Theo tôi, có một điều thú vị khi nói về World Cup. Người ta thường nghĩ đó là cuộc thi để tìm ra đội bóng mạnh nhất hành tinh. Nhưng nếu nhìn lại lịch sử, có lẽ World Cup chưa bao giờ chỉ là một giải đấu bóng đá.
World Cup là nơi “những câu chuyện mạnh nhất” gặp nhau.
Khi Argentina vô địch năm 2022, người ta không chỉ nhớ đến một chiếc cúp vàng. Người ta ngỡ đó là hành trình cuối cùng của Lionel Messi. Người ta nhớ đến khoảnh khắc một thiên tài bóng đá hoàn tất mảnh ghép còn thiếu trong sự nghiệp. Người ta nhớ đến những giọt nước mắt, những lần suýt gục ngã, và cả màn trở lại điên rồ của tuyển Pháp trong trận chung kết.
Nếu Argentina không vượt qua được Mexico trong trận đấu mang tính sống còn ở vòng bảng, lịch sử có thể đã hoàn toàn khác. Nếu Kolo Muani thắng được Emiliano Martinez ở phút cuối hiệp phụ, lịch sử có thể đã được viết lại. Chỉ một vài giây, một vài centimet, đôi khi đủ để thay đổi ký ức của hàng triệu con người trong nhiều thập kỷ.
Bóng đá hấp dẫn bởi sự mong manh ấy. Nhưng sâu xa hơn, điều khiến World Cup trở thành ngày hội của hành tinh nằm ở một thứ khác. Thể thao đánh thức những bản năng sinh tồn và cảm xúc nguyên thủy trong một môi trường an toàn.
Trong suốt hàng trăm nghìn năm tiến hóa, con người luôn sống cùng cạnh tranh, liên minh, xung đột và khát vọng chiến thắng. Thể thao cho phép chúng ta trải nghiệm tất cả những điều đó mà không cần chiến tranh hay đối đầu thực sự. Chúng ta vẫn được hồi hộp, lo lắng, vui sướng, thất vọng, tự hào và đoàn kết cùng nhau.
Đó là lý do một trận đấu có thể khiến hàng triệu người thức trắng đêm. Đó là lý do những người xa lạ có thể ôm nhau sau một bàn thắng. Và cũng là lý do một thất bại có thể khiến một tập thể trầm lắng trong nhiều thập kỷ.
World Cup 2026 đang đến gần và những câu chuyện mới đang dần hình thành.
Pháp mang theo thế hệ vàng kéo dài gần một thập kỷ với Mbappe là biểu tượng trung tâm. Tây Ban Nha sở hữu thế hệ trẻ được xem là hấp dẫn nhất châu Âu. Bồ Đào Nha bước vào giải đấu với câu hỏi cuối cùng về Cristiano Ronaldo, nhưng sức mạnh thực sự có lẽ nằm ở những Vitinha, Joao Neves hay Nuno Mendes.
Argentina lại đứng trước một chương khác. Không còn là đội bóng đi tìm chiếc cúp đầu tiên cho Messi. Giờ đây họ phải đối mặt với thử thách khó hơn: bảo vệ di sản vừa tạo dựng.
Trong khi đó, những đối thủ cũ vẫn hiện diện như những ký ức tập thể.
Người Argentina nhìn thấy Đức và nhớ về 1990, 2006, 2010, 2014.
Người Brazil nhìn thấy Pháp và nhớ về 1998, 2006.
Có những cặp đấu mà sức nặng lịch sử lớn không kém chất lượng chuyên môn.
Con người nhớ những câu chuyện.
Đó cũng là lý do World Cup luôn tạo ra những cuộc tranh luận bất tận. Chúng ta tranh luận về Messi và Ronaldo, về Mbappe hay Yamal, về đội hình mạnh nhất hay chiến thuật tối ưu nhất. Nhưng cuối cùng, điều còn ở lại trong ký ức không phải lúc nào cũng là những con số.
Người ta nhớ cú sút của Götze năm 2014. Người ta nhớ pha cứu thua của Martinez năm 2022. Người ta nhớ Di Maria nhảy múa bên cánh trái trong trận chung kết.
