Theo số liệu của Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), trong 3 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu nhân điều đạt 139.865 tấn, tăng gần 11,8% so với cùng kỳ năm trước. Kim ngạch xuất khẩu đạt 953,5 triệu USD, tăng gần 10,9%, trong khi giá xuất khẩu bình quân đạt 6.802 USD/tấn, chỉ giảm nhẹ 1% so với cùng kỳ.
Hoa Kỳ tiếp tục là thị trường lớn nhất của ngành điều Việt Nam với mức tăng trưởng tích cực cả về lượng và kim ngạch, lần lượt tăng 29,7% và 30,3%. Trong khi đó, thị trường Trung Quốc giảm do ảnh hưởng của yếu tố mùa vụ và kỳ nghỉ đầu năm. Singapore tiếp tục gia tăng vai trò là thị trường trung chuyển trong tháng 3.
Đáng chú ý, khu vực Trung Đông – thị trường lớn thứ ba của ngành điều Việt Nam trong năm 2025 – đang chịu tác động mạnh từ xung đột địa chính trị. Theo Vinacas, sau khi Israel và Mỹ tấn công Iran, lượng xuất khẩu điều vào khu vực này trong tháng 3 giảm tới 50% so với cùng kỳ. Sang tháng 4/2026, do tình hình chiến sự leo thang, hoạt động xuất khẩu sang khu vực này gần như đình trệ.
Không chỉ đầu ra gặp khó, hoạt động nhập khẩu điều thô phục vụ chế biến cũng tăng mạnh trong quý I do lo ngại thiếu hụt nguồn cung. Việt Nam đã nhập khẩu hơn 810.000 tấn điều thô, tăng 35,9% so với cùng kỳ, với tổng trị giá vượt 1,31 tỷ USD. Riêng trong tháng 3, lượng nhập khẩu tăng hơn 44% so với cùng kỳ năm trước.
Campuchia tiếp tục là nguồn cung điều thô lớn nhất cho Việt Nam, trong khi Bờ Biển Ngà ghi nhận mức tăng trưởng mạnh cả về lượng lẫn giá trị xuất khẩu sang Việt Nam.
Ông Bạch Khánh Nhựt – Phó Chủ tịch thường trực Vinacas – đánh giá, số liệu quý I chưa phản ánh đầy đủ xu hướng cả năm do đây là giai đoạn cao điểm thu mua nguyên liệu phục vụ chế biến của ngành điều. Tuy nhiên, những biến động vừa qua đã cho thấy tác động tức thì của chiến sự Trung Đông đến hoạt động xuất nhập khẩu của ngành điều.
Một trong những khó khăn lớn hiện nay là giá điều thô nhập khẩu vẫn ở mức cao trong khi giá xuất khẩu nhân điều giảm nhẹ, khiến chi phí nguyên liệu trong cơ cấu giá thành tăng mạnh, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Trước bối cảnh đó, Vinacas đã đưa mục tiêu xuất khẩu điều năm 2026 xuống còn 5 tỷ USD, thấp hơn mức hơn 5,43 tỷ USD đạt được trong năm 2025. Hiệp hội cho rằng mục tiêu này phù hợp với bối cảnh hiện nay và có thể tiếp tục được điều chỉnh tùy theo diễn biến thị trường trong thời gian tới.
Ngoài biến động thị trường, ngành điều còn phải đối mặt với áp lực logistics khi tình hình bất ổn tại Trung Đông và tuyến vận tải Biển Đỏ – Suez khiến giá cước vận chuyển duy trì ở mức cao và tiềm ẩn nguy cơ tăng thêm.
Cùng với đó, lãi suất tăng nhanh trong 4 tháng đầu năm và điều kiện tiếp cận tín dụng khó khăn đang gây áp lực lớn lên dòng tiền của doanh nghiệp, đặc biệt trong giai đoạn thu mua nguyên liệu.
Ở góc độ thị trường xuất khẩu, các quy định mới liên quan đến môi trường, phát triển bền vững, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc tại EU và Trung Quốc cũng đang làm gia tăng đáng kể chi phí tuân thủ của doanh nghiệp chế biến điều.
