Việc ăn ngoài mọi bữa trong ngày đã trở thành thói quen phổ biến của người hiện đại, khi mà đồ ăn giao tận nơi, đồ chiên rán, các món kho và trà sữa xuất hiện gần như hàng ngày. Theo thời gian, điều này có thể dẫn đến cao huyết áp, cholesterol cao và các bệnh lý về tim mạch.
Chuyên gia dinh dưỡng Hsieh Tzu-hsuan ở Phòng khám Lian An, thành phố Đài Bắc, Đài Loan (Trung Quốc), cho hay trước đây khi nói đến việc phòng ngừa bệnh tim mạch, điều đầu tiên mọi người thường nghĩ tới là kiểm soát cholesterol. Tuy nhiên, các hướng dẫn mới nhất về quản lý rối loạn mỡ máu nhấn mạnh rằng các chỉ số khác như mỡ máu, huyết áp và tình trạng chuyển hóa cũng là một phần quan trọng trong việc quản lý sức khỏe.
Hơn nữa, tỷ lệ người Đài Loan ăn ngoài hiện nay lên tới 70%, khiến chế độ ăn uống trở thành một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn nhất. Những bữa ăn ngoài chứa nhiều dầu mỡ và natri đang âm thầm làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch. Việc tiêu thụ thường xuyên các loại thực phẩm như đồ chiên rán, cơm thịt kho và các món ăn đậm gia vị trong thời gian dài dễ dẫn đến tình trạng viêm mạn tính, tăng gánh nặng cho mạch máu và làm trầm trọng thêm các nguy cơ sức khỏe.
Chuyên gia gợi ý những người thường xuyên ăn ngoài có thể bắt đầu bằng việc điều chỉnh chế độ ăn uống theo 3 nguyên tắc đơn giản. Đầu tiên là “thay gạo bằng ngũ cốc”, tức thay thế một phần cơm trắng bằng các loại ngũ cốc nguyên hạt như gạo lứt hoặc cơm ngũ cốc.
Đối với bữa sáng, người tiêu dùng cũng có thể lựa chọn khoai lang, khoai tây, bánh mì gối nguyên cám hoặc màn thầu ngũ cốc để tăng cường lượng chất xơ nạp vào cơ thể, giúp duy trì lượng đường huyết và mỡ máu ở mức ổn định.
Nguyên tắc thứ hai theo là đảm bảo sự đa dạng của các loại rau củ. Trong mỗi bữa ăn, rau xanh nên chiếm hơn một nửa đĩa thức ăn, đồng thời cần ưu tiên lựa chọn nhiều loại khác nhau như rau lá xanh đậm, các loại nấm và quả họ bầu bí để bổ sung dưỡng chất thiết yếu như kali, magie, canxi và chất xơ. Khi đi ăn tiệm hoặc mua đồ ăn sẵn bên ngoài, các suất ăn thường có rất ít rau. Để không bị thiếu chất, chúng ta nên chủ động mua thêm một hộp salad, vài loại trái cây hoặc các gói rau chế biến sẵn ở cửa hàng tiện lợi để ăn kèm.
Cuối cùng là “thay đỏ bằng trắng”, tức chủ động thay thế các loại thịt đỏ, thịt nhiều mỡ và thực phẩm chế biến sẵn bằng các nguồn đạm lành mạnh hơn như cá, thịt gà, đậu phụ, đậu khô hoặc sữa đậu nành không đường. Sự điều chỉnh này không chỉ giúp cắt giảm lượng chất béo bão hòa có hại nạp vào cơ thể, mà hàm lượng EPA và DHA dồi dào trong các loại cá còn hỗ trợ đắc lực cho việc duy trì và bảo vệ sức khỏe tim mạch.
Những nguyên tắc chọn lọc thực phẩm trên cũng chính là khái niệm cốt lõi của chế độ ăn DASH (Phương pháp tiếp cận dinh dưỡng nhằm ngăn ngừa cao huyết áp) vốn nhận được nhiều sự chú ý trong những năm gần đây. Chế độ ăn DASH được Viện Sức khỏe Quốc gia Mỹ chứng minh là giúp kiểm soát huyết áp hiệu quả đến mức nếu kiên trì áp dụng đều đặn trong vòng 8 tuần, người bệnh có thể đạt được hiệu quả hạ huyết áp tương đương với việc sử dụng một liều thuốc điều trị.