Những khoảnh khắc ấy tồn tại lâu hơn bất kỳ bảng thống kê nào, và có lẽ đó cũng là lúc chúng ta nhận ra một điều rộng lớn hơn bóng đá.
Đằng sau bóng đá, đằng sau thể thao, đằng sau mọi hiện tượng xã hội, con người vẫn luôn đang làm cùng một việc: tìm kiếm ý nghĩa, tìm kiếm cảm xúc và tìm kiếm một câu chuyện để tin vào.
Chúng ta cổ vũ một đội bóng không chỉ vì màu áo của họ. Chúng ta theo dõi một vận động viên không chỉ vì thành tích của họ. Chúng ta gắn bó với những hành trình, những thất bại, những lần đứng dậy và những khoảnh khắc vượt qua giới hạn của con người.
Có lẽ vì thế mà sau hàng chục năm, người ta vẫn nhắc về Maradona, Zidane, Messi, Ronaldo, Mbappe hay Modric. Vì những câu chuyện họ để lại.
Có lẽ vì vậy mà sau tất cả, World Cup không đơn thuần là nơi tìm ra nhà vô địch. Nó là nơi con người kể cho nhau nghe những câu chuyện về hy vọng, thất bại, lòng can đảm và khát vọng chiến thắng.
Và nhiều khi, đội bóng nâng cao chiếc cúp vàng không phải là đội mạnh nhất. Đội chiến thắng là đội vừa đủ mạnh để biến câu chuyện của mình thành hiện thực.
Nhà tôi nằm trong hẻm, mỗi lần mưa lớn là nước tạt thẳng vào cửa, rất bất tiện. Tôi đang tính làm một mái che nhỏ, dự định nhô ra khoảng 1 m để giảm mưa tạt vào nhà.
Tôi thấy nhiều nhà xung quanh cũng có mái che, thậm chí che kín cả chiều rộng con hẻm. Tuy nhiên, tôi băn khoăn rằng làm mái che trên khoảng không như vậy có bị xem là lấn chiếm không gian công cộng không?
Có nhiều ý kiến nói đạo hàm, tích phân dạy ở cấp ba là dư thừa vì nó chẳng bao giờ dùng tới, nhưng nếu đặt câu hỏi tương tự ở các môn học khác thì sao? Đã bao giờ bạn tự hỏi Truyện Kiều dùng lúc nào sau khi tốt nghiệp? Hay biết về các mỏ khoáng sản của đất nước giúp gì trong cuộc sống? Nhưng tại sao ta vẫn phải học?
Rõ ràng, câu trả lời là những kiến thức đó không sử dụng cho hầu hết chúng ta. Nhưng điều quan trọng của giáo dục phổ thông là dạy cho học sinh biết khái quát nhất những môn học để có thể định hướng sự nghiệp tương lai. Có điều, khâu này thật sự chúng ta còn rất yếu nên mới có nhiều hoài nghi học để làm gì?
Chúng ta chưa có công nghệ lõi nào để đủ điều kiện chạy đua trở thành một nước giàu. Nhưng muốn sở hữu công nghệ lõi thì việc đầu tiên là có nhiều người giỏi trong các ngành khoa học cơ bản, công nghệ, kỹ thuật cao. Mà muốn có chuyên gia thì bậc THPT cần dạy các kiến thức đủ phổ quát nhất để học sinh hình dung được muốn theo khoa học cơ bản thì cần bước qua những thứ gì, chứ không phải chỉ học mấy phép cộng, trừ, nhân, chia cho vui rồi nghĩ Toán học chỉ có thế.
>> Nhiều người chê Toán vô dụng nhưng dùng mỗi ngày
Vấn đề hiện tại là giáo dục Việt Nam còn yếu ở mảng hướng nghiệp cho học sinh. Việc phân ban KHTN, KHXH với mục tiêu cung cấp đủ kiến thức phổ thông và có thể tập trung chuyên sâu vào định hướng cho học sinh ở cấp ba là rất tốt. Nhưng cái chưa tốt là nội dung dạy trong các bộ sách hầu như chẳng có mấy khác nhau, chưa thể hiện được yếu tố chính và phụ.
