Những năm gần đây, xu hướng ăn uống lành mạnh trở nên phổ biến. Bác sĩ Tiêu Tiệp Kiện – chuyên gia về giảm cân cho biết, trước vô vàn lựa chọn tiêu dùng mỗi ngày, hầu hết mọi người thường dựa vào các dòng chữ trên bao bì như “giàu chất xơ”, “sữa thực vật”, “không thêm đường” để nhanh chóng đánh giá một sản phẩm có tốt cho sức khỏe hay không. Thế nhưng, yếu tố thực sự ảnh hưởng đến phản ứng đường huyết lại thường nằm ở phương thức chế biến và trạng thái của chính thực phẩm đó.
Bác sĩ Tiêu gần đây đã chia sẻ trên mạng xã hội rằng, nhiều thực phẩm được dán nhãn “lành mạnh” thực chất không hề giúp ổn định đường huyết như mọi người vẫn tưởng, cụ thể:
Sữa yến mạch
Bác sĩ lấy ví dụ, sữa yến mạch về bản chất được làm từ yến mạch xay nhỏ rồi thêm nước, nguyên lý sản xuất rất giống với món nước gạo rang truyền thống. Sự khác biệt đôi khi chỉ nằm ở hình ảnh thương hiệu và chiến lược marketing bao bì.
Do nguyên liệu đã qua xay xát, tốc độ hấp thụ của cơ thể sẽ nhanh hơn, dẫn đến tốc độ tăng đường huyết cũng có thể nhanh hơn.
Bánh mì nguyên cám
Đối với bánh mì nguyên cám – món ăn được nhiều người coi là lành mạnh, bác sĩ Tiêu Tiệp Kiện cảnh báo rằng một số sản phẩm trên thị trường thực tế vẫn sử dụng bột mì trắng làm nguyên liệu chính, chỉ thêm vào một lượng nhỏ cám lúa mì hoặc điều chỉnh màu sắc. Do đó, tốc độ làm tăng đường huyết của chúng không có nhiều khác biệt so với bánh mì trắng.
Gạo nếp cẩm
Ngoài ra, gạo nếp cẩm (gạo tím) vốn thường được xem là thực phẩm dưỡng sinh chủ đạo, cũng chưa chắc là lựa chọn tối ưu để ổn định đường huyết. Bác sĩ Tiêu chỉ ra rằng, gạo nếp cẩm thuộc nhóm gạo nếp, hàm lượng tinh bột kháng của nó thậm chí còn thấp hơn một số loại gạo trắng, chỉ số đường huyết (GI) có thể cao hơn. Vì vậy, những người đang giảm cân hoặc cần kiểm soát đường huyết vẫn cần lưu ý đến lượng ăn vào.
Giải thích về lý do tại sao thực phẩm lại ảnh hưởng đến sự thay đổi đường huyết, bác sĩ Tiêu Tiệp Kiện đưa ra hai nguyên tắc lớn:
“Càng tinh chế càng nhanh”: Quá trình chế biến tinh vi tương đương với việc “tiêu hóa trước” một phần thực phẩm, khiến cơ thể người càng dễ hấp thụ hơn.
“Nhiệt độ càng cao càng nhanh”: Nấu ăn ở nhiệt độ cao sẽ chuyển hóa tinh bột thành dạng đường dễ hấp thụ hơn. Ví dụ, khoai lang nướng so với khoai lang luộc sẽ dễ làm đường huyết tăng nhanh hơn.
Tuy nhiên, bác sĩ Tiêu Tiệp Kiện cũng nhấn mạnh, người dân không cần vì điều này mà quá mức lo lắng hay từ chối hoàn toàn các loại thực phẩm cụ thể, thay vào đó nên điều chỉnh nguyên tắc lựa chọn.
Bác sĩ Tiêu hướng dẫn “thần chú 3 câu” nhận biết thực phẩm làm tăng đường huyết: “Càng trắng càng nhanh, càng mềm càng nhanh, càng lỏng càng nhanh.”
Ngược lại, những thực phẩm càng gần với trạng thái nguyên bản (thực phẩm thô), càng cần phải nhai nhiều và càng ít qua chế biến, thông thường sẽ có tác động dịu nhẹ hơn đối với sự biến động của đường huyết.
Các chuyên gia cho biết cà phê đen nguyên chất chứa nhiều hợp chất có lợi cho sức khỏe gan và thậm chí có thể giúp bảo vệ cơ thể khỏi các bệnh gan mạn tính, từ giảm viêm đến giảm nguy cơ gan nhiễm mỡ, theo Hindustan Times (Ấn Độ).