Các nghiên cứu chuyên sâu sau đó cũng phát hiện ra rằng chế độ ăn này còn giúp cải thiện đáng kể chỉ số mỡ máu, kiểm soát đường huyết và nâng cao sức khỏe tim mạch toàn diện. Hiệu quả vượt trội này đến từ việc thực đơn DASH đặc biệt chú trọng bổ sung các nhóm thực phẩm giàu kali, magie, canxi và chất xơ như sản phẩm sữa ít béo, hạt hạch, cùng trái cây giàu dinh dưỡng như chuối và kiwi.
Chuyên gia cũng lưu ý một chế độ ăn lành mạnh không cần phải thay đổi hoàn toàn ngay lập tức mà chỉ cần những điều chỉnh nhỏ mỗi ngày như thêm một món rau vào mỗi bữa, thay cơm trắng bằng cơm ngũ cốc hoặc uống một ly sữa chua ít béo vào buổi sáng. Dù vậy, những người mắc bệnh thận, tiểu đường hoặc có vấn đề về đường tiêu hóa nên tham khảo ý kiến của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi điều chỉnh để phù hợp với thể trạng cá nhân.
Theo bác sĩ Lê Văn Vui, chuyên khoa Nội, Phòng khám đa khoa Hạnh Phúc (TP.HCM), vào mùa mưa, độ ẩm cao, thảm thực vật luôn ẩm ướt và nguồn thức ăn dồi dào tạo điều kiện thuận lợi để kiến ba khoang phát triển. Từ đó, bác sĩ chỉ ra các cách phân biệt tổn thương do kiến ba khoang và zona thần kinh như sau:
Dấu hiệu cảnh báo ban đầu: Vùng da sắp bị zona có thể hơi sưng đỏ nhẹ, phù nề, gồ cao hơn vùng xung quanh.
Thời điểm mắc bệnh: Không liên quan thời tiết, có thể xuất hiện bất kỳ lúc nào khi cơ thể suy yếu, tinh thần căng thẳng, stress.
Triệu chứng điển hình: Dạng mụn nước trên nền hồng ban mọc gần nhau, liên kết và dính chùm, mỗi cụm dọc theo đường đi của dây thần kinh cảm giác. Ngứa, đau và rát nhiều.
Di chứng sau bệnh: Có thể để lại sẹo, một số trường hợp xuất hiện đau thần kinh kéo dài sau zona.
Không có dấu hiệu báo trước, thường xuất hiện đột ngột với biểu hiện viêm da sau khi tiếp xúc dịch tiết của kiến ba khoang.
Thời điểm dễ mắc: Thường xuất hiện vào mùa mưa, ở nơi có nhiều ánh sáng.
Triệu chứng điển hình: Mảng đỏ kèm mụn nước hoặc mụn mủ nhỏ, tạo thành vệt hoặc đường dài gây bỏng rát, phù nhẹ, ít ngứa.
Di chứng sau bệnh: Thường nhẹ, để lại vệt sẫm màu trên da và có thể mờ dần theo thời gian.
Theo bác sĩ Vui, kiến ba khoang không cắn gây ra vết thương, mà là do độc tố pederin có trong dịch tiết của kiến ba khoang làm tổn thương da. Tuy nhiên, nếu nhận diện và xử lý đúng, đa số trường hợp không còn quá nguy hiểm. Bác sĩ hướng dẫn 2 bước xử lý như sau:
Bước 1: Xử lý vết thương tại chỗ: Rửa bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý để loại bỏ dịch tiết của kiến; hoặc kết hợp với dung dịch xà phòng nhẹ để hỗ trợ trung hòa độc tố của kiến trên da. Lưu ý, không được chà xát quá mạnh vì nguy cơ khiến độc tố lan rộng, gây tổn thương nhiều hơn.
Bước 2: Đến cơ sở y tế để được chăm sóc và điều trị.