Trước những áp lực này, Vinacas kiến nghị Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ tín dụng như giãn nợ, cơ cấu lại thời hạn trả nợ và xây dựng các gói vay phù hợp cho doanh nghiệp thu mua, chế biến điều.
Hiệp hội cũng đề xuất các bộ, ngành liên quan làm việc với hãng tàu nhằm ổn định giá cước vận tải, ưu tiên chỗ cho nông sản xuất khẩu và tìm kiếm các tuyến vận tải thay thế các kênh đi qua khu vực xung đột.
Về dài hạn, ngành điều cho rằng cần thúc đẩy ký kết các hiệp định thương mại tự do với các quốc gia châu Phi nhằm tạo môi trường kinh doanh ổn định cho doanh nghiệp Việt Nam trong hoạt động nhập khẩu nguyên liệu.
Bên cạnh đó, Vinacas kiến nghị Chính phủ có chính sách tín dụng ưu đãi để doanh nghiệp đầu tư công nghệ chế biến sâu, nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trên mỗi tấn nhân điều, đồng thời hỗ trợ tái canh và phát triển vùng nguyên liệu trong nước nhằm giảm dần sự phụ thuộc vào nguồn điều thô nhập khẩu.
Cụ thể, đề xuất với lãnh đạo Hà Nội tại cuộc họp, ông Trương Sỹ Bá, Chủ tịch HĐQT Công ty cổ phần nông nghiệp BAF Việt Nam, cho biết hiện nay đơn vị đang mong muốn đầu tư mô hình chăn nuôi heo trong nhà cao tầng và nông nghiệp tuần hoàn với quy mô khoảng 220ha tại xã Bất Bạt (Hà Nội).
Theo đó, mô hình được đầu tư khép kín với dây chuyền hiện đại, từ con giống đến heo thương phẩm. So với chăn nuôi truyền thống, mô hình sẽ giúp tiết kiệm được không gian đất đai, giảm tiêu tốn thức ăn và nhân công.
Đặc biệt, ông Bá cho biết nếu nuôi heo theo mô hình trên sẽ giải quyết được áp lực môi trường.
Trước thực tế trên, lãnh đạo BAF Việt Nam đề xuất UBND TP Hà Nội xem xét, chấp thuận chủ trương đầu tư và phê duyệt bổ sung vị trí thực hiện dự án tại xã Bất Bạt vào quy hoạch chung của TP.
Đồng thời, doanh nghiệp cũng đề xuất Hà Nội đưa dự án vào danh mục nhà nước thu hồi đất để cho nhà đầu tư thuê đất.
Cho phép thực hiện dự án theo thủ tục đầu tư đặc biệt, áp dụng cơ chế "luồng xanh" để dự án sớm được triển khai.
Cho ý kiến với đề xuất trên của doanh nghiệp, đại diện các sở ngành của TP hầu hết đánh giá cao hiệu quả kinh tế, môi trường của dự án.
Đồng thời đề nghị doanh nghiệp tiếp tục nghiên cứu làm rõ về quy trình xử lý chất thải; đánh giá tác động môi trường và bảo đảm an sinh xã hội…
Phát biểu tại cuộc làm việc, về đề xuất trên của doanh nghiệp, Phó chủ tịch UBND TP Hà Nội Bùi Duy Cường giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, rà soát cụ thể về quy hoạch, chính sách của Hà Nội và đánh giá toàn diện.
Trong đó phải hoàn thiện việc đánh giá xong trước 15-6 để gửi Sở Tài chính. Từ đó, Sở Tài chính căn cứ các quy định tham mưu đề xuất TP trước 15-7.
Đồng thời ông Cường đề nghị Công ty BAF lập hồ sơ đề xuất dự án gửi Sở Tài chính xem xét quy trình, các quy định và thẩm định để trình UBND TP.
