họp báo ở Geneva (Thụy Sĩ) ngày 22.5, Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus cho rằng tình hình “đặc biệt khó khăn” khi các nhân viên y tế đang nỗ lực để ngăn chặn sự lây lan của chủng Bundibugyo và truy tìm những người tiếp xúc với tất cả những trường hợp bị cho là đã nhiễm bệnh, ở các khu vực bất ổn an ninh. Ông Tedros đánh giá dịch Ebola ở CHDC Congo lớn hơn nhiều so với số trường hợp được xác nhận.
Trước tình trạng này, WHO đã nâng cấp mức đánh giá nguy cơ của dịch Ebola từ cao lên rất cao đối với CHDC Congo, trong khi vẫn giữ mức rủi ro khu vực ở mức cao và mức rủi ro toàn cầu ở mức thấp. Bà Anne Ancia, đại diện của WHO tại CHDC Congo, dự đoán số ca nhiễm sẽ tiếp tục tăng cho đến khi tất cả các hoạt động ứng phó được triển khai. Bà khẳng định chủng Bundibugyo đã âm thầm lây lan trong vài tuần qua và vẫn chưa được kiểm soát. Bà nhấn mạnh vì chưa có phương pháp điều trị hoặc vắc xin nào đối với Bundibugyo, việc truy vết những người tiếp xúc và cách ly họ trong 21 ngày là cách duy nhất để ngăn chặn sự lây truyền.
Trong khi nâng cảnh báo về dịch Ebola ở CHDC Congo, Tổng giám đốc WHO Tedros ngày 22.5 đánh giá tình hình ở nước láng giềng Uganda ổn định, với 2 trường hợp được xác nhận ở những người đến từ Congo và 1 ca tử vong. Ông nói thêm rằng việc tích cực truy vết tiếp xúc dường như đã ngăn chặn sự lây lan thêm ở Uganda. Tuy nhiên, Bộ Y tế Uganda hôm qua thông báo xác nhận thêm 3 ca nhiễm Ebola mới, nâng tổng số ca nhiễm lên 5 kể từ khi chủng Bundibugyo được phát hiện ở nước này vào ngày 15.5, theo AFP. Hôm 21.5, Uganda đã đình chỉ tất cả các phương tiện giao thông công cộng đến CHDC Congo.
Ở nước láng giềng khác là Rwanda, Bộ Y tế nước này 22.5 thông báo bất kỳ công dân nước ngoài nào đã đi qua CHDC Congo sẽ bị từ chối nhập cảnh. Công dân Rwanda và người nước ngoài có giấy phép cư trú tại Rwanda sẽ được phép nhập cảnh, với điều kiện phải cách ly bắt buộc.
Cũng nhằm phòng ngừa Ebola, ông Andrew Giuliani, Giám đốc điều hành Lực lượng chuyên trách của Nhà Trắng về World Cup, ngày 22.5 thông báo đội tuyển bóng đá CHDC Congo tham dự World Cup phải tự cách ly 21 ngày trước khi được nhập cảnh vào Mỹ. Cùng ngày, Trung tâm Kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh Mỹ (CDC) thông báo tạm thời cấm nhập cảnh đối với những người có thẻ xanh đã ở CHDC Congo, Uganda hoặc Nam Sudan trong 21 ngày trước đó, theo Reuters.
Trước đây, những người mang quốc tịch Mỹ và người có thẻ xanh được miễn trừ khỏi lệnh cấm nhập cảnh 30 ngày do dịch Ebola, nhưng CDC lập luận việc mở rộng lệnh cấm đối với người có thẻ xanh là cần thiết để ngăn chặn vi rút xâm nhập.
Truyền thông quốc tế hôm qua đưa tin trong bài phát biểu tại Nhà Trắng, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo siết chặt các biện pháp cấm vận đối với ngành dầu mỏ của Iran. Theo đó, Washington khởi động chiến dịch mang tên "Cơn thịnh nộ kinh tế", mà ông Bessent nói sẽ gây tác động đến tài chính Iran "tương đương một chiến dịch ném bom". Điểm cốt lõi của chiến lược này là kết hợp phong tỏa các cảng của Iran cùng với đe dọa áp cấm vận thứ cấp lên bất kỳ quốc gia hoặc ngân hàng nước ngoài nào tiếp nhận dòng tiền từ dầu mỏ của nước CH Hồi giáo.
Chiến lược mới nhất nhằm gia tăng sức ép trực tiếp lên Iran trong bối cảnh các quan chức chính quyền Tổng thống Donald Trump cho rằng các diễn biến sau lệnh ngừng bắn và phong tỏa cảng biển Iran ở eo biển Hormuz đang có lợi cho Mỹ. CNN hôm qua dẫn lời nhà phân tích kỳ cựu Miad Maleki từ Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ (FDD) có trụ sở tại Mỹ, đánh giá lệnh phong tỏa kết hợp cấm vận của Mỹ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất khẩu của Tehran, từ đó giáng thêm đòn vào nền kinh tế Iran, điều mà các cuộc oanh tạc quân sự khó sánh bằng.