Theo bác sĩ Saurabh Sethi, chuyên gia tiêu hóa và gan mật tại California, từng được đào tạo tại Viện Khoa học Y khoa Toàn Ấn Độ (AIIMS), Đại học Harvard và Đại học Stanford (Mỹ), cà phê đen là một trong những thức uống có khả năng bảo vệ gan tốt nhất mà con người biết đến.
Những người uống cà phê thường xuyên có nguy cơ bị xơ gan và các biến chứng liên quan đến gan thấp hơn. Thói quen này còn cải thiện chỉ số men gan ở những người có nguy cơ.
Bác sĩ Sethi cho biết: Nhiều nghiên cứu lớn cho thấy người uống cà phê thường xuyên có nguy cơ xơ gan thấp hơn tới 44%. Thêm vào đó, uống cà phê đều đặn còn liên quan đến việc giảm ALT và AST - 2 chỉ số được theo dõi trong các xét nghiệm để đánh giá tình trạng tổn thương hoặc viêm gan.
Gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD) đang ngày càng phổ biến trên toàn thế giới. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy cà phê có thể đóng vai trò tích cực trong việc bảo vệ gan và góp phần ngăn ngừa tình trạng này.
Bên cạnh đó, cà phê cũng chứa nhiều chất chống oxy hóa mạnh, có thể giúp giảm viêm trong gan. Đặc biệt, axit chlorogenic trong cà phê còn giúp giảm stress oxy hóa - cơ chế chính gây tổn thương gan mạn tính.
Theo bác sĩ Sethi, 2 - 3 tách cà phê mỗi ngày là “ngưỡng lý tưởng” để tối đa hóa lợi ích bảo vệ gan. Một phân tích tổng hợp lớn trên hơn 400.000 người cho thấy mức tiêu thụ này mang lại hiệu quả bảo vệ gan cao nhất.
Lợi ích bảo vệ gan của cà phê chủ yếu đến từ các polyphenol chứ không phải caffeine. Vì vậy, cà phê không caffeine (decaf) vẫn có thể mang lại lợi ích tương tự. Theo bác sĩ Sethi, ngay cả người uống cà phê decaf cũng ghi nhận sự cải thiện men gan tương tự trong các nghiên cứu so sánh trực tiếp.
Ngày 17/7, Bệnh viện Bạch Mai thông tin, các bác sĩ cơ sở Ninh Bình vừa thực hiện thành công điều trị tổn thương tiền ung thư dạ dày bằng kỹ thuật cắt tách dưới niêm mạc qua nội soi (Endoscopic Submucosal Dissection - ESD).
Bệnh nhân L.H.K., 70 tuổi, khi đi khám sức khỏe định kỳ, tình cờ được phát hiện có tổn thương dạ dày. Kết quả nội soi và sinh thiết xác định người bệnh bị loạn sản biểu mô tuyến độ cao (tổn thương tiền ung thư) vùng hang vị.
Trên nội soi phóng đại, tổn thương có kích thước khoảng 1,5 x 2cm, ranh giới rõ, bề mặt và hệ thống mạch máu bất thường. Siêu âm nội soi (EUS) cho thấy tổn thương còn khu trú ở lớp niêm mạc, chưa xâm lấn xuống lớp hạ niêm và chưa phát hiện hạch vùng.
"Khi hội chẩn, căn cứ đặc điểm tổn thương còn khu trú và ranh giới rõ, hội đồng thống nhất áp dụng khuyến cáo của Hội Nội soi Tiêu hóa châu Âu (ESGE) và Hội Ung thư Dạ dày Nhật Bản (JGCA), thực hiện ESD nhằm cắt bỏ trọn vẹn tổn thương qua đường nội soi, bảo tồn dạ dày và tránh một cuộc phẫu thuật lớn", TS.BS Nguyễn Hoài Nam, Phó Viện trưởng Viện Tiêu hóa, phụ trách Khoa Tiêu hóa - Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình cho biết.
Sau can thiệp, toàn bộ tổn thương được bóc tách nguyên khối qua nội soi, không xảy ra biến cố trong quá trình can thiệp. Hiện sức khỏe bệnh nhân ổn định, không đau bụng, không chảy máu, ăn uống bình thường. Bệnh phẩm đã được gửi làm mô bệnh học để xác định bản chất tổn thương và đánh giá diện cắt.
Theo TS Nam, ưu điểm nổi bật của kỹ thuật ESD là can thiệp xâm lấn tối thiểu, cho phép bóc tách toàn bộ tổn thương thành một khối nguyên vẹn thay vì cắt thành nhiều mảnh.
Nhờ đó, bác sĩ giải phẫu bệnh có thể đánh giá đầy đủ ranh giới và độ xâm lấn của tổn thương, xác định chính xác giai đoạn bệnh đối với các trường hợp tiền ung thư và ung thư đường tiêu hóa giai đoạn sớm.