Xu hướng giảng dạy của ta dường như vẫn đang cố gắng "Toán hóa" tất cả môn học khác, nên học sinh chỉ biết áp dụng công thức để làm bài tập chứ chẳng biết cái đó tồn tại chỗ nào ngoài thực tế? Cách tiếp cận đúng lẽ ra phải là đặt vấn đề định tính, và khi đi sâu vào mới đưa công thức và định lượng để làm cụ thể nêu bật vấn đề.
Thật sự, việc dạy các kiến thức Toán, Lý, Hóa ở cấp phổ thông và các cuộc thi Học sinh giỏi quốc gia là cực kỳ cần thiết để tìm nhân tài, tạo ra công nghệ lõi cho Việt Nam. Thế nên, thay vì cứ than phiền học nặng, thì điều cần làm là hãy dấn thân vào để xây dưng nó.
5 năm trước, tôi dồn toàn bộ tiền tích góp nhiều năm cộng thêm khoản vay ngân hàng để mua một căn nhà hơn 5 tỷ đồng ở Hà Nội. Thời điểm đó, ai cũng nói bất động sản là kênh giữ tiền an toàn nhất. Bạn bè xung quanh liên tục khoe chuyện giá đất tăng từng tháng, mua hôm trước hôm sau đã có người trả chênh vài trăm triệu. Tôi cũng bị cuốn vào tâm lý ấy.
Tôi tính toán: nhà có thể cho thuê khoảng 10 triệu đồng mỗi tháng, tức 120 triệu một năm. Chưa kể vài năm sau giá nhà chắc chắn sẽ tăng tiếp. Nhưng sau 5 năm, nhìn lại, tôi mới thấy bài toán đầu tư thực tế không màu hồng như mình tưởng. Căn nhà hiện vẫn cho thuê đều, nhưng giá thuê gần như không tăng đáng kể. Người thuê liên tục mặc cả vì khu vực xung quanh ngày càng nhiều nhà cho thuê. Có giai đoạn nhà trống vài tháng, tôi vẫn phải đóng lãi vay, thuế đất và chi phí sửa chữa.
Nhiều người nghe "10 triệu một tháng" tưởng là nguồn thu ổn định và hấp dẫn. Nhưng nếu tính kỹ, 120 triệu mỗi năm trên tài sản trị giá 5 tỷ đồng chỉ tương đương khoảng hơn 2% lợi nhuận, chưa trừ chi phí bảo trì, khấu hao hay thời gian nhà bỏ trống. Gửi tiết kiệm ngân hàng nhiều thời điểm còn có lãi suất cao hơn mà không phải đau đầu quản lý tài sản.
Điều khiến tôi trăn trở là số tiền 5 tỷ ấy thực ra đã bị "chôn" vào một tài sản có tính thanh khoản không cao. Có thời điểm cần tiền xoay công việc, tôi rao bán nhiều tháng vẫn không có người hỏi mua. Giá tăng thì ai nghe cũng thích, nhưng để bán được đúng kỳ vọng hay không lại là chuyện khác.
>> Vợ chồng ở thuê 5,5 triệu một tháng sướng hơn bỏ 4 tỷ mua nhà
Nhiều người Việt thường có tâm lý quá tin vào bất động sản. Chúng ta nhìn vào mức tăng giá trong quá khứ rồi mặc định tương lai sẽ tiếp tục như vậy. Nhưng ít ai ngồi xuống tính thật kỹ hiệu suất khai thác của tài sản mình đang nắm giữ. Vậy nên, nhiều người vẫn lao vào mua chỉ vì niềm tin "nhà và đất không bao giờ lỗ".
Tôi không phủ nhận bất động sản vẫn là tài sản quan trọng với nhiều gia đình Việt Nam. Nó tạo cảm giác an toàn, hữu hình và ít biến động tâm lý hơn chứng khoán hay các kênh đầu tư khác. Nhưng sau trải nghiệm của mình, tôi nghĩ người mua nhà để đầu tư cần tỉnh táo hơn. Đừng chỉ nhìn vào giá trị tài sản trên giấy để tự thấy mình giàu lên.
Bây giờ, nếu quay lại thời điểm 5 năm trước, có lẽ tôi vẫn mua nhà, nhưng sẽ cân nhắc kỹ hơn rất nhiều về bài toán khai thác thực tế thay vì chỉ nghe những câu kiểu "mua đi kiểu gì cũng lời".