Dù vậy, giới quan sát cũng nêu ra những rủi ro mà lệnh cấm vận mới nhất có thể "dội ngược" lại nền kinh tế Mỹ. Ông Daniel Pickard, luật sư chuyên về luật thương mại quốc tế tại Công ty luật Buchanan Ingersoll & Rooney (Mỹ), cho rằng việc áp cấm vận thứ cấp có thể dẫn đến "phản ứng tiêu cực về ngoại giao và kinh tế" từ các đồng minh, gây tổn hại nỗ lực xây dựng liên minh chống Tehran. "Nhiều đối tác thương mại của Mỹ đã công khai phản đối cuộc xung đột tại Iran. Hầu hết chuyên gia nắm về các lệnh cấm vận đều đồng tình rằng biện pháp cấm vận kinh tế sẽ mang hiệu quả cao hơn khi có càng nhiều bên phối hợp tham gia", ông Pickard nói với AP.
Theo CNN, một số nhà phân tích bảo thủ khi đánh giá tác động của lệnh phong tỏa đã nêu ra những kịch bản có phần "lý tính", đó là thiệt hại kinh tế sẽ buộc giới lãnh đạo Tehran nhượng bộ trên bàn đàm phán. Thế nhưng, khả năng chịu đựng của Iran trước các đòn đánh kinh tế được xem là biến số khó đoán. Một số hãng truyền thông Mỹ đưa tin Tổng thống Trump ban đầu cho rằng cuộc tấn công của Mỹ - Israel có thể sớm kết thúc cuộc chiến, ngay cả trước khi Iran chính thức tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz.
Trước lệnh phong tỏa từ Mỹ, quân đội Iran cảnh báo sẽ ngăn chặn hoạt động vận tải ở vùng Vịnh. Hãng thông tấn Mehr ngày 16.4 dẫn lời chỉ huy thuộc quân đội Iran Ali Abdollahi tuyên bố: "Nếu Mỹ tiếp tục hành động gây mất an ninh cho tàu dầu và tàu thương mại Iran, lực lượng vũ trang Iran sẽ không cho phép bất kỳ hình thức xuất nhập khẩu nào tiếp diễn ở vịnh Ba Tư, biển Oman và biển Đỏ".
Giờ đây, giới quan sát đang dõi theo kịch bản nào sẽ xảy ra trước. Đó là liệu áp lực của Mỹ lên Iran sẽ buộc Tehran sớm thay đổi hay lệnh phong tỏa kéo dài sẽ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng kinh tế, năng lượng toàn cầu, mà Mỹ cũng chịu tác động. Nếu kịch bản chuyển biến bất lợi cho Washington, uy tín chính trị của ông Trump và đảng Cộng hòa trước thềm bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 có thể giảm sút.
Trong nỗ lực trung gian hòa giải, Pakistan đã cử phái đoàn do Thống chế Asim Munir dẫn đầu đến Iran ngày 15.4. Theo Reuters, giới chức Iran cho biết chuyến thăm đã có hiệu quả trong việc giảm bớt khác biệt giữa các bên nhưng những bất đồng cơ bản vẫn tồn tại, bao gồm lập trường về chương trình hạt nhân của Iran.
Phát biểu trước khi rời Nhà Trắng để lên đường sang Trung Quốc tham dự hội nghị thượng đỉnh với Chủ tịch Tập Cận Bình, ông Trump được hỏi liệu tình hình kinh tế của Mỹ - với lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng cao - có thúc đẩy ông tìm kiếm một thỏa thuận hòa bình với Iran hay không.
"Hoàn toàn không một chút nào", ông trả lời.
"Với tôi, điều duy nhất quan trọng khi nói về Iran là họ không thể có vũ khí hạt nhân. Tôi không nghĩ về tình hình tài chính của người Mỹ hay bất kỳ ai. Tôi chỉ nghĩ đến một điều: chúng ta không được để Iran sở hữu loại vũ khí ấy. Đó là tất cả và là động lực duy nhất của tôi".
Khi một phóng viên khác hỏi liệu ông có cân nhắc tác động tài chính của cuộc chiến đối với người dân Mỹ hay không, nhà lãnh đạo Mỹ đáp rằng "mọi người Mỹ đều hiểu" rằng Tehran không thể sở hữu vũ khí hạt nhân.
Phát biểu của ông Trump lập tức thu hút sự chú ý trong bối cảnh nền kinh tế nước này đang chịu áp lực lớn từ chi phí năng lượng tăng cao liên quan đến xung đột Iran.
