Nếu phải chọn một thị trường tiêu biểu cho làn sóng xe máy điện, đó chắc chắn là Trung Quốc, nơi đã xây dựng hệ sinh thái gần như hoàn chỉnh: từ sản xuất quy mô lớn, chuỗi cung ứng pin, cho đến mạng lưới đổi pin dày đặc tại các đô thị. Xe điện hai bánh không còn là lựa chọn thay thế - mà đã trở thành phương tiện chính. Tuy nhiên, ngay cả với mô hình phát triển nhanh này vẫn bộc lộ những hạn chế. Một chiếc xe không còn hoàn toàn thuộc về cá nhân người sử dụng, mà gắn chặt với hạ tầng đi kèm. Khi ra khỏi "vùng phủ sóng", trải nghiệm ngay lập tức bị ảnh hưởng.
Ở Đông Nam Á, câu chuyện diễn ra theo cách khác. Indonesia, Thái Lan hay Philippines thúc đẩy xe điện bằng trợ giá và chính sách môi trường, nhưng hạ tầng chưa theo kịp. Trong nhóm người dùng chạy dịch vụ - giao hàng, gọi xe - những phàn nàn lặp đi lặp lại: xe yếu khi chở nặng, quãng đường thực tế không như kỳ vọng và chi phí thay pin sau vài năm không hề rẻ.
Trong vài năm gần đây, thị trường Việt Nam chứng kiến sự bứt tốc của một số doanh nghiệp nội địa lớn. Các đơn vị này lựa chọn cách đi "đường dài" - xây dựng hệ sinh thái từ sản phẩm đến hạ tầng, với mạng lưới trạm sạc và đổi pin ngày càng mở rộng. Tuy nhiên, cách làm này cũng tạo ra sự đánh đổi: trải nghiệm sử dụng gắn liền với độ phủ của hạ tầng. Khi ra khỏi khu vực có trạm, sự tiện lợi không còn trọn vẹn.
Đại diện xe máy điện từ Việt Nam còn có Dat Bike, hãng chọn cách đi khác biệt khi tập trung phát triển công nghệ lõi, mục tiêu sản xuất xe máy điện hiệu năng cao tương đương xe xăng, giảm thiểu mức độ "đánh đổi" của người dùng khi chuyển đổi. Tuy nhiên, hãng được đánh giá vẫn còn hạn chế lựa chọn về mẫu mã và mạng lưới dịch vụ/điểm bán dù gia tăng nhanh chóng nhưng vẫn chưa đáp ứng kịp nhu cầu người dùng.
Song song, một số thương hiệu nước ngoài tận dụng kinh nghiệm từ Trung Quốc để tiếp cận thị trường Việt Nam bằng các sản phẩm phổ thông, giá dễ tiếp cận, thiết kế quen thuộc. Chiến lược này giúp xe điện nhanh chóng "phủ sóng" tới nhóm khách hàng đại chúng. Ở phía các nhà sản xuất truyền thống, một số hãng cũng đã nhập cuộc, góp phần làm đa dạng lựa chọn trên thị trường.
Cơ bản, việc sử dụng xe điện hiện nay thường vấp phải các yếu tố: Quãng đường thực tế bị "hao hụt" so với thông số công bố; Hiệu năng suy giảm khi tải nặng hoặc di chuyển liên tục; Thời gian sạc dài, hoặc phụ thuộc vào trạm đổi pin; Thiết kế bị giới hạn bởi pin, dẫn đến cốp nhỏ; Tốc độ tối đa và cảm giác vận hành chưa thuyết phục... Chính vì những điều này, thị trường tiêu dùng hình thành một tâm lý phổ biến: chuyển từ xe xăng sang xe điện là một quyết định mang tính thỏa hiệp.
