“Trẻ có vấn đề về tâm lý, tâm thần hầu hết đều mất kết nối với gia đình, không tìm được hạnh phúc trong gia đình, cảm thấy cô đơn, không ai hiểu mình hoặc thường xuyên mâu thuẫn với bố mẹ”, TS Phạm Thị Thúy, chuyên gia đào tạo kỹ năng và tham vấn tâm lý, nói tại tọa đàm Chuẩn bị tốt tâm thế cho trẻ bước vào lớp 1 do Hệ thống giáo dục mầm non Wisdomland World School tổ chức ngày 23/5.
Hơn 20 năm làm công tác tham vấn tâm lý, tiến sĩ Thúy cho biết số trẻ gặp khó khăn tâm lý đang gia tăng, đặc biệt sau đại dịch Covid-19. Không chỉ trẻ tuổi dậy thì, trẻ mầm non và tiểu học cũng xuất hiện các biểu hiện lo âu, sợ hãi, dễ tổn thương hoặc khó hòa nhập. Theo bà, điểm chung ở nhiều trường hợp là sự đứt gãy kết nối trong gia đình, khi trẻ không tìm được cảm giác an toàn, được lắng nghe và thấu hiểu.
Bà dẫn số liệu cho thấy khoảng 1,2 tỷ người trên thế giới đang đối mặt với các vấn đề sức khỏe tinh thần, trong khi khoảng một phần ba trẻ em Việt Nam gặp khó khăn tâm lý ở các mức độ khác nhau.
Theo chuyên gia, điều đáng lo là nhiều phụ huynh tập trung chuẩn bị kiến thức cho con, nhất là trước các cột mốc như vào lớp 1, nhưng lại thiếu kết nối thường xuyên với trẻ, từ việc lắng nghe, trò chuyện đến đồng hành cùng cảm xúc. Trong khi đó, khả năng thích ứng với áp lực học tập, thay đổi môi trường hay những biến động trong cuộc sống phụ thuộc nhiều vào “nội lực” tinh thần hơn là việc học trước kiến thức.
“Khi gia đình không còn là nơi trẻ cảm thấy an toàn về cảm xúc, những tổn thương tâm lý sẽ âm thầm tích tụ”, bà nói. Trẻ bước vào môi trường mới thường mang theo nhiều nỗi lo như không hòa nhập được với bạn bè, không được giáo viên yêu quý hoặc sợ bị bỏ lại phía sau.
Tiến sĩ Thúy nhấn mạnh ngoài thể lực và trí lực, cha mẹ cần chú trọng xây dựng “tâm lực” – khả năng quản lý cảm xúc, kết nối với người khác và sức mạnh tinh thần cho trẻ. Trong đó, sự gắn kết gia đình đóng vai trò nền tảng.
Để xây dựng nền tảng tinh thần cho trẻ, chuyên gia cho rằng bố mẹ cần bắt đầu từ những giá trị đơn giản trong đời sống gia đình. Bà gợi ý nguyên tắc “3 không” gồm không gây hại cho bản thân, không gây hại cho người khác và không gây hại đến xã hội, môi trường; đồng thời nuôi dưỡng “5 yêu”, từ yêu bản thân, yêu gia đình đến yêu cộng đồng và thiên nhiên.
Theo bà, trong 5 giá trị này, tình yêu gia đình giữ vai trò đặc biệt quan trọng bởi đây là nơi trẻ học cách kết nối, cảm nhận sự an toàn và được chữa lành cảm xúc.
“Cái yêu thứ hai là yêu gia đình và điều này phải làm càng sớm càng tốt, duy trì suốt đời của con”, bà nói.
Đồng quan điểm, ThS Nguyễn Thị Ngọc Nuôi, giảng viên Khoa Giáo dục Mầm non, Đại học Sư phạm TP HCM, ghi nhận nhiều khó khăn của trẻ khi bước vào tiểu học không nằm ở chuyện học chữ mà ở khả năng hòa nhập và kết nối xã hội. Theo bà, điều phụ huynh thường phản ánh không phải con không theo kịp việc học, mà là trẻ buồn vì không ai chơi cùng, không biết cách kết bạn hoặc cảm thấy bị bỏ rơi trong môi trường mới.