Giá xăng và thực phẩm leo thang trong nhiều tuần qua đã khiến chi phí sinh hoạt tại Mỹ tăng mạnh, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ lạm phát kéo dài.
Dữ liệu công bố ngày 12-5 cho thấy lạm phát tiêu dùng của Mỹ trong tháng 4 ghi nhận mức tăng mạnh nhất trong ba năm qua.
Theo Hãng tin Reuters, nhiều thành viên của Đảng Cộng hòa cũng được cho là ngày càng lo ngại chiến sự kéo dài có thể gây phản ứng tiêu cực từ cử tri trước cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới vào tháng 11. Đảng Cộng hòa đang phải đối mặt với nguy cơ mất quyền kiểm soát Hạ viện và thậm chí cả Thượng viện.
Tuy nhiên, Nhà Trắng khẳng định ưu tiên hàng đầu của ông Trump hiện vẫn là an ninh quốc gia. Giám đốc truyền thông Nhà Trắng Steven Cheung cho biết "trách nhiệm tối thượng" của tổng thống là bảo đảm an toàn cho người dân Mỹ.
"Iran không thể có vũ khí hạt nhân. Nếu không có hành động ngăn chặn thì họ sẽ sở hữu chúng, đe dọa đến toàn bộ người dân Mỹ", ông nói.
Trong khi đó, các đánh giá tình báo Mỹ cho biết thời gian để Iran chế tạo một vũ khí hạt nhân gần như không thay đổi kể từ mùa hè năm ngoái, bất chấp cuộc chiến với Mỹ - Israel đã kéo dài hơn hai tháng. Các phân tích chỉ ra chương trình hạt nhân của Tehran nhìn chung vẫn như cũ sau thời gian xung đột.
Tehran nhiều lần phủ nhận việc theo đuổi vũ khí hạt nhân, khẳng định chương trình hạt nhân của mình chỉ nhằm phục vụ mục đích hòa bình.
Việc trì hoãn lễ khánh thành cây cầu mới Gordie Howe, nối liền thành phố Windsor thuộc tỉnh bang Ontario của Canada và thành phố Detroit thuộc bang Michigan của Mỹ, đã làm gia tăng căng thẳng và gây thiệt hại kinh tế cho cả hai nước vào thời điểm hai bên đang cố gắng đạt được một thỏa thuận thương mại mới, theo Reuters.
Trong tuần trước, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói rằng ông đã đạt được "một thỏa thuận tốt hơn nhiều" cho Mỹ để cho phép khánh thành cầu Gordie Howe, dự kiến diễn ra vào ngày 27.7.
Các đối thủ chính trị chỉ trích Thủ tướng Carney vì đã nhượng bộ Mỹ sau khi các quan chức Mỹ cho hay họ "đã từ chỗ không nhận được doanh thu" sang được chia doanh thu đáng kể.
Tuy nhiên tại cuộc họp báo hôm 16.7, ông Carney khẳng định thỏa thuận cơ bản với chính quyền bang Michigan về cầu Gordie Howe vẫn không thay đổi so với năm 2012, khi Canada đồng ý ứng trước chi phí xây dựng cây cầu trị giá 4,7 tỉ USD này. Theo thỏa thuận đó, Canada được quyền thu toàn bộ lợi nhuận từ phí cầu đường cho đến khi thu hồi được chi phí đầu tư vào cây cầu.
"Việc chia sẻ doanh thu phí cầu đường sẽ không xảy ra cho đến khi toàn bộ khoản nợ được trả hết", ông Carney nhấn mạnh. Ông nói thêm rằng Canada sẽ chia sẻ doanh thu ròng với Mỹ trong 15 năm đầu tiên sau khi trừ đi các chi phí vận hành, trong đó có phí bảo trì và dọn tuyết, theo Reuters.
"Chúng tôi dự kiến rằng sau khi trừ đi các chi phí đó, trong vài năm đầu, doanh thu ròng sẽ ở mức khiêm tốn. Khi việc chia sẻ bắt đầu, tất cả các phần thuộc về chính phủ Mỹ sẽ được tái đầu tư vào phát triển kinh tế", ông nói thêm.
Chi tiết của thỏa thuận giữa Canada và Mỹ chưa được công bố. Hai nguồn tin khẳng định với Reuters rằng một thỏa thuận đã đạt được vào tuần trước và Mỹ sẽ nhận được 50% lợi nhuận từ phí cầu đường và có quyền phủ quyết bất kỳ khoản tăng phí nào cao hơn 10% so với mức phí hiện tại.
Hiện chưa có thông tin phản ứng từ phía Mỹ đối với tuyên bố trên của Thủ tướng Carney.