Là nhà đầu tư, ông Châu Diệu Hải Nam, Tổng giám đốc Công ty Cổ phần Novaon Energy, nhìn nhận các chính sách phát triển năng lượng tái tạo thời gian gần đây đã khuyến khích các nhà đầu tư rất nhiều.
Theo ông Nam, việc cho phép doanh nghiệp lắp đặt điện mặt trời mái nhà được bán điện trực tiếp cho khách hàng là một bước tiến rất tích cực để hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh.
"Quy định này mang tính bước ngoặt mà cộng đồng doanh nghiệp mong chờ, nhất là những doanh nghiệp xuất khẩu cần điện sạch. Đặc biệt hiện nay nguồn cung điện căng thẳng, nhu cầu tăng trưởng hai con số đang rất cấp bách và nhà đầu tư rất chờ đợi" - ông Nam nói.
Chính sách này mở ra cánh cửa cho bên mua và bên bán tận dụng nguồn năng lượng giá rẻ, không giới hạn từ nguồn tái tạo. Các nhà đầu tư năng lượng tái tạo sẽ có dư địa lớn khắc phục những khó khăn từ cơ chế giá ưu đãi trước đây.
Tham gia đầu tư hệ thống điện mặt trời áp mái cùng Pin lưu trữ thông minh (BESS) tại khu công nghiệp và dự án điện gió, mặt trời quy mô lớn, ông Nam kỳ vọng thị trường không chỉ khởi sắc với các dự án năng lượng mới, mà còn tạo ra cơ hội cho những nhà đầu tư không kịp vận hành thương mại theo giá ưu đãi trước đây.
Từ đó kích hoạt những nguồn lực lớn, thúc đẩy thị trường năng lượng và góp phần chuyển dịch năng lượng.
Tương tự, bà Bùi Cẩm Hà - Giám đốc Nami Energy Consulting, đơn vị chuyên tư vấn ngành năng lượng - cũng cho rằng cơ chế DPPA cùng việc hoàn thiện chính sách phát triển điện mặt trời mái nhà sẽ giúp nguồn điện này là một phần quan trọng thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, hướng tới mục tiêu phổ biến điện mặt trời trên các công trình xây dựng, khu công nghiệp và cơ sở sản xuất.
Cũng bởi, chính sách này không chỉ tạo ra khuôn khổ cho phát triển điện mặt trời mái nhà, mà còn thúc đẩy đầu tư, vừa bảo đảm an toàn hệ thống điện và lợi ích công. Đáng chú ý là các quy định về lắp đặt đơn giản hơn, tối ưu sản lượng điện dư với cơ chế bán điện linh hoạt, đảm bảo cân bằng lợi ích các bên.
Chính sách cũng mở ra vai trò cho các đơn vị bán lẻ điện hay mua gom nguồn năng lượng sạch, khai thác hiệu quả nguồn điện dư từ các điện mặt trời sau công tơ tại khu công nghiệp và khu kinh tế.
Đây là yếu tố giúp thực hiện hiệu quả mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net-Zero) và chuyển đổi kinh doanh bền vững.
Dù vậy, bà Hà cho rằng trong hướng dẫn thi hành nghị định cần tiếp tục tháo gỡ vướng mắc trong triển khai liên quan tới thủ tục. Cần có hướng dẫn rõ ràng, minh bạch và thống nhất trên cả nước về hồ sơ, trình tự, thủ tục để hạn chế cách hiểu, áp dụng khác nhau. Với thủ tục cấp phép hoạt động điện lực, cần sớm ban hành các hướng dẫn chi tiết và rõ ràng.
Đồng tình, ông Nam cũng bày tỏ mong muốn sớm ban hành thông tư hướng dẫn với thủ tục được đơn giản hóa, quy định rõ ràng minh bạch. Hình thành dạng thông báo qua cổng thông tin điện tử, được xác nhận từ phía cơ quan chức năng quy định rõ thẩm quyền và trách nhiệm pháp lý, hành chính của chuyên viên thụ lý hồ sơ.