Dù lựa chọn ngày càng đa dạng, người dùng Việt vẫn đứng trước bài toán quen thuộc về sự so sánh và đánh đổi khi chuyển sang xe máy điện: giữa giá và hiệu năng, giữa quãng đường và sự tiện dụng, giữa thiết kế và công năng. Một chiếc xe có thể giải quyết tốt một bài toán, nhưng lại tạo ra vấn đề ở khía cạnh khác.
Thông thường, một chiếc xe giá rẻ có thể đồng nghĩa với hiệu năng yếu. Một mẫu xe có pin lớn lại làm giảm không gian chứa đồ. Một sản phẩm thiết kế đẹp có thể không phù hợp cho nhu cầu di chuyển cường độ cao. Hoặc tệ hơn, tất cả những yếu tố đó cùng tồn tại. Vì thế, cảm giác "chọn một mất mười" vẫn tồn tại như một đặc trưng của giai đoạn chuyển đổi. Tuy nhiên, điều tiên quyết dễ thấy là người dùng có thể chấp nhận hy sinh kiểu dáng hay thương hiệu, nhưng không chấp nhận đánh đổi công năng cốt lõi. Một chiếc xe yếu, nhanh xuống pin, hoặc bất tiện khi sạc sẽ bị loại ngay từ đầu.
Nhìn vào thị trường hiện nay, có thể thấy rõ hai hướng đi của các thương hiệu: một hướng phát triển hệ sinh thái theo chiều rộng về trạm sạc, đổi pin, dịch vụ vận tải… với tốc độ phủ nhanh chóng; Một hướng tiếp cận tập trung vào phát triển sản phẩm theo chiều sâu với mục tiêu thiết kế sản phẩm mạnh tự thân, không lệ thuộc hạ tầng - điển hình như thương hiệu xe máy điện Dat Bike.
Theo chia sẻ từ CEO Nguyễn Bá Cảnh Sơn, để đạt được điều này, hãng phải tự phát triển các công nghệ cốt lõi, từ động cơ, pin, hệ thống quản lý pin đến bộ điều khiển. Đây là hướng đi đòi hỏi nhiều nguồn lực và thời gian, nhưng cho phép hãng kiểm soát toàn bộ trải nghiệm sản phẩm, thay vì phụ thuộc vào giải pháp bên ngoài. Bằng chứng là mẫu Dat Bike Quantum S1 có thể di chuyển 285 km/lần sạc, mà tổng dung tích cốp vẫn lên tới 44L. Khi kết hợp nhiều điểm cộng về công năng và công nghệ, chiếc xe tạo ra trải nghiệm khác biệt đáng kể khi giúp người lái giảm lệ thuộc vào hạ tầng và trả lại cảm giác chủ động cần có.
Có thể nói, từ những "vết nứt" trong trải nghiệm, thị trường đang dần hình thành những hướng đi mới. Thay vì chấp nhận xe điện là một giải pháp thay thế có điều kiện, một số doanh nghiệp đang hướng tới mục tiêu tham vọng hơn: giảm thiểu, thậm chí xóa bỏ các đánh đổi. Và chỉ khi người dùng không còn phải thay đổi thói quen để thích nghi với sản phẩm, mà sản phẩm tự thích nghi với nhu cầu thực tế, xe điện mới có thể trở thành lựa chọn tốt hơn, không chỉ "xanh hơn", mà còn tiện lợi và hiệu quả hơn trong đời sống hàng ngày.
Mỗi hướng đều có ưu điểm riêng, và thị trường vẫn đang trong quá trình kiểm chứng. Các thương hiệu nội địa, đặc biệt trường hợp startup như Dat Bike, có thể từng bước phát triển và tạo dấu ấn cho thấy tiềm năng thị trường và sự cởi mở đón nhận của người dùng với sản phẩm chất lượng. Chặng đường phía trước chưa thể khẳng định ngay ai sẽ dẫn dắt cuộc chơi, nhưng rõ ràng thị trường xe điện hai bánh tại Việt Nam vẫn đang ở giai đoạn tăng tốc và đầy tiềm năng cho những người dám nghĩ và làm lớn.
Tin Gốc: Thanh Niên