“Ở những trường hợp nhẹ, nếu được chăm sóc và sát khuẩn đúng cách, tổn thương do kiến ba khoang thường sẽ tự hồi phục. Nếu vết thương phồng rộp nhiều, bác sĩ có thể chỉ định thuốc bôi giảm đau rát, kháng viêm, kháng khuẩn. Nếu nhiễm trùng lan rộng hoặc xuất hiện các dấu hiệu toàn thân, có thể cần nhập viện để được điều trị kịp thời”, bác sĩ Vui cho biết.
Cách đây 1 năm, tình trạng chuyển biến nặng hơn khi nửa người bên trái bắt đầu có dấu hiệu yếu dần. Nghĩ rằng cơ thể thiếu canxi, gia đình liên tục bổ sung các loại thực phẩm chức năng và thuốc bổ nhưng tình hình vẫn không thuyên giảm. Đi lại khó khăn, bà chọn chiếc xe đạp để đi chợ, đi công việc hằng ngày. Trong một lần đang đi xe đạp, bà không may bị va quẹt dẫn đến té ngã, nhập viện Bệnh viện đa khoa quốc tế Minh Anh.
Tại bệnh viện, kết quả chụp phim khảo sát sọ não khiến ê kíp bác sĩ và gia đình bàng hoàng. Bác sĩ phát hiện nguyên nhân thật sự khiến bà bị yếu nửa người là một khối u não rất lớn chứ không phải do chấn thương sau cú ngã hay thiếu canxi. Khối u có kích thước lên tới hơn 7 cm tương đương một trái cam sành.
Ngày 18.5, bác sĩ chuyên khoa 2 Đỗ văn Long, Phó giám đốc Y khoa - Bệnh viện đa khoa quốc tế Minh Anh, cho biết khối u rất sâu, vùng đính bên phải, xuất phát từ liềm não. Đáng ngại hơn, khối u kích thước "khủng" này đã xâm lấn nghiêm trọng vào các cấu trúc não bộ cực kỳ quan trọng bao gồm não thất bên, não thất ba, đồi thị và đặc biệt là chèn ép trực tiếp lên vùng vận động.
Trên nền thể trạng bệnh nhân vốn đã yếu một bên người, ca phẫu thuật đặt ra nhiều thách thức cho các bác sĩ, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến nguy cơ hôn mê sâu hoặc liệt hoàn toàn.
Cuộc phẫu thuật kéo dài 6 giờ đồng hồ, các bác sĩ đã sử dụng hệ thống kính hiển vi hiện đại có độ phóng đại lớn, kết hợp cùng hệ thống định vị và theo dõi thần kinh trong suốt quá trình mổ.
Bên cạnh đó, nhờ kỹ thuật thao tác tỉ mỉ, ê kíp đã kiểm soát mất máu tốt, toàn bộ cuộc mổ phức tạp chỉ hao hụt khoảng 400 ml máu. Điều này có ý nghĩa sống còn đối với thể trạng vốn đã gầy yếu của cụ bà 63 tuổi, giúp bảo tồn tối đa sinh hiệu cho bệnh nhân. Khối u "trái cam" đã được bóc tách trọn vẹn, các cấu trúc não quan trọng được bảo tồn nguyên vẹn.
Một tuần sau phẫu thuật, bệnh nhân đã xuất viện, tự đứng dậy tự đi lại được trong niềm vui gia đình.
"Trẻ có vấn đề về tâm lý, tâm thần hầu hết đều mất kết nối với gia đình, không tìm được hạnh phúc trong gia đình, cảm thấy cô đơn, không ai hiểu mình hoặc thường xuyên mâu thuẫn với bố mẹ", TS Phạm Thị Thúy, chuyên gia đào tạo kỹ năng và tham vấn tâm lý, nói tại tọa đàm Chuẩn bị tốt tâm thế cho trẻ bước vào lớp 1 do Hệ thống giáo dục mầm non Wisdomland World School tổ chức ngày 23/5.