Với kỹ thuật này, người bệnh tránh được một cuộc mổ phẫu thuật lớn, giảm đau, giảm nguy cơ biến chứng, rút ngắn thời gian nằm viện và bảo tồn gần như hoàn toàn chức năng tiêu hóa.
Chuyên gia cho biết, những trường hợp loạn sản hoặc ung thư đường tiêu hóa giai đoạn sớm có chỉ định ESD sẽ được bảo tồn gần như trọn vẹn chức năng tiêu hóa.
Tuy nhiên, để phương pháp này phát huy hiệu quả, tổn thương cần được phát hiện từ giai đoạn tiền ung thư hoặc ung thư giai đoạn sớm.
Vì thế, những người trên 40 tuổi hoặc có các yếu tố nguy cơ (mắc bệnh lý đường tiêu hóa mạn tính, viêm teo dạ dày do nhiễm Helicobacter pylori, có tiền sử gia đình mắc ung thư đường tiêu hóa) cần khám sức khỏe và nội soi định kỳ để phát hiện sớm ung thư dạ dày.
Lãnh đạo Bệnh viện Bạch Mai đánh giá, ca ESD đầu tiên được thực hiện tại Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình khẳng định năng lực làm chủ kỹ thuật cao của bệnh viện, góp phần mang kỹ thuật cao đến gần người dân.
Thực tế, không có cách ăn nào phù hợp với tất cả mọi người. Lựa chọn tốt nhất là chế độ ăn phù hợp với lối sống, mức độ vận động, mục tiêu sức khỏe và cảm giác đói của từng người, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Không ít người cho rằng ăn nhiều bữa nhỏ sẽ giúp cơ thể đốt cháy nhiều calo hơn. Thực tế, quá trình tiêu hóa thức ăn đúng là khiến cơ thể tiêu hao thêm một phần năng lượng. Tuy nhiên, nghiên cứu trên tạp chí American College of Nutrition vào năm 2019 cho thấy mức tiêu hao này rất nhỏ và không tạo ra khác biệt đáng kể nếu tổng lượng calo nạp vào trong ngày vẫn như nhau.
Ví dụ, một người ăn 2.000 calo mỗi ngày sẽ có tốc độ trao đổi chất gần như giống nhau dù chia thành 3 hay 6 bữa.
Trong khi đó, tuổi tác, nội tiết, chế độ ăn, mức độ vận động và chất lượng giấc ngủ mới là những yếu tố ảnh hưởng rõ rệt đến quá trình chuyển hóa năng lượng, theo nghiên cứu trên tạp chí Clinical Investigation vào năm 2022.
Việc ăn 3 bữa hay nhiều bữa nhỏ cũng không quyết định khả năng giảm cân.
Muốn giảm cân bền vững, cơ thể cần tiêu hao nhiều calo hơn lượng calo hấp thụ mỗi ngày. Mục tiêu này thường đạt được khi kết hợp ăn ít calo hơn với tăng cường vận động.
Cảm giác đói và no không giống nhau ở mỗi người. Có người thấy no lâu sau một bữa ăn, trong khi có người lại dễ chịu hơn khi chia khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ.
Điều quan trọng hơn là chất lượng của mỗi bữa ăn. Nghiên cứu trên JAMA Netw Open vào năm 2024 cho thấy bữa ăn có đủ protein, chất béo lành mạnh và chất xơ sẽ được tiêu hóa chậm hơn, giúp duy trì cảm giác no lâu.
Ngược lại, thực phẩm chứa nhiều đường và tinh bột tinh chế được tiêu hóa nhanh, cung cấp năng lượng tức thời nhưng cũng khiến cảm giác đói quay trở lại sớm hơn.
Với người mắc tiểu đường hoặc kháng insulin, chia nhỏ bữa ăn có thể giúp hạn chế tình trạng đường huyết tăng cao sau bữa ăn lớn và tránh hạ đường huyết khi để khoảng cách giữa các bữa quá dài.
Đối với người trưởng thành khỏe mạnh, số bữa ăn trong ngày không ảnh hưởng nhiều đến đường huyết. Thành phần dinh dưỡng của mỗi bữa mới là yếu tố quyết định.
Chế độ ăn 3 bữa mỗi ngày phù hợp với người thích lịch trình ăn uống đơn giản, cảm thấy no lâu sau bữa chính, muốn hạn chế ăn vặt hoặc có lịch làm việc bận rộn.
Trong khi đó, việc chia thành nhiều bữa nhỏ sẽ phù hợp hơn với người thường xuyên thấy đói giữa các bữa, cần duy trì năng lượng ổn định, có nhu cầu năng lượng cao, gặp khó chịu khi ăn quá nhiều trong một bữa...