Từ thực tế này, bà cho rằng “trăm sự nhờ cô” không đồng nghĩa cha mẹ phó mặc việc giáo dục cho nhà trường. Phụ huynh không cần đóng vai giáo viên để dạy trước chữ, số bởi đó là chuyên môn của trường học, mà nên tập trung vào những nền tảng quan trọng hơn như kỹ năng tự phục vụ, giao tiếp, quản lý cảm xúc và khả năng thích nghi.
Theo bà Nuôi, điều quan trọng nhất là giúp trẻ cảm thấy an toàn trong các mối quan hệ và có điểm tựa cảm xúc từ gia đình. Khi trẻ kết nối được với bạn bè, thầy cô và không còn cảm giác lạc lõng, mỗi ngày đến trường mới thực sự trở thành niềm vui.
Trong hội thảo khoa học diễn ra vào trung tuần tháng 3 tại Hà Nội, với chủ đề "Từ bằng chứng lâm sàng tại Việt Nam tới công nghệ đột phá MenACYW-TT: chiến lược bảo vệ tối ưu trước não mô cầu xâm lấn", GS.TS Trần Minh Điển (Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam, Giám đốc Bệnh viện Nhi trung ương) cho biết điều đáng sợ nhất là viêm não mô cầu không dừng lại ở tốc độ lây lan nhanh chóng, mà còn là sự "ngụy trang" hoàn hảo của các triệu chứng.
Tất cả như những dấu hiệu cảm cúm thông thường, nhưng chỉ trong vòng vài giờ đến một ngày, bệnh có thể tiến triển cực nhanh thành viêm màng não, nhiễm trùng huyết, thậm chí tử vong.
Ngay cả khi may mắn sống sót nhờ điều trị tích cực, "bóng ma" hậu quả vẫn đeo bám người bệnh suốt đời với những di chứng nặng nề như: tổn thương thần kinh vĩnh viễn, giảm thính lực, hoại tử chi dẫn đến đoạn chi…
Buổi hội thảo có sự tham gia của đông đảo chuyên gia đầu ngành, tổ chức bởi Hội Nhi khoa Việt Nam, với sự tài trợ của Công ty TNHH Sanofi Aventis Việt Nam - Ảnh: DNCC
Cũng tại hội thảo, các chuyên gia đã chỉ ra một thực tế đáng báo động: Việt Nam hiện đang lưu hành đồng thời các nhóm huyết thanh gây bệnh (A, C, Y và W) - trong đó, chủng W và C có độc lực đặc biệt cao, liên quan trực tiếp đến tỉ lệ tử vong.
Trước tình hình dịch bệnh hiện tại, các chuyên gia nhấn mạnh rằng: việc dự phòng bệnh nên đi theo chiến lược ‘BẢO VỆ RỘNG’ - tức là bao phủ đủ các nhóm huyết thanh quan trọng này để tạo hàng rào phòng thủ không kẽ hở.
MenACYW-TT đã được Bộ Y tế Việt Nam chấp thuận mở rộng tiêm cho trẻ từ 6 tuần tuổi đến người lớn không giới hạn độ tuổi.
Bước ngoặt này đã tạo ra sự bảo vệ toàn diện cho cả gia đình - Ảnh: DNCC
Theo PGS.TS.BS Cao Hữu Nghĩa (Trưởng bộ môn khoa học y sinh, Viện Pasteur TP.HCM), vắc xin MenACYW-TT giúp đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ và bền vững, đồng thời giảm khả năng lưu trú của vi khuẩn tại vòm họng, từ đó giảm tỉ lệ người lành mang trùng, góp phần cắt đứt chuỗi lây truyền trong cộng đồng.