Hơn 20 năm làm công tác tham vấn tâm lý, tiến sĩ Thúy cho biết số trẻ gặp khó khăn tâm lý đang gia tăng, đặc biệt sau đại dịch Covid-19. Không chỉ trẻ tuổi dậy thì, trẻ mầm non và tiểu học cũng xuất hiện các biểu hiện lo âu, sợ hãi, dễ tổn thương hoặc khó hòa nhập. Theo bà, điểm chung ở nhiều trường hợp là sự đứt gãy kết nối trong gia đình, khi trẻ không tìm được cảm giác an toàn, được lắng nghe và thấu hiểu.
Bà dẫn số liệu cho thấy khoảng 1,2 tỷ người trên thế giới đang đối mặt với các vấn đề sức khỏe tinh thần, trong khi khoảng một phần ba trẻ em Việt Nam gặp khó khăn tâm lý ở các mức độ khác nhau.
Theo chuyên gia, điều đáng lo là nhiều phụ huynh tập trung chuẩn bị kiến thức cho con, nhất là trước các cột mốc như vào lớp 1, nhưng lại thiếu kết nối thường xuyên với trẻ, từ việc lắng nghe, trò chuyện đến đồng hành cùng cảm xúc. Trong khi đó, khả năng thích ứng với áp lực học tập, thay đổi môi trường hay những biến động trong cuộc sống phụ thuộc nhiều vào "nội lực" tinh thần hơn là việc học trước kiến thức.
"Khi gia đình không còn là nơi trẻ cảm thấy an toàn về cảm xúc, những tổn thương tâm lý sẽ âm thầm tích tụ", bà nói. Trẻ bước vào môi trường mới thường mang theo nhiều nỗi lo như không hòa nhập được với bạn bè, không được giáo viên yêu quý hoặc sợ bị bỏ lại phía sau.
Tiến sĩ Thúy nhấn mạnh ngoài thể lực và trí lực, cha mẹ cần chú trọng xây dựng "tâm lực" - khả năng quản lý cảm xúc, kết nối với người khác và sức mạnh tinh thần cho trẻ. Trong đó, sự gắn kết gia đình đóng vai trò nền tảng.
Để xây dựng nền tảng tinh thần cho trẻ, chuyên gia cho rằng bố mẹ cần bắt đầu từ những giá trị đơn giản trong đời sống gia đình. Bà gợi ý nguyên tắc "3 không" gồm không gây hại cho bản thân, không gây hại cho người khác và không gây hại đến xã hội, môi trường; đồng thời nuôi dưỡng "5 yêu", từ yêu bản thân, yêu gia đình đến yêu cộng đồng và thiên nhiên.
Theo bà, trong 5 giá trị này, tình yêu gia đình giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là nơi trẻ học cách kết nối, cảm nhận sự an toàn và được chữa lành cảm xúc.
"Cái yêu thứ hai là yêu gia đình và điều này phải làm càng sớm càng tốt, duy trì suốt đời của con", bà nói.
Đồng quan điểm, ThS Nguyễn Thị Ngọc Nuôi, giảng viên Khoa Giáo dục Mầm non, Đại học Sư phạm TP HCM, ghi nhận nhiều khó khăn của trẻ khi bước vào tiểu học không nằm ở chuyện học chữ mà ở khả năng hòa nhập và kết nối xã hội. Theo bà, điều phụ huynh thường phản ánh không phải con không theo kịp việc học, mà là trẻ buồn vì không ai chơi cùng, không biết cách kết bạn hoặc cảm thấy bị bỏ rơi trong môi trường mới.
Từ thực tế này, bà cho rằng "trăm sự nhờ cô" không đồng nghĩa cha mẹ phó mặc việc giáo dục cho nhà trường. Phụ huynh không cần đóng vai giáo viên để dạy trước chữ, số bởi đó là chuyên môn của trường học, mà nên tập trung vào những nền tảng quan trọng hơn như kỹ năng tự phục vụ, giao tiếp, quản lý cảm xúc và khả năng thích nghi.
Theo bà Nuôi, điều quan trọng nhất là giúp trẻ cảm thấy an toàn trong các mối quan hệ và có điểm tựa cảm xúc từ gia đình. Khi trẻ kết nối được với bạn bè, thầy cô và không còn cảm giác lạc lõng, mỗi ngày đến trường mới thực sự trở thành niềm vui.