Đồng thời cần có thêm hướng dẫn rõ ràng cho việc chuyển đổi các dự án năng lượng tái tạo đang mắc kẹt do cơ chế ưu đãi được chuyển đổi sang mua bán điện qua DPPA. Mở rộng các chương trình tín dụng xanh và cơ chế tài chính ưu đãi cho các dự án năng lượng tái tạo.
Hoạt động vận chuyển năng lượng tại eo biển Hormuz tuần trước chậm lại sau khi một tàu container và một tàu dầu khác bị tấn công, châm ngòi cho các động thái đáp trả mới, gây sức ép lên thỏa thuận hòa bình Mỹ - Iran. Tuy nhiên, ngày 28/6, một quan chức Mỹ cho biết hai nước đã đồng ý ngừng các hành động thù địch gần đây và tái khởi động đàm phán về tuyến đường thủy quan trọng này.
Ngày 29/6, hãng dữ liệu LSEG cho biết một siêu tàu dầu, sức chứa 2 triệu thùng, đang bốc dầu từ cảng Ras Tanura của Arab Saudi. 3 siêu tàu dầu khác cũng đã được chất hàng và tắt tín hiệu định vị sau khi rời cảng này cuối tuần trước. Hoạt động này phổ biến trong chiến sự, nhằm giảm rủi ro bị tấn công khi đi qua vùng Vịnh.
Dữ liệu cho thấy một trong các siêu tàu dầu này đã xuất hiện trở lại trên hệ thống theo dõi hôm nay, sau khi ra khỏi eo biển Hormuz, và đang hướng về phía Nhật Bản.
Hai siêu tàu dầu khác cũng vào eo biển hôm 28/6. Chúng đang neo tại một cảng của UAE để bốc dầu thô.
Iran cũng đang tăng tốc bán dầu sau khi Washington miễn trừng phạt trong 60 ngày. Hôm thứ Bảy, lần đầu tiên trong gần một tuần, Tehran chuyển dầu lên tàu từ cả 2 cảng ở đảo Kharg, theo hãng dữ liệu hàng hải Windward.
Dữ liệu của Kpler cũng cho thấy hai siêu tàu dầu mang cờ Iran đã đi vào eo biển Hormuz hôm 28/6. Khoảng 8 triệu thùng dầu thô của UAE và Qatar cũng đã được xuất đi trên bốn tàu dầu cuối tuần trước.
Việc xuất khẩu từ Vùng Vịnh - nơi cung cấp khoảng một phần ba lượng dầu cho thế giới - tăng tốc đang gây sức ép lên giá. Giá dầu Brent đã giảm 10,6% tuần trước, đánh dấu tuần giảm thứ ba liên tiếp. Dù vậy, các cuộc tấn công mới vài ngày qua đã khiến giá nhích lên hôm nay, hiện quanh 72 USD một thùng.
"Nếu bạn cho rằng eo biển Hormuz sẽ tiếp tục được mở cửa trở lại thời gian tới, giá dầu thô hiện khá hợp lý. Tuy nhiên, nếu cho rằng nguy cơ từ các đợt bùng phát căng thẳng cuối tuần có thể khiến xung đột leo thang trở lại, giá dầu lại đang rất rẻ", Tony Sycamore - nhà phân tích thị trường của IG nhận định.
Không chỉ dầu thô, khí hóa lỏng (LNG) cũng đang được các nước tăng tốc xuất khẩu. Dữ liệu của Kpler cho thấy tàu Al Kharaitiyat đang hướng đến Kuwait sau khi bốc hàng tại cảng Ras Laffan của Qatar. Một tàu khác do QatarEnergy kiểm soát là Al Kharsaah đang chờ ngoài khơi Qatar.
Tàu Mraweh, bốc hàng tại đảo Das của UAE ngày 21/6, dự kiến giao đến bờ tây Ấn Độ ngày 5/7. Trong khi đó, tàu Al Hamla của QatarEnergy đang vận chuyển lô LNG được bốc tại Ras Laffan để đến Trung Quốc đầu tháng tới.