Chuyên gia cũng nhận định MenACYW-TT có khả năng duy trì hiệu quả miễn dịch từ 5 đến 10 năm.
PGS.TS.BS Cao Hữu Nghĩa cho biết thêm, MenACYW-TT vẫn duy trì tính sinh miễn dịch tốt và hồ sơ an toàn thuận lợi ngay cả khi sử dụng đồng thời với các vắc xin thường quy khác.
Thêm một ưu điểm của vắc xin MenACYW-TT được TS.BS Nguyễn An Nghĩa (Phó khoa nhiễm - thần kinh Bệnh viện Nhi đồng 1, giảng viên Đại học Y dược TP.HCM) nhấn mạnh tại hội thảo ngày 4-3-2026, vắc xin tạo đáp ứng miễn dịch mạnh cho trẻ.
Điều này giúp đơn giản hóa lịch tiêm chủng, phụ huynh tiết kiệm thời gian và chi phí nhưng vẫn đảm bảo con được bảo vệ đầy đủ trước viêm não mô cầu.
Việc chủ động dự phòng viêm não mô cầu bằng vắc xin không chỉ là giải pháp y tế tối ưu mà còn là chiến lược bảo vệ sức khỏe đa thế hệ, thiết lập lá chắn miễn dịch vững chắc, cắt đứt chuỗi lây nhiễm trong cộng đồng, hướng tới tương lai nơi mọi người dân đều khỏe mạnh, bình an và vui sống!
Các chuyên gia nội tiết tại Mỹ khẳng định dù bạn có mắc tiểu đường hay không, trái cây hay tinh bột không phải là "kẻ thù" nếu biết ăn đúng cách. Chìa khóa để duy trì chỉ số đường huyết ổn định không phải kiêng khem cực đoan mà do liều lượng, sự kết hợp thực phẩm và thời điểm ăn.
Trái cây có thực sự là "kẻ thù" của đường huyết?
Bà Kaitlin Hippley, chuyên gia dinh dưỡng kiêm chuyên gia giáo dục chăm sóc bệnh nhân tiểu đường, cho biết lầm tưởng phổ biến nhất mà bà thường gặp là quan niệm trái cây "chứa quá nhiều đường" nên cần phải loại bỏ hoàn toàn khỏi thực đơn.
Thực tế, trái cây nguyên quả rất giàu chất xơ, vitamin và các chất chống oxy hóa. "Chính những thành phần này giúp làm chậm quá trình hấp thụ đường vào máu", bà Hippley giải thích.
Một phân tích tổng hợp từ 19 thử nghiệm kiểm soát ngẫu nhiên cho thấy ăn trái cây tươi hoặc khô đều giúp người bị tiểu đường giảm đường huyết lúc đói. Do đó, bà Hippley khuyên thay vì đoạn tuyệt với nguồn dinh dưỡng này, hãy ăn với lượng vừa phải và kết hợp protein hoặc chất béo lành mạnh.
Ví dụ, một quả táo ăn kèm bơ đậu phộng. Một chén quả mọng (dâu tây, việt quất) ăn cùng sữa chua Hy Lạp. Một ít nho khô kết hợp với hạt hạnh nhân.
Có nhất thiết phải cắt bỏ tinh bột và đồ ngọt?
Bà Erin Palinski-Wade, một chuyên gia về bệnh tiểu đường, khuyên không cần theo đuổi chế độ ăn "Low-carb" (ít tinh bột) hoặc "No-carb" (không tinh bột) để kiểm soát đường huyết. Điều quan trọng là ở loại tinh bột và khối lượng nạp vào cơ thể.
Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn các loại carbohydrate giàu chất xơ, ít chế biến, với khẩu phần hợp lý như đậu, ngũ cốc nguyên hạt và trái cây. Khi ăn nên kết hợp với protein, chất béo tốt. Vận động nhẹ sau bữa ăn để làm chậm quá trình tăng đường huyết đột ngột.
Cơ thể được nạp đủ chất xơ sẽ kiểm soát đường, có lợi cho việc quản lý cân nặng, hệ tiêu hóa và sức khỏe tim mạch. Người trưởng thành nên bổ sung 22 đến 34 g chất xơ mỗi ngày.
Bà Hippley cũng cảnh báo về các thực phẩm đóng gói dán nhãn "không đường" (sugar-free). Những sản phẩm này vẫn có thể chứa các loại carbohydrate khác gây tăng đường huyết. Người dùng cần kiểm tra kỹ mục "Tổng lượng carbohydrate" (Total carbohydrate) trên nhãn dinh dưỡng.
Riêng đồ ngọt không cấm kỵ tuyệt đối. "Quản lý đường huyết là câu chuyện của sự cân bằng, không phải sự hạn chế khắt khe", bà Hippley nói. Chỉ cần chú ý tần suất, khẩu phần và sự cân bằng tổng thể của bữa ăn, bạn vẫn có thể thưởng thức món tráng miệng trong kế hoạch kiểm soát đường huyết của mình.
Những "tuyệt chiêu" ổn định đường huyết ngoài ăn uống
Bên cạnh thực đơn, các chuyên gia gợi ý thêm những chiến lược lối sống hiệu quả để giữ chỉ số đường huyết ở mức an toàn:
Uống đủ nước và đi bộ ngắn sau ăn: Bà Hippley cho rằng nước giúp làm loãng lượng đường trong máu. Trong khi đó, các nghiên cứu cho thấy 10 phút đi bộ sau bữa ăn có thể giúp ổn định đường huyết hiệu quả.
Ưu tiên quả bơ và các loại đậu: Bà Palinski-Wade gợi ý thêm bơ vào chế độ ăn vì chúng giàu chất xơ và chất béo tốt, giúp ổn định đường huyết và giảm nguy cơ mắc tiểu đường type 2. Các loại đậu (đậu lăng, đậu nành, đậu gà...) cũng là nguồn cung cấp chất xơ và tinh bột tiêu hóa chậm lý tưởng.
Ngủ đủ giấc và quản lý căng thẳng: Đây là hai yếu tố then chốt. Thiếu ngủ kinh niên hoặc căng thẳng kéo dài sẽ gây rối loạn hormone, dẫn đến đường huyết tăng cao.
Sau gần một năm đi vào vận hành, Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức, Hóc Môn và Củ Chi dần khẳng định vị thế là địa chỉ khám chữa bệnh tin cậy, thu hút đông đảo người dân, kể cả từ các tỉnh lân cận TP.HCM.
Điều này minh chứng cho số lượt khám ngoại trú, điều trị nội trú của các bệnh viện đều tăng sau khi đưa cơ sở mới vào vận hành.
Ghi nhận của Tuổi Trẻ Online những ngày cuối tháng 4-2026 tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Thủ Đức, các khối tòa nhà mới cao tầng liền kề nhau khang trang, sạch sẽ, lối đi thông thoáng, xen kẽ là những mảng xanh được chăm chút với nhiều hàng cây, thảm cỏ và khu vườn nhỏ, tạo không gian thư giãn, giúp người bệnh có nơi đi dạo, phần nào cải thiện tinh thần trong quá trình điều trị.
Còn tại Bệnh viện Đa khoa khu vực Hóc Môn, tòa nhà mới 12 tầng khang trang, rộng thoáng, khác hẳn hình ảnh bệnh viện cũ chật hẹp, thường xuyên ngập nước mỗi khi mưa lớn. Dù là ngày nghỉ, khu vực cấp cứu vẫn tiếp nhận đông bệnh nhân đến khám và xử trí kịp thời.
Thời gian tới, bệnh viện định hướng phát triển thành trung tâm y tế chuyên sâu khu vực cửa ngõ TP.HCM, trong đó ưu tiên xây dựng các trung tâm chuyên khoa như đột quỵ, chấn thương chỉnh hình và thận nhân tạo.
